SN stwierdził przewlekłość w Sądzie Apelacyjnym i przyznał 2000 zł zamiast 20 000 zł

Pismem z 19 lutego 2026 r. A. B. (dalej: „Skarżąca”) wniosła do Sądu

Najwyższego – za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie – skargę na

przewlekłość w postępowaniu sądowym toczącym się przed Sądem Apelacyjnym

w Szczecinie pod sygn. I ACa 2205/23. Wskazując, że w przedmiotowym

postępowaniu doszło do nieuzasadnionej zwłoki, Skarżąca domagała się

zasądzenia na swoją rzecz od Skarbu Państwa kwoty 20 000 zł oraz wydania

Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie rozpoznającemu sprawę zalecenia podjęcia

odpowiednich czynności zmierzających do rozpoznania apelacji. Wniosła również

o zwrot kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

skargowym.

Skarga została złożona w postępowaniu zainicjowanym pozwem z 1 lipca

2010 r. (data prezentaty).

Z uzasadnienia skargi wynika, że w sprawie objętej skargą przewlekłość

nastąpiła od 2010 r., kiedy to na podstawie wadliwego doręczonego nakazu

zapłaty, który nigdy nie został przez Skarżącą odebrany, w dniu 29 października

2010 r. doszło do nadania klauzuli wykonalności nakazowi zapłaty wydanemu

w postępowaniu upominawczym z 16 lipca 2010 r. Skarżąca wyjaśniła,

że o toczącym się postępowaniu dowiedziała się dopiero w 2022 r., czego efektem

było zażalenie z 4 stycznia 2022 r. i wniosek o prawidłowe doręczenie nakazu

zapłaty. Zdaniem Skarżącej, sprawa objęta skargą, na aktualnym etapie

rozpoznania, miała więc swój początek w 2022 r., co nie zmienia faktu,

że jej rozpoczęcie należy wiązać z 2010 r. i skierowaniem roszczenia o zapłatę

przeciwko Skarżącej. Jednocześnie Skarżąca argumentowała, że w toku

I NSP 91/26

3

postępowania sądowego prowadzonego od 2022 r. przez Sąd Okręgowy

w Szczecinie o sygn. akt I Cz 10/22, w przedmiocie zażalenia na postanowienie

o nadaniu klauzuli wykonalności, doszło do skutecznego doręczenia nakazu zapłaty

w postępowaniu upominawczym z 16 lipca 2010 r., co miało miejsce 8 grudnia

2022 r. Dalsze wniesienie sprzeciwu doprowadziło zaś do tego, że wraz

z początkiem 2023 r. rozpoczęło się postępowanie „właściwe" prowadzone

pod sygn. I C 670/23 przez Sąd Okręgowy w Szczecinie. W dniu 30 czerwca 2023 r.

zapadł wyrok w sądzie pierwszej instancji, który następnie został zaskarżony

apelacją z 26 września 2023 r. Skarżąca podniosła, że ostatnie aktywności

w sprawie objętej skargą miały miejsce odpowiednio 29 listopada 2023 r., kiedy

wylosowano sędziego referenta, oraz 28 grudnia 2023 r., kiedy wydano

zarządzenie o skierowaniu sprawy do rozpoznania na rozprawie. Tymczasem

w sprawie nie podjęto żadnych merytorycznych czynności, a w szczególności nie

wyznaczono rozprawy. Zdaniem Skarżącej doszło tym samym do nieuzasadnionej

zwłoki w sprawie objętej skargą. Nie podjęto bowiem przez ponad 2 lata żadnej

czynności w sprawie, a postępowanie przeciwko Skarżącej toczy się zaś już

od 16 lat.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Szczecinie wniósł o przekazanie sprawy

I NSP 91/26 do rozpoznania Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego oraz o oddalenie

skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej:

„ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie,

że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa

do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa

dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych

I NSP 91/26

4

i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej

lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie,

jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną

zwłokę. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko,

że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia,

które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie

i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego

z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, oraz z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22).

Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego

do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami,

przy uwzględnieniu zachowania określonych procedur.

Oceniając, czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością

postępowania, należy zatem brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ust. 2

tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie, a także uwzględnić łączny dotychczasowy

czas postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, charakter

sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,

która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa

Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że przy ocenie, czy przewlekłość

postępowania jest nieuzasadniona, powinna następować w świetle szczególnych

warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę

oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz

przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka

przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie

I NSP 91/26

5

Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie

Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie

W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw

Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego,

Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału).

Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21;

z 14 września 2022 r., I NSP 251/22; z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22).

Co do zasady więc przewlekłość zawsze musi być odnoszona do konkretnych

realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania.

Poddając

analizie

przebieg

postępowania

apelacyjnego

o sygn. I ACa 2205/23, należy stwierdzić, że podniesiony w skardze zarzut

przewlekłości tego postępowania sądowego jest uzasadniony.

Postępowanie zostało wszczęte pozwem z 1 lipca 2010 r. (data prezentaty).

Należy przy tym zgodzić się ze stanowiskiem Prezesa Sądu Apelacyjnego

w Szczecinie, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględniania

w ramach żądania skargi okoliczności dotyczących postępowania objętego skargą

poprzedzających doręczenie Skarżącej odpisu nakazu zapłaty. Wprawdzie zasadą

jest, że przy uwzględnieniu żądania skargi to właśnie data wniesienia pozwu jest

miarodajna do ustalenia daty początkowej stanu przewlekłości, niemniej

w niniejszej sprawie Sąd Najwyższy jako datę początkową stanu przewlekłości

przyjął 8 grudnia 2022 r., tj. dzień skutecznego doręczenia Skarżącej odpisu

nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym. Sąd Najwyższy miał tu na uwadze

szczególne okoliczności sprawy związane z tym, że z formalnego punktu widzenia

postępowanie zainicjowane pozwem z 1 lipca 2010 r., a prowadzone pod

sygn. I Nc 142/10, było uznane za prawomocnie zakończone już w 2010 r.,

a Skarżąca o przedmiotowym postępowaniu dowiedziała się dopiero po około

12 latach od momentu wniesienia pozwu, co sama zresztą przyznała

w uzasadnieniu skargi. W tym stanie rzeczy nie sposób bezpośrednio wiązać stanu

przewlekłości postępowania objętego skargą z datą wniesienia pozwu. Brak jest

I NSP 91/26

6

również podstaw do stwierdzenia bezpośrednio związku między stanem

przewlekłości postępowania objętego skargą a sprawą zainicjowaną przez

Skarżącą w przedmiocie uchylenia klauzuli wykonalności nadanej ww. nakazowi

zapłaty. Postępowanie klauzulowe stanowiło w tym przypadku odrębne

postępowanie od sprawy głównej zainicjowanej pozwem z 1 lipca 2010 r. Mając

na uwadze powyższe Sąd Najwyższy za datę początkową stanu przewlekłości

w sprawie objętej skargę przyjął 8 grudnia 2022 r. To bowiem w tym dniu nastąpiło

skuteczne doręczenie Skarżącej odpisu nakazu zapłaty w postępowaniu

upominawczym, skutkujące możliwością wniesienia przez nią sprzeciwu,

i to od tego momentu Skarżąca powzięła pełną wiedzę o sprawie objętej skargą.

Z badania akt przedmiotowej sprawy wynika jednocześnie, że postępowanie

apelacyjne o sygn. I ACa 2205/23 zostało zainicjowane apelacją Skarżącej

od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z 30 czerwca 2023 r., która wpłynęła

do Sądu pierwszej instancji 28 września 2023 r. Akta tej sprawy wraz z apelacją

wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Szczecinie w dniu 3 października 2023 r.

Zarządzeniami z 4 i 5 października 2023 r. wpisano sprawę do odpowiedniego

repertorium i wyznaczono sędziego referenta. Kolejno, w dniu 28 listopada 2023 r.

zarządzono doręczenie przeciwnikowi procesowemu Skarżącej odpisu apelacji,

na którą odpowiedź wpłynęła do sądu 15 grudnia 2023 r. W dniu 29 grudnia 2023 r.

do Sądu Apelacyjnego w Szczecinie wpłynął wniosek innego sądu o wypożyczenie

akt objętych skargą. Akta te zostały wypożyczone zgodnie z wnioskiem i zwrócone

Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie 30 stycznia 2024 r. Od tego czasu w sprawie

nie podjęto dalszych czynności procesowych do 23 lutego 2026 r. W tym dniu

wydano zarządzenie o wyznaczeniu rozprawy apelacyjnej na 28 maja 2026 r.

Powyższa sekwencja zdarzeń – przy jednoczesnym uwzględnieniu objętości

akt sprawy sądu pierwszej instancji, które w momencie przekazania do Sądu

Apelacyjnego w Szczecinie liczyły 2 tomy – przemawia za uznaniem, że sporne

postępowanie apelacyjne o sygn. I ACa 2205/23 toczy się dłużej, niż to jest

konieczne dla prawidłowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych

i prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym że w postępowaniu

objętym skargą nie dochowano wynikających z wyżej powołanego orzecznictwa

standardów rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Należy tym samym

I NSP 91/26

7

uznać, że w sprawie objętej skargą na etapie postępowania apelacyjnego,

trwającego obecnie około dwóch i pół roku, nastąpiła przewlekłość postępowania.

Sąd Najwyższy nie dopatrzył się przy tym w omawianym przypadku

przesłanek, które mogłyby uzasadniać zwłokę w rozpoznaniu sprawy

o sygn. I ACa 2205/23.

Należy wyraźnie stwierdzić, że o przewlekłości postępowania nie decyduje

subiektywne przekonanie strony, lecz okoliczności obiektywne, a obowiązkiem

państwa jest zagwarantowanie, by sprawy osób podległych jego jurysdykcji

toczyły się bez zbędnej zwłoki (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 6 stycznia 2006 r., III SPP 154/05). Obowiązkiem Państwa jest zatem

zapewnienie takiego sposobu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości,

aby rozstrzygnięcie sprawy nie trwało dłużej niż to jest konieczne

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06;

z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21).

W postanowieniu z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, Sąd Najwyższy trafnie

podkreślił, że dla strony czy też uczestnika postępowania nie ma znaczenia,

gdzie tkwi źródło przewlekłości postępowania czy w zaniedbaniach i opieszałości

sądu, przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w zaniechaniach,

których dopuściło się państwo nie przyjmując rozwiązań zapobiegających

systemowej przewlekłości postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości,

brak odpowiedniego budżetu czy też zbyt duża liczba spraw przypadająca

na jednego sędziego nie powinny obciążać uczestników postępowania.

Prawem strony każdego postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 Konwencji

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia

4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej

Protokołem nr 2 (Dz.U. 1993, Nr 61, poz. 284),aby odbyło się ono w rozsądnym

terminie (zob. M. Mrowicki, Przewlekłość postępowania i jej systemowy charakter

w Polsce. Glosa do wyroku ETPC z 7 lipca 2015 r., nr: 72287/10, 13927/11

i 46187/11, LEX/el. 2016, s. 7). Wystąpienie w sprawie przewlekłości

postępowania i to o charakterze znacznym nie budziło zatem żadnych wątpliwości.

Konkludując, Sąd Najwyższy uznał, że w realiach analizowanej sprawy,

stosownie do art. 12 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość, istniały podstawy

I NSP 91/26

8

do stwierdzenia przewlekłości postępowania prowadzonego przed Sądem

Apelacyjnym w Szczecinie pod sygn. I ACa 2205/23.

Uwzględniając skargę, zgodnie z art. 12 ust. 4 i ust. 5 pkt 1 ustawy o skardze

na przewlekłość, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa,

sumę pieniężną w wysokości od 2000 do 20 000 złotych. Wysokość przyznanej

sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego

trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy

stwierdzona przewlekłość postępowania. Określając wymiar przyznanej Skarżącej

sumy pieniężnej, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że w badanej sprawie

postępowanie sądowe, licząc od skutecznego doręczenia Skarżącej odpisu nakazu

zapłaty, trwa łącznie ponad trzy lata, zaś postępowanie apelacyjne – niewiele

ponad dwa i pół roku. Nie ulega przy tym wątpliwości, że w rozpoznawanym

przypadku nie jest to spowodowane ani materią sprawy, ani jej zawiłością,

ani obstrukcyjnym zachowaniem Skarżącej. W tych okolicznościach

Sąd Najwyższy uznał, że skoro postępowanie trwa ponad trzy lata na rzecz

Skarżącej od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Szczecinie powinna zostać

przyznana suma pieniężna w wysokości 2000 zł.

Sąd Najwyższy dostrzega jednocześnie narastanie systemowego problemu,

przekładającego się w oczywisty sposób na znaczne wydłużenie czasu

rozpoznawania spraw w sądach powszechnych, a polegającego na wstrzymywaniu

się przez Ministra Sprawiedliwości z ogłaszaniem nowych obwieszczeń o wolnych

stanowiskach sędziowskich, a tym samym na zablokowaniu procesu rekrutacji

sędziów w sądach powszechnych. W połączeniu z nieuniknionym

przechodzeniem sędziów w stan spoczynku – skutkuje to wzrostem liczby

wakatów w polskich sądach i narastaniem systemowych wad w sposobie

jego zorganizowania, przekładających się na przewlekłość postępowań.

Prowadzi to do bezprecedensowego obciążenia sędziów pozostających

w służbie, nieuchronnie wydłużając postępowania sądowe. Zaniechania

w zapewnieniu właściwej obsady sędziowskiej stanowią istotne źródło nadmiernej

długości postępowań sądowych w Polsce, wprost i bezpośrednio wpływając

na pogłębienie problemu systemowej przewlekłości postępowań.

I NSP 91/26

9

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy uznał, że przyznana Skarżącej

na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość kwota w związku

ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie jest adekwatna do przyczyn

stwierdzonej przewlekłości. Tym samym dalej idące żądanie skargi należało oddalić

jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze

na przewlekłość). Jednocześnie w związku z wyznaczeniem terminu rozprawy

apelacyjnej na 28 maja 2026 r., zbędne stało się wydawanie Sądowi Apelacyjnemu

w Szczecinie stosownych zaleceń zmierzających do przyspieszenia rozpoznania

przedmiotowej sprawy.

O kosztach postępowania skargowego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 w związku art. 3941 § 3 w związku z art. 39821 w związku

z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość

oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. 2023,

poz. 1964, ze zm.), zasądzając od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego

w Szczecinie na rzecz Skarżącej kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[k.b.]

[a.ł]

Paweł Księżak Joanna Lemańska Maria Szczepaniec