Powołanie sędziego SN na wniosek nowej KRS nie wystarczyło do jego wyłączenia

Wnioskiem datowanym na 1 października 2025 r. pełnomocnik powoda

wniósł o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego X.Y. od rozpoznania sprawy I

PSK 151/25.

W uzasadnieniu wniosku powołano się m.in. na uchwałę Sądu Najwyższego

z 24 września 2025 r., sygn. III PZP 1/25, oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z 21 grudnia 2023 r. w sprawie C-718/21. Wnioskodawca

przedstawił własną ocenę prawną okoliczności powołania sędziego na skutek

I NWW 147/25

2

rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa, której kształt został określony ustawą z

dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw wskazując, że wyłączenie jest konieczne, albowiem

wydanie orzeczenia przez sędziego może skutkować nieistnieniem orzeczenia

w porządku prawnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 26 § 2 zd. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.

o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1093 z późn. zm., dalej: „u.SN”)

do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy

rozpoznawanie wniosków lub oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o

oznaczenie sądu, przed którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut

braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego.

Jak stanowi art. 48 § 1 k.p.c., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:

(1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim

stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki; (2) w

sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych

bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; (3)

w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; (4)

w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był radcą prawnym

jednej ze stron; (5) w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu

zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego

udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w

których występował jako prokurator; (6) w sprawach o odszkodowanie z tytułu

szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z

prawem, jeżeli brał udział w wydaniu tego orzeczenia.

Z kolei zgodnie z art. 49 § 1 k.p.c., niezależnie od przyczyn wymienionych w

art. 48 k.p.c., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli

istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co

do bezstronności sędziego w danej sprawie.

I NWW 147/25

3

2. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że wniosek o wyłączenie

sędziego wchodzi w zakres przedmiotowy art. 26 § 2 u.SN, jeżeli są w nim

podnoszone argumenty odnoszące się do okoliczności związanych z

funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości w ogólności, w tym brakiem

niezależności sądu wobec organów pozasądowych, brakiem samodzielności

sędziego wobec władz i innych organów sądowych, czy brakiem niezależności od

wpływu czynników społecznych i politycznych (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 3 czerwca 2020 r., I NWW 16/20; z 27 maja 2021 r., I NWW 41/21).

W konsekwencji przyjąć należy, że z zarzutem braku niezawisłości sędziego, o

którym mowa w art. 26 § 2 u.SN, mamy do czynienia w sytuacji, gdy wniosek o

wyłączenie sędziego oparty jest na argumentach związanych z okolicznościami

odnoszącymi się do zewnętrznej niezawisłości sędziego.

Aspekt zewnętrzny niezawisłości sędziowskiej wymaga, aby dany organ

wypełniał swoje zadania w pełni autonomicznie, bez podległości w ramach

hierarchii służbowej, bez podporządkowania komukolwiek, w sposób wolny od

nakazów czy wytycznych z jakiegokolwiek źródła, pozostając w ten sposób pod

ochroną przed ingerencją i naciskami z zewnątrz, które mogą zagrozić

niezależności osądu jego członków i wpływać na ich rozstrzygnięcia (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 27 maja 2021 r., I NWW 41/21; zob. też wyroki

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej: z 19 listopada 2019 r., C-624/18 i C-

625/18, pkt 120 122; 25 lipca 2018 r., C-216/18, pkt 63 i 65; z 24 czerwca 2019 r.,

C-619/18, pkt 72 i 73 oraz orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 6

listopada 2018 r., w sprawie Ramos Nunes de Carvalho e Sá przeciwko Portugalii,

CE:ECHR:2018:1106JUD005539113, § 150 i przytoczone tam orzecznictwo).

3. W postanowieniu z 3 czerwca 2020 r., sygn. I NWW 18/20, Sąd

Najwyższy, wskazując na treść art. 26 § 3 u.SN, trafnie wyróżnił trzy rodzaje

wniosków o wyłączenie sędziego opartych na „zarzucie braku niezawisłości

sędziego”, o którym mowa w art. 26 § 2 u.SN, a mianowicie: (1) wnioski o

wyłączenie sędziego, obejmujące zarzut braku niezawisłości i równocześnie

obejmujące ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem powołania sędziego; (2)

wnioski o wyłączenie sędziego, obejmujące zarzut braku niezawisłości

i równocześnie obejmujące ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem umocowania

I NWW 147/25

4

sędziego do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości; (3) wnioski o

wyłączenie sędziego, obejmujące zarzut braku niezawisłości, które jednak nie

obejmują pozostałych, wskazanych w punkcie 1 i 2 ustaleń lub ocen.

W pierwszym przypadku, wniosek obejmujący ustalenie oraz ocenę

zgodności z prawem powołania sędziego opiera się na twierdzeniu wnioskodawcy,

że sędzia, którego dotyczy, nie został w istocie powołany na urząd sędziego, a

zatem nie jest sędzią. Tak sformułowany zarzut automatycznie obejmuje zarzut

braku niezawisłości z uwagi na okoliczność, że niezawisłość jest cechą, która

odnosi się do sędziów. W konsekwencji kwestionowanie powołania każdorazowo

jest jednocześnie kwestionowaniem niezawisłości. Jednocześnie Sąd Najwyższy

podkreślił, że zarzuty, o których mowa w art. 26 § 2 u.SN, nie mogą dotyczyć oceny

tego, czy dana osoba jest sędzią, a więc polegać na rozstrzyganiu w przedmiocie

przysługiwania osobie objętej wnioskiem statusu sędziowskiego. Ograniczenie to

stanowi konsekwencję przewidzianej na poziomie konstytucyjnym procedury

powoływania sędziów przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa (art. 179 Konstytucji RP) i wiąże się z rozstrzygnięciem przez

ustawodawcę, że akt powołania stanowi podstawę prawno-konstytucyjnego

stosunku łączącego osobę sędziego z Rzecząpospolitą Polską, który – jako taki –

nie może być przedmiotem kontroli sądowej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 16 października 2019 r., I NOZP 2/19; z 21 kwietnia 2020 r.,

I NWW 2/20; z 14 września 2023 r., I NWW 370/23).

W drugim przypadku, wniosek o wyłączenie sprowadza się do twierdzenia,

że jakkolwiek sędzia został powołany na urząd sędziego, to w związku z

zaistnieniem określonych okoliczności (np. powołaniem na urząd sędziego

po przeprowadzeniu postępowania ukształtowanego ustawą z dnia 8 grudnia 2017

r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa), kwestionowane jest jego

votum czyli umocowanie do wykonywania zadań z zakresu wymiaru

sprawiedliwości. Jak jednak słusznie podkreślił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 3

czerwca 2020 r., I NWW 16/20, nieuprawnione jest kwestionowanie samego votum

sędziowskiego w całości lub w części, które stanowi nieodłączny element

wykonywania władzy sędziowskiej. Zdaniem Sądu Najwyższego,

I NWW 147/25

5

instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć generalnemu wykluczeniu sędziego

z orzekania, czy to przez bliżej niesprecyzowany czas, czy tym bardziej na zawsze.

W trzecim przypadku, wniosek o wyłączenie sędziego opiera się na zarzucie

braku niezawisłości sędziego, jednak nie obejmuje ustalenia oraz oceny zgodności

z prawem powołania sędziego ani jego umocowania do wykonywania zadań

z zakresu wymiaru sprawiedliwości.

Stosownie do powyższego w judykaturze Sądu Najwyższego podkreśla się,

że do rozpoznania merytorycznego kwalifikują się tylko wnioski z trzeciej kategorii.

Celem regulacji wprowadzonej art. 26 § 2 u.SN nie jest bowiem ocena okoliczności

o charakterze generalnym przekładających się w istocie na możliwość

zakwestionowania statusu sędziego, lecz zagwarantowanie stronie prawa do sądu.

Przyjęcie odmiennej, sugerowanej przez wnioskodawcę, perspektywy, zgodnie z

którą brak niezawiłości sędziego może być następstwem wyłącznie systemowej

nieprawidłowości związanej z procedurą nominacyjną, kreowałoby nieznane w

systemie prawnym Rzeczypospolitej Polskiej powszechne prawo do

kwestionowania statusu sędziego. Wniosek taki nie znajduje oparcia w

obowiązujących normach prawnych (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 21 kwietnia 2023 r., I NWW 276/22).

Analogicznie Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, że

sędzia, powołany na skutek wniosku obecnej (i poprzedniej) Krajowej Rady

Sądownictwa, jest sędzią w rozumieniu prawa polskiego i europejskiego, zaś sąd z

jego udziałem jest sądem w rozumieniu przepisów unijnych. Naczelny Sąd

Administracyjny przyjmuje jednocześnie, że tylko wykazanie konkretnych

przesłanek mogących świadczyć o braku niezależności lub bezstronności sędziego

może prowadzić do innego wniosku, natomiast sama okoliczność powołania na

urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w składzie i trybie

przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw „pozostaje bez znaczenia” (zob. np.

postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 30 sierpnia 2022 r., III FZ

311/22; z 24 lutego 2022 r., III FZ 833/21; z 15 marca 2022 r., III FZ 6/22; z 30

marca 2022 r., III FZ 95/22). Ponadto w wyroku z 20 kwietnia 2023 r., sygn. II OSK

2539/22, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że sędzia powołany w powyższej

I NWW 147/25

6

procedurze przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej „jest sędzią

Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1

Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 z późn. zm.) oraz

art. 6 ust. 1-3 TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz.Urz.UE.C

303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1), a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950

r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.), także wówczas, gdy procedura

poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami”.

4. Oceniając w świetle powyższych rozważań zasadność wywiedzionego w

niniejszej sprawie wniosku o wyłączenie sędziego podkreślić należy, że

wnioskodawca nie formułuje jakiegokolwiek odwołania do konkretnych okoliczności

sprawy, które mogłyby świadczyć, że sędzia objęty wnioskiem nie będzie

bezstronny. Co więcej, wnioskodawca, w żaden sposób nie stara się chociażby

uprawdopodobnić podstaw wyłączenia sędziego, tj. wykazać konkretnych

okoliczność tego rodzaju, że mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do

jego bezstronności.

Przypomnieć należy, że o możliwości wyłączenia sędziego od rozpoznania

sprawy nie decyduje samo subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności

sędziego, ale wystąpienie w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających

to odczucie. Pogląd ten utrwalony jest zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie.

5. Sądowi Najwyższemu znane jest przytoczone w uzasadnieniu wniosku

orzecznictwo zarówno Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jak i Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jednakże pozostaje ono bez wpływu na ocenę

zasadności wniosku. Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

wydane na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wiąże

tylko w sprawie, w której sąd zwrócił się do Trybunału z wnioskiem o rozpatrzenie

pytania prejudycjalnego. Z kolei nakazy określonego zachowania w orzeczeniach

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka adresowane są do Państwa.

6. Na koniec wskazać należy, że powołana we wniosku uchwała Sądu

Najwyższego z 24 września 2025 r., sygn. III PZP 1/25, odnosiła się

do konsekwencji orzeczeń kasatoryjnych Sądu Najwyższego w sprawach ze skarg

I NWW 147/25

7

nadzwyczajnych, a zatem nie mogła mieć żadnego związku z przedmiotową

sprawą.

7. Z powyższych wszystkich względów, na podstawie powołanych przepisów,

Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.

[P.Sz.]

[r.g.]