Oskarżony chciał wyłączyć sędziów z Żoliborza. SN nie uwzględnił wniosku

W dniu 29 września 2025 roku oskarżony P.K. (dalej „oskarżony”) wniósł o

wyłączenie sędziego X. Y. w sprawie o sygn. akt III K 665/22 oraz innych

wymienionych z listy sędziów i asesorów od orzekania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 26 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym

(t.j. Dz.U. 2019, poz. 825 ze zm., dalej: u.SN), do właściwości Izby Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy rozpoznawanie wniosków lub

oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed

którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu

lub braku niezawisłości sędziego. Sąd rozpoznający sprawę przekazuje

niezwłocznie wniosek Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych

I NWW 166/25

2

celem nadania mu dalszego biegu na zasadach określonych w odrębnych

przepisach. Przekazanie wniosku Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw

Publicznych nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania. Wobec braku

regulacji szczególnej, do wniosków dotyczących wyłączenia sędziego, o których

mowa w art. 26 § 2 u.SN, złożonych w postępowaniu karnym, znajdą zatem

odpowiednie zastosowanie przepisy ogólne k.p.k., regulujące instytucję wyłączenia

sędziego (art. 40 i n. k.p.k.).

Przepis art. 40 § 1 k.p.c. przewiduje wyłączenie sędziego z mocy prawa

(iudex inhabilis). Zgodnie natomiast z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu,

jeśli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną

wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zaistnienie powyższych

okoliczności w konkretnej sprawie może wywoływać podejrzenie co do sposobu

sprawowania urzędu przez sędziego. Wobec czego zasadnym jest wyeliminowanie

zarówno wątpliwości stron jak i wątpliwości samego sędziego, aby rozstrzygnięcie

było postrzegane jako w pełni bezstronne.

Instytucja wyłączenia sędziego przewidziana w art. 41 § 1 k.p.k. pozostaje

zatem w relacji do art. 26 § 2 u.SN. Pierwszy z powołanych przepisów stanowi

podstawę prawną wystąpienia przez stronę z wnioskiem o wyłączenie sędziego,

drugi zaś powierza Sądowi Najwyższemu rozpoznanie takiego wniosku w sytuacji,

w której obejmuje on m.in. zarzut braku niezawisłości sędziego. Ponieważ jednak

okoliczności wywołujących uzasadnione wątpliwości co do bezstronnego osądzenia

danej sprawy nie można całkowicie i w pełni utożsamiać z kategorią niezawisłości

sędziowskiej, którą posługuje się art. 26 § 2 u.SN, stąd też ewentualna ocena

wniosku o wyłączenie sędziego, przedłożonego przy rozpatrywaniu konkretnej

sprawy na podstawie art. 26 § 2 u.SN, jako pozostającego w zakresie kognicji Sądu

Najwyższego, musi się wiązać z ustaleniem, czy wniosek ten zawiera konkretny

zarzut braku niezawisłości sędziego lub niezależności sądu. Chodzi tu o wykazanie

istnienia takiej przeszkody odnoszącej się do sprawowanego urzędu, która

wyłączałaby możliwość zachowania standardu niezawisłości i niezależności (art. 45

ust. 1 Konstytucji RP). Istotne jest przy tym, aby taki zarzut nie obejmował ustalenia

lub oceny zgodności z prawem powołania sędziego lub jego umocowania do

wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości (zob. wyrok TK z 4 marca

I NWW 166/25

3

2020 r., P 22/19, OTK-A 2020/31). Taki wniosek bowiem, jako wykraczający poza

zakres kognicji Sądu Najwyższego i sprzeczny z art. 29 § 3 u.SN, pozostawia się

bez rozpoznania na podstawie art. 26 § 3 u.SN.

Niezawisłość sędziowska obejmuje kilka elementów: bezstronność

w stosunku do uczestników postępowania, niezależność wobec organów (instytucji)

pozasądowych, samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych,

niezależność od wpływu czynników politycznych, zwłaszcza partii politycznych,

wewnętrzna niezależność sędziego (zob. wyroki TK: z 27 stycznia 1999 r., K 1/98,

OTK 1999, nr 1, poz. 3; z 14.10.2015 r., Kp 1/15, OTK-A 2015, nr 9, poz. 147).

Artykuł 45 ust. 1 Konstytucji odnosi niezależność i niezawisłość do sądu, natomiast

inne przepisy Konstytucji odnoszą cechę niezależności do sądów, a cechę

niezawisłości – do sędziów. Niezależność, niezawisłość i bezstronność sądu i

sędziego pozostają ze sobą w ścisłym związku. Trybunał Konstytucyjny,

wyjaśniając znaczenie pojęcia niezależnego sądu, przypominał, że „niezależność

sądów zakłada przede wszystkim oddzielenie organizacyjne i funkcjonalne

sądownictwa od organów innych władz, tak aby zapewnić sądom pełną

samodzielność w zakresie rozpoznawania spraw i orzekania”. Z kolei niezawisłość

polega na tym, że „sędzia działa wyłącznie w oparciu o prawo, zgodnie ze swoim

sumieniem i wewnętrznym przekonaniem” (wyroki: z 14 kwietnia 1999 r., sygn. K

8/99, OTK ZU nr 3/1999, poz. 41, s. 255 i z 27 stycznia 1999 r., sygn. K 1/98, OTK

ZU nr 1/1999, poz. 3, s. 40).

W postanowieniu z 20 września 2020 r., I NWW 62/20, Sąd Najwyższy

wskazał na standardy prawa europejskiego stanowiące gwarancję niezawisłości, tj.

istnienie zasad – w szczególności co do składu organu, mianowania, okresu

trwania kadencji oraz powodów wstrzymywania się od głosu, wyłączenia

i odwołania jego członków – pozwalających wykluczyć, w przekonaniu podmiotów

prawa, wszelką uzasadnioną wątpliwość co do niezależności tego organu od

czynników zewnętrznych oraz co do jego neutralności w odniesieniu do

sprzecznych ze sobą interesów (zob. wyrok TSUE z 9 października 2014 r.,

C-222/13, pkt 32; wyrok TSUE z 21 stycznia 2020 r., Banco de Santander,

C-274/14, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo).

I NWW 166/25

4

Zgodnie z orzecznictwem TSUE pojęcie „niezawisłości” obejmuje dwa

aspekty: o charakterze zewnętrznym oraz o charakterze wewnętrznym. Pierwszy z

nich wymaga, aby dany organ wypełniał swoje zadania w pełni autonomicznie, nie

podlegając żadnej hierarchii służbowej ani nie będąc podporządkowanym

komukolwiek i nie otrzymując nakazów czy wytycznych z jakiegokolwiek źródła, a

tym samym będąc chronionym przed ingerencją i naciskami zewnętrznymi

mogącymi zagrozić niezależności osądu jego członków i wpływać na ich

rozstrzygnięcia (zob. wyrok TSUE z 27 lutego 2018 r., Associação Sindical dos

Juízes Portugueses, C-64/16, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo). Drugi aspekt

łączy się z pojęciem „bezstronności” i dotyczy jednakowego dystansu do stron

sporu i właściwych im interesów w odniesieniu do jego przedmiotu. Aspekt ten

wymaga poszanowania obiektywizmu i braku wszelkiego interesu w rozstrzygnięciu

sporu poza ścisłym stosowaniem przepisu prawa (zob. wyroki TSUE: z 16 lutego

2017 r., Margarit Panicello, C-503/15, i przytoczone tam orzecznictwo).

Podkreślić należy, że ustawodawca w ramach postępowania sądowego

wyodrębnił tryb wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie z uwagi na brak

bezstronności oraz tryb wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie z uwagi na

brak niezawisłości i niezależności. Zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie

podkreśla się, że pojęcia te nie są rozłączne i pozostają ze sobą w ścisłym związku,

wyznaczając gwarancje prawa do sądu w demokratycznym państwie prawnym (art.

45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności).

Jednakże okoliczności dotyczące bezstronności sądu stanowią podstawę

rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego od orzekania na podstawie art. 41 § 1

k.p.k. przed sądem, w którym toczy się postępowanie. Natomiast okoliczności

uzasadniające brak niezawisłości lub niezależności stanowią podstawę orzekania

przez Sąd Najwyższy (art. 26 § 2 u.SN). Jak wskazano powyżej do wniosków

dotyczących wyłączenia sędziego, o których mowa w art. 26 § 2 u.SN, złożonych w

postępowaniu karnym znajdą zatem odpowiednie zastosowanie przepisy ogólne

k.p.k., regulujące instytucję wyłączenia sędziego (art. 40 i n. k.p.k.), które nie

przewidują wyłączenia sędziego in abstracto. Rozważanie wyłączenia sędziego na

podstawie art. 40 i n. k.p.k. wchodzi w rachubę jedynie w odniesieniu do

I NWW 166/25

5

konkretnego sędziego wyznaczonego już do udziału w sprawie, a nie sędziego,

który jedynie potencjalnie może zostać do sprawy wyznaczony. Stanowisko to

prezentowane jest na tle postępowania karnego konsekwentnie zarówno w

doktrynie, jak i w orzecznictwie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 23.11.2004 r., V KK 195/04, OSNKW 2005 Nr 1, poz. 5; z 22 lipca 2009 r., SNO

53/09, OSNSD 2009 Nr 1, poz. 68; z 30 czerwca 2010 r., WD 7/10, OSNwSK 2010

Nr 1, poz. 1344; z 10.10.2014 r., SNO 51/14, z 14 grudnia 2016 r., III KO 99/16).

Powyższe rozważania potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z 26

lipca 2019 r., I NOZP 1/19, OSNKN 2020/1/1, w której stwierdził, że wniosek o

wyłączenie sędziego niewyznaczonego do rozpoznania sprawy

jest niedopuszczalny. W uzasadnieniu powyższej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił,

że: „Odwołanie do „danej sprawy” prowadzi do dwóch wniosków. Po pierwsze, nie

jest możliwe wyłączenie sędziego od orzekania w ogóle, np. od wszystkich spraw,

czy określonej kategorii spraw. Zatem rozstrzygnięcie o wyłączeniu sędziego

odnosi się jedynie do jednej, konkretnej sprawy. Po drugie, bezstronność sędziego

jest badania in concreto na tle sprawy, której granice wyznaczają aspekty

podmiotowe (strony) i przedmiotowe (roszczenie). Oznacza to, że w innej sprawie

między tymi samymi stronami, ale dotyczącej innego przedmiotu, bezstronność

sędziego podlega odrębnej oraz autonomicznej ocenie i może być wobec tego

odmienna. W przekonaniu Sądu Najwyższego należy, co do zasady, odrzucić

możliwość potraktowania wniosku o wyłączenie wszystkich sędziów danego

wydziału lub sądu, w tym sędziów niewyznaczonych do rozpoznania sprawy, jako

sumy wniosków o wyłączenie sędziego przydzielonego do rozpoznania danej

sprawy oraz wniosku ewentualnego o wyłączenie sędziów, którym sprawa zostanie

przydzielona po wyłączeniu pierwszego sędziego (składu sądu wyznaczonego do

rozpoznania sprawy).” Nadto wskazać należy, że zgodnie z art. 37 k.p.k. Sąd

Najwyższy może z inicjatywy właściwego sądu przekazać sprawę do rozpoznania

innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru

sprawiedliwości. Przepisy procedury karnej nie przewidują możliwości wystąpienia

o wyłączenie wszystkich sędziów danego sądu. Możliwość przekazania sprawy do

rozpoznania innemu sądowi, jako wyjątkowa i uwarunkowana dobrem wymiaru

sprawiedliwości, zarezerwowana jest wyłącznie dla sędziów, a wniosek musi zostać

I NWW 166/25

6

złożony przez wszystkich sędziów danego sądu. Wyłączenie od rozpoznania

sprawy przez sąd właściwy jest bowiem sytuacją szczególną, ingerującą w prawo

do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy, tj. ustalony na podstawie ogólnych

reguł procesowych.

Wskazani we wniosku sędziowie Sądu Rejonowego dla Warszawy Żoliborza

w Warszawie nie złożyli oświadczenia, że są im znane okoliczności mogące

uzasadniać brak bezstronności w sprawie, zatem nie zachodzą okoliczności

uzasadniające wyłączenie któregokolwiek z nich od orzekania w sprawie na

podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Co więcej wskazane przez wnioskodawcę okoliczności

nie wywołują żadnych obiektywnie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności

sędziego wyznaczonego do rozpoznania przedmiotowej sprawy.

Nie ulega wątpliwości, że w toczącej się przed sądem sprawie sędzia musi

mieć poczucie bezstronności (bezstronność subiektywna) jak też musi zapewniać

gwarancję, że nie powstaną jakiekolwiek uzasadnione wątpliwości co do jego

bezstronności (bezstronność obiektywna). Przeświadczenie strony, co do tego, że

sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie, nie jest przesłanką do

żądania wyłączenia sędziego. Strona może zwalczać wadliwe orzeczenia

wydawane przez sąd przy pomocy środków odwoławczych. Nie może natomiast,

poprzez składanie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziego, wpływać na

skład sądu rozpoznającego sprawę. Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie

nie służy do merytorycznej kontroli prawidłowości decyzji sądu, które nie podobają

się wnioskodawcy, lecz zapewnieniu rzeczywistej bezstronności sądu oraz

umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów

braku bezstronności (zob. wyroki TK: z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004, nr

7, poz. 67; z 16.04.2015 r., SK 66/13, OTK-A 2015, nr 4, poz. 47).

P.K. wskazywał na „liczne nieprawidłowości” w działaniu tegoż sądu, które

powodują, że jego sprawa nie będzie rozstrzygnięta przez właściwy, bezstronny,

niezależny i niezawisły sąd. Oskarżony w żaden sposób nie uprawdopodobnił

powyższych okoliczności, wskazał imiennie sędziów z listy pomimo tego, że nie byli

wyznaczeni do rozpoznania sprawy, formułując tym samym wniosek abstrakcyjny.

Wnioskodawca nie wskazał ani nie uprawdopodobnił żadnych okoliczności

mających wpływ na ocenę niezależności sądu i niezawisłości sędziego ani tym

I NWW 166/25

7

bardziej wszystkich sędziów pełniących urząd w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-

Żoliborza w Warszawie.

Sąd Najwyższy ponadto wskazuje również, że w przedmiocie zarzutu

naruszenia prawa do obrony oskarżonego, iż nie został on powiadomiony

o terminach rozprawy, to wskazać należy, iż słusznie Sąd Rejonowy

dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie podnosił w protokołach rozprawy głównej (k.

1858-1859; 1894-1899; 1949-1950), iż został on zawiadomiony prawidłowo, zaś w

skutek niepodjęcia przesyłki, zawiadomienie uznano za doręczone po dwukrotnej

awizacji z dniem 31 grudnia 2024 r. (k.1846-1847).

Reasumując podane przez wnioskodawcę okoliczności nie wywołują

wątpliwości co do bezstronności sędziego i nie wskazują na zagrożenie dla

wymiaru sprawiedliwości. Nie ma więc podstaw do uznania, że istnieje uzasadniona

wątpliwość, o której mowa w art. 41 § 1 k.p.k.

Wobec powyższego sąd orzekł jak w sentencji.

[r.g.]