Sąd Najwyższy nie przyjął kasacji w sprawie o rentę, R.N. zapłaci 1350 zł

Wyrokiem z dnia 12 marca 2024 r., IV 185/16 Sąd Rejonowy w Jeleniej

Górze, w sprawie z powództwa R.N. przeciwko C. w S. o rentę, w punkcie I.

umorzył postępowanie o rentę wyrównawczą w kwocie ponad 2.000,00 zł

miesięcznie za okres od dnia 29 grudnia 2018 r. na czas nieokreślony płatną do 10-

go każdego miesiąca wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w punkcie II. w

pozostałym zakresie powództwo oddalił, w punkcie III. nie obciążył powoda

I PSK 67/26

2

kosztami procesu oraz kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej i w

punkcie IV. kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa.

Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 26 września 2024 r.,

VII Pa 26/24, VII Pz 4/24 w punkcie I. oddalił apelację powoda; w punkcie II.

zmienił zaskarżony wyrok w pkt III. w ten sposób, że zasądził od powoda na rzecz

strony pozwanej kwotę 6.023 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych, w tym: kwotę

2.700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, kwotę 17 zł tytułem

zwrotu kosztów opłaty od pełnomocnictwa oraz kwotę 3.306 zł tytułem zwrotu 1/4

wydatków; w punkcie III. w pozostałym zakresie zażalenie strony pozwanej

oddalił; w punkcie IV. zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 1.472 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej wraz z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia prawomocności orzeczenia

do dnia zapłaty; w punkcie V. zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę

216 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej

wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia prawomocności

orzeczenia do dnia zapłaty.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku powód zarzucił naruszenie: 1.

art. 4421 § 1 k.c. w związku z art. 444 § 2 k.c.; 2. art. 4421 § 3 k.c.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący występowaniem

istotnego zagadnienia prawnego sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie -

czy termin przedawnienia określony w art. 4421 § 1 k.c. w zw. z art. 4421 § 3 k.c. ma

zastosowanie do roszczenia o zapłatę renty wyrównawczej, o którym mowa

w art. 444 § 2 k.c., w sytuacji gdy poszkodowany o niezdolności do pracy

dowiedział się od kompetentnej instytucji po upływie 3 lat od daty powstania

szkody, ujawnienia odpowiedzialnego za szkodę i niezdolność ta powstała w

późniejszym okresie, a także czy z momentem ujawnienia osoby odpowiedzialnej

za szkodę poszkodowany musi w ciągu 3 lat w wystąpić ze wszystkim roszczeniami

cywilnymi przeciwko sprawcy szkody, nawet jeśli szkoda w postaci powstania

całkowitej niezdolności do pracy powstała i ujawniła się po upływie 3 letniego

terminu określonego w art. 4421 § 1 k.c.?

Ponadto skarżący wskazał, że istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w

I PSK 67/26

3

orzecznictwie sądów, tj. ustalenie momentu rozpoczęcia terminu biegu

przedawnienia w odniesieniu do szkody powstałej i ujawnionej w późniejszym

okresie niż inna szkoda w przypadku, gdy ustalony sprawca szkody jest ten sam i

„nowa” szkoda wynika z tych samych zdarzeń, co wcześniejsza szkoda, lecz jej

skutki ujawniły się w późniejszym czasie.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w Jeleniej Górze oraz o zasądzenie kosztów postępowania

od strony pozwanej na rzecz powoda według norm przepisanych za wszystkie

instancje, w tym za postępowanie przed Sądem Najwyższym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o odmowę przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz zasądzenie od powoda na rzecz strony

pozwanej kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu ze skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna powoda nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z

którym wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają

analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich

uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej

merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez

skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla

spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą

być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w

skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak

zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w

uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym

I PSK 67/26

4

bardziej się ich domyślać (postanowienia Sądu Najwyższego: z 20 października

2016 r., I PK 59/16, LEX nr 2160130; z 10 marca 2016 r., II CSK 10/16,

LEX nr 2009500; z 26 lutego 2016 r., V CSK 518/15, LEX nr 2015640;

z 24 września 2015 r., II PK 27/15, LEX nr 2019527). Skarga kasacyjna jest wszak

szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes

publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów

powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie

okoliczności w sprawie zachodzą (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z 19 września 2023 r., I USK 242/23, LEX nr 3720391 i powołane tam

orzecznictwo).

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien

wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w

powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym,

że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi.

Skarżący powołuje się w pierwszej kolejności na występowanie w sprawie

istotnych zagadnień prawnych, jednakże takich zagadnień prawidłowo nie

formułuje. Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 §

1 pkt 1 k.p.c. powinno przybrać postać porównywalną z formułowaniem

zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na

przykład art. 390 § 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co

do określonego przepisu lub zespołu przepisów, albo szerzej i bardziej ogólnie -

wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego. Z przedstawionych przez

wnoszącego skargę istotnego zagadnienia prawnego musi jednak wynikać, jakie są

konkretne problemy prawne, na czym polegają istotne wątpliwości (na przykład

interpretacyjne). Sformułowane zagadnienie powinno zatem odwoływać się w

I PSK 67/26

5

sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega

jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się

do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego (postanowienia Sądu Najwyższego:

z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147; z 16 kwietnia 2008 r.,

I CZ 11/08, LEX nr 393883).

Potrzeba wykładni przepisów prawnych występuje natomiast, jeżeli co do

konkretnego przepisu prawnego brak jednolitej lub utrwalonej judykatury, zwłaszcza

judykatury Sądu Najwyższego albo też przyjęta i dominująca wykładnia jest

oczywiście błędna lub kontrowersyjna. Skarżący powinien bądź to wskazać

argumentację przemawiającą za zmianą dotychczasowej wykładni, bądź też

wykazać, że dany przepis prawny, chociaż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wyjaśnienia i powinien zostać zinterpretowany przez Sąd Najwyższy.

Inaczej rzecz ujmując, potrzeba wykładni przepisu budzącego poważne wątpliwości

lub wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

zachodzi wtedy, kiedy jego niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie bądź kiedy przepis ten nie doczekał

się wykładni w kierunku wskazywanym przez skarżącego (postanowienia Sądu

Najwyższego: z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 42436;

z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231).

Skarżący nie zdołał wykazać tak rozumianych podstaw przedsądu, bowiem

podnoszone przez niego zagadnienie prawne było już przedmiotem licznych

wypowiedzi Sądu Najwyższego.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2011 r., IV CSK 46/11 (LEX

nr 1084557) Sąd Najwyższy stwierdził, że: "o dowiedzeniu się o szkodzie" można

mówić wtedy, gdy poszkodowany "zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw

zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody"; inaczej rzecz ujmując, gdy ma

"świadomość doznanej szkody". Ustalenie wiedzy poszkodowanego o szkodzie jest

równoznaczne z przypisaniem mu świadomości wystąpienia szkody, opartym na

obiektywnie sprawdzalnych okolicznościach (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

8 grudnia 2004 r., I CK 166/04, LEX nr 277853). Sąd Najwyższy wyjaśnił również,

że choroby zawodowe i inne schorzenia pracownicze z reguły nie są skutkiem

jednego zdarzenia (jak to ma miejsce w razie doznania urazów cielesnych,

I PSK 67/26

6

wypadków śmiertelnych), lecz rozwijają się przez dłuższy czas, niejednokrotnie w

zbiegu ze schorzeniem samoistnym i naturalnym procesem starzenia się

organizmu. Fakt ten rzutuje na oznaczenie początkowego momentu biegu

roszczenia odszkodowawczego. Skoro zaś do przyjęcia daty rozpoczęcia biegu

przedawnienia konieczne jest również istnienie po stronie poszkodowanego wiedzy

o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody, wiedza ta powinna być na tyle

konkretna, by pozwalała na przypisanie z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa

danemu podmiotowi sprawstwa szkody. Świadomość ta nie musi jednak oznaczać

pewności co do związku przyczynowego między zdarzeniem wyrządzającym

szkodę a jego skutkami, stąd nie jest konieczne oczekiwanie poszkodowanego na

uprawomocnienie się decyzji właściwego organu o stwierdzeniu choroby

zawodowej jako konsekwencji warunków zatrudnienia u konkretnego pracodawcy

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 r., III BP 4/11, OSNP

2013 nr 15-16, poz. 181). W ocenie Sądu Najwyższego świadomość szkody

oznacza dowiedzenie się o uszczerbku na zdrowiu, który w konsekwencji prowadzi

do utraty lub ograniczenia zdolności do pracy. Chwila ta więc oznacza dowiedzenie

się o szkodzie w powyższym znaczeniu, przy czym nie musi to być świadomość

rozmiarów szkody bądź też trwałości jej następstw. Z tego względu trafne jest

zdecydowanie - jak wyżej wskazano - dominujące w orzecznictwie stanowisko,

zgodnie z którym termin przedawnienia roszczenia o rentę wyrównawczą określony

w art. 442 § 1 zdanie pierwsze k.c. liczy się od dnia, w którym poszkodowany

dowiedział się o uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia i osobie ponoszącej

odpowiedzialność z tego tytułu, nawet gdyby nie wystąpił jeszcze uszczerbek

majątkowy (zob. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 11 lutego 1963 r., III PO 6/62, OSNCP 1964 nr 5, poz. 87; wyrok z 10 czerwca

1986 r., III CRN 101/86 nie publikowany; uchwała składu siedmiu sędziów (zasada

prawna) z 12 lutego 1969 r., III PZP 43/68, OSNCP 1969 nr 9, poz. 150; wyroki

Sądu Najwyższego z 10 marca 1998 r., II UKN 543/97, OSNAPiUS 1999 nr 5, poz.

176; z 19 maja 1999 r., II UKN 647/98).

Również w literaturze podnosi się, że badając początek biegu terminu

przedawnienia, należy ustalać, czy wystąpiła konkretna wiedza u poszkodowanego,

a nie jej szerzej rozumiana świadomość czyli ogólne rozeznanie lub zdawanie sobie

I PSK 67/26

7

z czegoś sprawy. Poszkodowany wie o szkodzie wtedy, gdy zdaje sobie sprawę z

ujemnych następstw danego zdarzenia. Bez znaczenia jest okoliczność, kiedy

poszkodowany dowiedział się o rzeczywistych rozmiarach uszczerbku oraz

trwałości jej następstw, a w szczególności o wysokości należnego mu

odszkodowania. Aby uznać, że poszkodowany posiadał wiedzę o osobie, musi on

dysponować danymi pozwalającymi na zidentyfikowanie osoby odpowiedzialnej za

szkodę. Jest to zatem uzyskanie takich informacji, które oceniane obiektywnie,

pozwalały z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa przypisać odpowiedzialność

konkretnemu podmiotowi. Stwierdzenie u poszkodowanego stanu świadomości w

powyższym zakresie jest zależne od jego właściwości podmiotowych, dostępnej

wiedzy o okolicznościach wyrządzenia szkody oraz zasad doświadczenia

życiowego (M. Balwicka-Szczyrba [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany,

red. A. Sylwestrzak, LEX/el. 2025, art. 4421).

Należy także przypomnieć, że z godnie z art. 907 § 2 k.c., jeżeli obowiązek

płacenia renty wynika z ustawy, każda ze stron może w razie zmiany stosunków

żądać zmiany wysokości lub czasu trwania renty, chociażby wysokość renty i czas

jej trwania były ustalone w orzeczeniu sądowym lub w umowie. Przepis ten daje

każdej ze stron, w razie zmiany stosunków, możliwość żądania zmiany wysokości

lub czasu trwania renty, chociażby kwestie te były ustalone w orzeczeniu sądowym

lub umowie. Możliwość wystąpienia o zmianę świadczenia rentowego co do jego

wysokości lub terminu jest uwarunkowana zmianą stosunków i znajduje

uzasadnienie w funkcjonalnym charakterze renty. Przepis ten stanowi zatem

podstawę prawną upoważniającą do ponownego ukształtowania przesądzonej

uprzednio wyrokiem sądu "wysokości lub czasu trwania renty" (wyrok SN z 8

kwietnia 2025 r., II PSKP 21/24, LEX nr 3854811).

Skarżący nie zdołał także wykazać konieczności przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania ze względu na potrzebę wykładni przepisów prawnych, przede

wszystkim z tego względu, że rzeczonych przepisów, które w jego ocenie

wymagałyby wykładni nie powołuje we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

I PSK 67/26

8

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.,

98 § 11 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

[it]

[a.ł]