Nierówne wynagrodzenie trzech pracowników. SN nie przyjął skargi spółki

Wyrokiem z 24 października 2023 r., VI P 292/22 Sąd Rejonowy w

Gliwicach, w punkcie pierwszym zasadził od pozwanej T. Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w T. na rzecz powoda R.K. kwotę 42.300 zł tytułem

odszkodowania w związku z naruszeniem zasady równego traktowania w

zatrudnieniu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie: od kwoty 31.500 zł od 18

marca 2020 r. do dnia zapłaty, od kwoty 10.800 zł od 1 lutego 2023 r. do dnia

zapłaty. W punkcie drugim zasadził od pozwanej na rzecz powoda J.W. kwotę

48.000 zł tytułem odszkodowania w związku z naruszeniem zasady równego

traktowania w zatrudnieniu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie: od kwoty

35.000 zł od 22 lutego 2020 r. do dnia zapłaty, od kwoty 13.000 zł od 1 lutego 2023

r. do dnia zapłaty, W punkcie trzecim zasadził od pozwanej na rzecz powoda T.W.

I PSK 9/25

2

kwotę 33.250 zł tytułem odszkodowania w związku z naruszeniem zasady równego

traktowania w zatrudnieniu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie: od kwoty

25.450 zł od 25 lutego 2020 r. do dnia zapłaty, od kwoty 7.800 zł od 1 lutego 2023 r.

do dnia zapłaty; w punkcie czwartym sąd oddalił powództwo w pozostałym

zakresie, w punktach piątym, szóstym i siódmym sąd zasadził odpowiednio od

pozwanej: na rzecz powoda R.K. kwotę 2.700 zł, na rzecz powoda J.W. kwotę

2.700 zł, na rzecz powoda T.W. kwotę 2.052 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w

spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do

dnia zapłaty. Natomiast w punkcie ósmym sąd nakazał pobrać od pozwanej na

rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Gliwicach kwotę 6.181 zł, tytułem

opłaty od uiszczenia której powodowie byli zwolnieni z mocy ustawy.

Wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2024 r., VIII Pa 6/24 Sąd Okręgowy w Gliwicach .

oddalił apelację pozwanego (pkt 1.); zasądził od pozwanego T. na rzecz powodów

R.K., J.W., T.W. kwoty po 1350 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

za drugą instancję wraz z odsetkami w wysokości ustawowych odsetek za

opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia o kosztach do

dnia zapłaty (pkt 2., 3. I 4.).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pozwana zarzuciła

naruszenie: 1. art. 183b § 1 k.p.; art. 183c §1 i § 3 k.p.; 3. art. 183d k.p.; 4. art. 78 § 1

k.p. oraz art. 10 ust. 1 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników T.

Sp. z o.o. w T.; 5. art. 291 § 1 k.p.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w ocenie skarżącej uzasadnia

rażące naruszenie prawa materialnego, a co za tym idzie - skarga jest oczywiście

uzasadniona oraz występowanie istotnego zagadnienia prawnego.

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej zdaniem skarżącej wynika z faktu,

że Sąd drugiej instancji - w ślad za Sądem Rejonowym - przyjął, że powodom

należy się odszkodowanie na podstawie art. 183d k.p. za naruszenie zasady

równego traktowania w zatrudnieniu, przy czym sądy obydwu instancji wskazały, że

przedmiotem nierównego traktowania powodów była wysokość wynagrodzenia.

Z kolei naruszenie zasad równego traktowania w zatrudnieniu jest postacią

I PSK 9/25

3

dyskryminacji i nie wymaga wskazania jakie konkretne kryteria dyskryminacji

wystąpiły.

Istotne zagadnienie prawne sprowadza się do rozwiązania kwestii, czy sąd

pracy orzekając o odszkodowaniu za naruszenie zasady równych praw z tytułu

jednakowego wypełniania takich samych obowiązków (inaczej równego traktowania

nie mającego postaci dyskryminacji) w zakresie wynagradzania (art. 112 k.p.) jest

uprawniony do zasądzenia tego odszkodowania na podstawie art. 183d k.p.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach w całości i wyroku Sądu Rejonowego w

Gliwicach z dnia 24 października 2023 r. w całości oraz przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania przez Sąd Rejonowy w Gliwicach z pozostawieniem temu

Sądowi orzeczenia o kosztach procesu za wszystkie, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

przez ten sąd z pozostawieniem Sądowi Okręgowemu orzeczenia o kosztach

procesu za postępowanie kasacyjne oraz o zasądzenie od każdego z powodów na

rzecz pozwanej kosztów procesu (w tym kosztów zastępstwa procesowego) za

postępowanie kasacyjne według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami

za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku jaki zostanie wydany w

niniejszej sprawie aż do dnia zapłaty.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona powodowa wniosła o odmowę,

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi

kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz każdego z powodów

kosztów procesu za postępowanie kasacyjne (w tym kosztów zastępstwa

procesowego) według norm przepisanych lub według spisu kosztów jeśli spis

zostanie złożony przez pełnomocnika powodów wraz z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wydanego w niniejszej

sprawie do dnia zapłaty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

I PSK 9/25

4

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.

wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek

złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg

ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości

odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

(art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego

wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie

okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu

katalogowi przesłanek.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Strona wnosząca skargę kasacyjną

powinna zatem sformułować w niej wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz

ze stosownym uzasadnieniem. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien zaś wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z

okoliczności wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno

zawierać argumenty prawne świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę

sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd

Najwyższy.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

I PSK 9/25

5

określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne

zagadnienie prawne polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze

wskazaniem konkretnego przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje

oraz wskazaniu argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen

prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego.

Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu

zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c.

(postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, LEX nr

1102817). Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego

zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać

rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr

52571), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2002 r., III CZP 66/02,

LEX nr 57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia

2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179) i pozostawać w związku z rozpoznawaną

sprawą, co oznacza, że sformułowane zagadnienie prawne musi mieć wpływ na

rozstrzygnięcie danej sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego z 13 lipca 2007 r.,

III CSK 180/07, LEX nr 864002; z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, LEX nr

560504), a w końcu, dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne

(poważne) wątpliwości.

Powołanie się natomiast we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wymaga od

skarżącego zawarcia w uzasadnieniu wniosku wywodu prawnego wskazującego, w

czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawienia argumentów na poparcie tego

twierdzenia. Zobowiązuje zatem skarżącego do przedstawienia wywodu prawnego

I PSK 9/25

6

uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o

ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest

usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, wypada stwierdzić, że

skarżąca nie wykazała spełnienia powołanych przez siebie przesłanek przedsądu.

Skarżąca uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazała, na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej oraz zagadnienie

prawne osadzające się na tym samym problemie, dotyczącym tego, czy art. 183d

k.p. może być podstawą zasądzenia odszkodowania za naruszenie zasady

równych praw z tytułu jednakowego wypełniania takich samych obowiązków w

zakresie wynagradzania (art. 112 k.p.).

Tak sformułowany wniosek obarczony jest błędem logicznym. To co ma

świadczyć o oczywistej zasadności skargi nie może być jednocześnie ujmowane

jako podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., gdyż jeżeli występuje

istotne zagadnienie prawne albo poważny problem świadczący o potrzebie

wykładni przepisu, to nie można jednocześnie twierdzić, że z tych samych przyczyn

skarga jest oczywiście uzasadniona, jako że twierdzenie o oczywistej zasadności

skargi pozostaje wówczas w kolizji z problemami prawnymi warunkującymi

pierwszą i drugą podstawę przedsądu. Taka konstrukcja wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania dyskwalifikuje jego zasadność już na samym wstępie

(zob. postanowienie SN z 24 czerwca 2021 r., III CSK 77/21, LEX nr 3190957).

Poza tym należy podkreślić, że wskazywane przez skarżącego zagadnienie

prawne zostało wyjaśnione w uchwale Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2023 r.,

III PZP 1/23 (OSNP 2024, nr 7, poz. 68), w której stwierdzono, że przepis art. 183d

k.p. ma zastosowanie do odszkodowania za naruszenie zasady równego

traktowania (art. 112 k.p.).

W uzasadnieniu wspomnianej uchwały stwierdzono, że oba zjawiska

(nierówne traktowanie i dyskryminacja) powinny być jednolicie klasyfikowane.

I PSK 9/25

7

Prawo powinno być skuteczne i efektywne. Zatem, skoro ustawodawca przywiązuje

taką samą wagę do nakazu równego traktowania i zakazu dyskryminacji, to

racjonalne jest uznanie, że w takim samym stopniu zamierza chronić wartości

wyznaczone przez art. 112 i art. 113 k.p. Kierując się tą myślą, nie jest pozbawione

racji twierdzenie, że o ile czym innym jest normatywny "opis zasad prawa", o tyle

sposób promowania i przeciwdziałania naruszeniu tych zasad może (powinien)

zostać zunifikowany. W rezultacie, o ile art. 112 i art. 113 k.p. odwzorowują

niejednorodne zasady prawa pracy, to przeciwdziałanie zakazowi dyskryminacji i

promowanie nakazu równego traktowania zostało ujednolicone. Znaczy to tyle, że

art. 18 § 3 k.p. i art. 183d k.p. mają zastosowanie zarówno w przypadku nierównego

traktowania, jak i dyskryminacji (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9 maja

2019 r., III PK 50/18, OSNP 2020 nr 5, poz. 42 i z dnia 9 listopada 2022 r., I PSKP

98/21, niepublikowany).

Wobec niewykazania przez skarżącą istnienia powołanych przesłanek

przedsądu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego nie orzeczono z uwagi na brak

wniosku o ich zasądzenie co do etapu przedsądu.

[i.t.]

[a.ł]