Pracownik z takimi samymi obowiązkami, niższa płaca. SN nie przyjął skargi spółki

Wyrokiem z dnia 7 maja 2024 r. Sąd Rejonowy w Rybniku zasądził od strony

pozwanej T. spółka z o.o. w T. na rzecz powoda kwotę 17.344 zł tytułem

odszkodowania za naruszenie zasad równego traktowania w zatrudnieniu, z

odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 9 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty.

Sąd Rejonowy uznał że powód wykazał nierówne traktowanie w zatrudnieniu, zaś

pozwana nie przedstawiła obiektywnych kryteriów różnicowania. Przeprowadzone

postępowanie dowodowe wskazało, że powód wykonywał pracę o jednakowej

wartości co inni pracujący na takim samym stanowisku i dlatego powinien otrzymać

I PSK 90/25

2

podobne wynagrodzenie zasadnicze - przynajmniej w wysokości uśrednionego

wynagrodzenia dla tego stanowiska. Sąd zauważył, że kwalifikacje powoda są

zgodne z obowiązującym opisem stanowiska pracy. Główne zadania i obowiązki

powoda odpowiadają zadaniom i obowiązkom pracowników innych obszarów.

Powód przeszedł również liczne szkolenia, o czym świadczą zaświadczenia

znajdujące się w jego aktach osobowych. Sąd Rejonowy uznał, iż powód zasadnie

wyliczył dochodzone roszczenie opierając się na wynagrodzeniu jakie przyznano

mu od 1 sierpnia 2021 r.. Wynagrodzenie to bowiem mieści się nadal w widełkach

kategorii 7 i wyliczane było - tak twierdzi kierownictwo pozwanej - jako mediana,

czyli średnie wynagrodzenie pracowników na danym stanowisku, a zatem nie było

konieczne w niniejszej sprawie bezpośrednie odwoływanie się do konkretnych

wynagrodzeń pracowników porównawczych, w szczególności pracownika o

identyfikatorze 56/PW5 (mającego doświadczenie zawodowe i wykształcenie

najbardziej zbliżone do powoda).

Wobec pełnej aprobaty dla motywów prawnych, Sąd Okręgowy przyjął

ustalenia Sądu Rejonowego za własne. Wskazał, że spór w sprawie dotyczył

odszkodowania za okres zatrudnienia powoda od 1 grudnia 2019 r. do 31 lipca

2021 r. Natomiast wcześniej powód dochodził od pozwanej odszkodowania za

okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 listopada 2019 r. w związku z naruszeniem zasad

równości w zatrudnieniu. W tamtej sprawie w dniu 9 styczna 2024 r. zapadł wyrok

Sądu Najwyższego oddalający skargę kasacyjną pozwanego. W uzasadnieniu tego

wyroku Sąd Najwyższy wskazał, że pracodawca powinien zapewnić pracownikom

równe prawa z tytułu jednakowego wykonywania takich samych obowiązków, a

postanowienia umów o pracę naruszające tę zasadę są nieważne - art. 18 § 3 k.p.

Dotyczy to zarówno etapu kształtowania treści umowy o pracę (równe traktowanie

w zakresie warunków umownych), jak i funkcjonowania stosunku pracy. Pracownik

dochodzący roszczeń z tytułu naruszenia nakazu określonego w art. 112 k.p.

zmierza do zapewnienia równości w sferze kontraktowania, polegającej na nadaniu

mu takiego standardu uprawnień, z jakiego korzysta inny pracownik znajdujący się

w analogicznym położeniu, to jest wypełniający jednakowe obowiązki. Pracownik

domagający się przyznania uprawnień, których pozbawiono go w umowie o pracę

jest obowiązany wykazać (a nie jedynie uprawdopodobnić), że wykonywał te same

I PSK 90/25

3

obowiązki, jak osoba korzystająca z tych uprawnień. Nie musi on natomiast

dowodzić przyczyny nierównego traktowania, która nie stanowi przesłanki

roszczenia opartego na art. 112 k.p. Sąd Okręgowy podkreślił, że wskaźniki

efektywności w żaden sposób nie wpływały na wysokość wynagrodzenia

zasadniczego powoda i innych pracowników zatrudnionych na stanowisku

starszego elektromontera układów pomiarowych WN i SN. W rzeczywistości

podstawą niższych wynagrodzeń pracowników z obszaru […] były wyłącznie

zaszłości historyczne, w wyniku których pracownicy tego obszaru byli gorzej

wynagradzani, niż pracownicy pracujący w innych częściach kraju.

Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa materialnego: art. 183b § 1

k.p., art. 183c § 1 i § 3 k.p., art. 183d k.p., art. 78 § 1 k.p. oraz art. 10 ust. 1

Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników T. spółka z o.o. w T.

Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

fakt, że w sprawie wystąpiło rażące naruszenie prawa materialnego, a tym samym

została spełniona przesłanka do przyjęcia skargi - podstawa kasacyjna, o której

mowa w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c., a co za tym idzie - skarga jest oczywiście

uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) Skarżąca wskazała, że Sąd drugiej instancji

- w ślad za Sądem Rejonowym - przyjął, że powodom należy się odszkodowanie na

podstawie art. 183d k.p. za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu,

przy czym Sądy obydwu instancji wskazały, że przedmiotem nierównego

traktowania powodów była wysokość wynagrodzenia. Z kolei naruszenie zasad

równego traktowania w zatrudnieniu jest postacią dyskryminacji i nie wymaga

wskazania jakie konkretne kryteria dyskryminacji wystąpiły. Ponadto, zdaniem

skarżącej, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które również

uzasadnia wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.).

Zagadnienie to sprowadza się do rozwiązania kwestii, czy sąd pracy orzekając o

odszkodowaniu za naruszenie zasady równych praw z tytułu jednakowego

wypełniania takich samych obowiązków (inaczej równego traktowania nie mającego

postaci dyskryminacji) w zakresie wynagradzania (art. 112 k.p.) jest uprawniony do

zasądzenia tego odszkodowania na podstawie art. 183d k.p.. Skarżąca wskazała, że

zasada niedyskryminacji nie jest tożsama z określoną w art. 112 k.p. zasadą

równych praw (równego traktowania) pracowników jednakowo wypełniających takie

I PSK 90/25

4

same obowiązki. Przyjmuje się, że te dwie zasady pozostają wprawdzie w ścisłym

związku z sobą, lecz niewątpliwie stanowią zasady odrębne, których naruszenie

przez pracodawcę rodzi różne konsekwencje, np. tylko naruszenie zakazu

dyskryminacji rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą pracodawcy z art. 183d k.p.

Z kolei naruszenie zasady równych praw (równego traktowania) pracowników

jednakowo wypełniających takie same obowiązki jest również sankcjonowane

jednak na innej podstawie prawnej (np. art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p.; vide:

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2017 r., I PK 268/16, LEK nr 2389580).

Naruszenie obowiązku równego traktowania pracowników, którzy jednakowo

wypełniają takie same obowiązki (art. 112 k.p.) może uzasadniać odpowiedzialność

odszkodowawczą pracodawcy na ogólnych zasadach odpowiedzialności

kontraktowej na podstawie art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. (vide:

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 lipca 2021 r., III PSK 80/21).

Sąd Najwyższy zważył:

Skarga kasacyjna nie dostarcza powodów uzasadniających jej przyjęcie do

rozpoznania.

W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy

zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy

prawnej. Spełniające te wymogi naruszenie przepisów prawa powinno mieć postać

kwalifikowaną, dostrzegalną bez potrzeby wnikliwej analizy prawnej i zagłębiania

się w szczegóły sprawy. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa

materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o

charakterze elementarnym polegających w szczególności na oparciu

rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i

ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na

I PSK 90/25

5

zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście

błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV CSK 263/15,

LEX nr 1940571). Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić

podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 27 października 2016 r., III CSK 217/16, LEX nr 2156603). Przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2015 r., II PK 112/15,

LEX nr 2025780). Ustawodawca nieprzypadkowo konstruując wymagania skargi

kasacyjnej wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (§ 1 pkt 2) i obowiązek

przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie

(§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają

określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach

postępowania kasacyjnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20

października 2016 r., I PK 59/16, LEX nr 2160130). W orzecznictwie Sądu

Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym wniosek o przyjęcie

skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu,

natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero

po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania.

Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie

przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i

skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej

podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich

domyślać (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2016 r.,

I PK 59/16, LEX nr 2160130; z dnia 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, LEX nr

2009500; z dnia 26 lutego 2016 r., V CSK 518/15, LEX nr 2015640; z dnia

24 września 2015 r., II PK 27/15, LEX nr 2019527). Odwołanie się skarżącej w

I PSK 90/25

6

zakresie przesłanki oczywistej zasadności skargi do jej petitum i uzasadnienia jest

zatem nieprawidłowe.

Zagadnienie prawne powinno wyrażać problem prawny, którego wyjaśnienie

ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w ustalonym stanie faktycznym

(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 października 2012 r., III SK 10/12,

LEX nr 1228616; z dnia 18 września 2012 r., II CSK 180/12, LEX nr 1230170;

z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z dnia 26 września 2005 r.,

II PK 98/05, OSNP 2006, nr 15-16, poz. 243). Wskazanie zagadnienia prawnego

uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez

określenie przepisów prawa, w związku z którymi zostało sformułowane i

wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Chodzi więc o

przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego przepisu (normy) lub

zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej ogólnie - wątpliwości co do

pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej). Sformułowane zagadnienie

winno odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który

nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy

przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 28 października 2015 r., I PK 19/15, LEX nr 2021941).

Ponadto skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale

także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną

argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu

prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu

rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez

Sąd drugiej instancji (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018 r.,

I UK 252/17, LEX nr 2533238).

Przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej

ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego dotyczyć musi

problemu prawnego dotychczas nierozpatrywanego w judykaturze (postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114; z dnia

16 maja 2018 r., II CSK 15/18, LEX nr 2499790). Chodzi o problem prawny, który

nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego

i dla rozwikłania którego dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające

I PSK 90/25

7

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2018 r., I UK 268/17, LEX nr

2508639). Wskazane przez skarżącą zagadnienie nie ma takiego charakteru,

bowiem sygnalizowany problem był przedmiotem licznych rozstrzygnięć. Zresztą

sama skarżąca wskazuje na dwa przeciwstawne stanowiska orzecznicze w

zakresie możliwości zastosowania art. 183d k.p. do roszczeń wywodzonych z tytułu

naruszenia zasady równego traktowania. Zauważyć należy, że w najnowszym

orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie wskazuje się, że do odszkodowania za

naruszenie zasady równego traktowania (art. 112 k.p.) zastosowanie ma przepis

art. 183d k.p. (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2023 r., III PZP

1/23, LEX nr 3604636). W ocenie Sądu Najwyższego o ile art. 112 i art. 113 k.p.

odwzorowują niejednorodne zasady prawa pracy, to przeciwdziałanie zakazowi

dyskryminacji i promowanie nakazu równego traktowania zostało ujednolicone.

Znaczy to tyle, że art. 18 § 3 k.p. i art. 183d k.p. mają zastosowanie zarówno w

przypadku nierównego traktowania, jak i dyskryminacji (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., III PK 50/18, OSNP 2020 Nr 5, poz. 42 i z dnia

9 listopada 2022 r., I PSKP 98/21, LEX nr 3546267). Skoro kwestia ta została już w

orzecznictwie jednolicie wyjaśniona, to nie dochodzi do spełnienia przesłanek z

art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Po pierwsze, zagadnienie prawne, na które powołuje się

pozwana, wobec jego wyjaśnienia, nie ma charakteru „istotnego”, a po drugie,

potrzeba wykładni przepisów wskazywana przez skarżącą nie budzi już

„poważnych wątpliwości”.

Niezależnie od dotychczasowych argumentów, trzeba zasygnalizować, że

łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z występowaniem w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego, budzi poważne zastrzeżenia. W dotychczasowym

orzecznictwie Sąd Najwyższy zwracał już uwagę, że jednoczesne uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi występującymi w sprawie wątpliwościami prawnymi

(zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza

możliwość oczywistej zasadności skargi. Przesłanki uzasadniające przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania zawarte w pkt 1 i 4 art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się

krzyżują i wykluczają możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

zarówno z uwagi na interes publiczny (pkt 1 powołanego przepisu), jak i prywatny

skarżącego (pkt 4 powołanego przepisu). Trudno sobie bowiem wyobrazić sytuację,

I PSK 90/25

8

w której wyrok jest oczywiście wadliwy a jednocześnie w sprawie występuje tak

poważna wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia przez

Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2013 r., I UK

291/13, LEX nr 1430990). Co jest sporne nie może być oczywiste (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15, LEX nr 2159122;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2014 r., V CSK 383/13, LEX nr

1771724).

Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie reguły z

art. 98 § 1 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.

[A.P.]

[a.ł]