Pielęgniarki o dodatek za specjalizację. SN nie przyjął skargi szpitala

Powódki K.Z., M.P., J.K., A.B., M.D. i H.S. wniosły pozwy przeciwko W. w K.,

o zasądzenie dodatku do wynagrodzenia zasadniczego, w związku z

podniesieniem swych kwalifikacji i uzyskania tytułu Pielęgniarki Specjalistki w

dziedzinie pielęgniarstwa, poczynając od lipca 2019 r. Powódki K.Z., J.K. i M.P.

wniosły o 550 zł miesięcznie dodatku, a pozostałe powódki o kwotę 450 zł

miesięcznie dodatku. Powódki uzasadniły swe roszczenie tym, że podwyższyły

kwalifikacje i złożyły pracodawcy wnioski o podwyższenie miesięcznego,

zasadniczego wynagrodzenia, w oparciu o § 8 ust. 5 i 6 Regulaminu

I PSK 94/26

2

Wynagradzania, obowiązującego w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w K.. Taki

dodatek został przyznany przez pracodawcę innym pracownikom, w związku z tym

pracodawca dopuszcza się nierównego traktowania w zatrudnieniu.

Sąd Rejonowy w Kaliszu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 5 lipca 2021 r. (sygn. akt IV P 333/20), wydanym w sprawie z

powództwa K.Z., M.P., J.K., A.B., M.D. i H.S., przeciwko W. w K., o zapłatę, uznał

roszczenia powódek za usprawiedliwione - co do zasady.

Na skutek apelacji pozwanego, Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 20 listopada 2024 r. (sygn. akt V Pa 57/24),

oddalił apelację, a rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego i

apelacyjnego pozostawił do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Kaliszu, w

orzeczeniu kończącym postępowanie.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu do Sadu

Najwyższego wywiódł pozwany, zaskarżając judykat w całości, zarzucając

naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 15 lipca

2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz.U. z 2021 r., poz. 479), w zw. z § 8

ust. 5 i 6 Regulaminu Wynagradzania obowiązującego u pozwanego, poprzez ich

niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że kwalifikacje uzyskane w

ramach wypełniania obowiązku doskonalenia zawodowego przez pracowników

pozwanego, zatrudnionych na stanowisku pielęgniarki, są niezbędne dla potrzeb

szpitala, w sytuacji, gdy jakiekolwiek podwyższenie kwalifikacji w dziedzinie mającej

zastosowanie w ochronie zdrowia, nie jest niezbędne dla potrzeb pozwanego - w

rozumieniu Regulaminu Wynagradzania - bowiem podwyższenie wynagrodzenia

zasadniczego powinno mieć miejsce tylko wtedy, gdy umiejętności uzyskane w toku

szkolenia specjalizacyjnego, dany pracownik będzie wykorzystywał w miejscu pracy

i na zajmowanym stanowisku pracy.

W związku z powyższym skarżący wniósł o:

1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i jego zmianę poprzez

uwzględnienie apelacji oraz uznanie za nieusprawiedliwione roszczenia

powódek, co do zasady oraz zasądzenie od powódek na rzecz pozwanego

I PSK 94/26

3

zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego, według norm

przepisanych,

2. ewentualnie, uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu w Kaliszu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania kasacyjnego;

3. zasądzenie od powódek na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego, według norm przepisanych

4. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, z uwagi na występowanie w

sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona.

W ocenie skarżącego istotnym zagadnieniem prawnym, wymagającym

zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy jest udzielenie odpowiedzi na pytania:

1. czy pracodawca, w którego zakładzie pracy funkcjonują związki zawodowe,

formułując w regulaminie wynagradzania uprawnienia płacowe swoich

pracowników, winien w sposób kazuistyczny zdefiniować przesłanki, od

których wystąpienia uzależnione jest nabycie danego uprawnienia

płacowego przysługującego pracownikowi, czy też jest uprawniony on do

określenia przesłanek w sposób ogólny?

2. czy w przypadku, gdy przesłanki umożliwiające nabycie poszczególnych

uprawnień płacowych zawartych w regulaminie wynagradzania

obowiązującego u danego pracodawcy są sformułowane w sposób ogólny i

są powiązane z dobrem zakładu pracy, pracownik może w sposób arbitralny,

z pominięciem interesu pracodawcy, podejmować działania, które pozornie

zmierzają do uzyskania poszczególnych uprawnień płacowych, czy też w

tym zakresie winien współpracować z pracodawcą, np. informując go o

podjętych działaniach, zmierzających do uzyskania uprawnienia płacowego?

Oczywista zasadność przedmiotowej skargi kasacyjnej przejawia się

natomiast - zdaniem skarżącego - dlatego, że zagadnienie prawne, które

uwidoczniło się na kanwie niniejszej sprawy ma znaczenie ogólne, co prowadzi do

wniosku, że sama skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona oraz że wniosek o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest zasadny.

I PSK 94/26

4

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną, powódki wniosły o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

oddalenie skargi kasacyjnej - w przypadku jej przyjęcia i zasądzenie od pozwanego

na rzecz każdej z powódek zwrot kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym, według norm przepisanych, wraz z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie, liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do

dnia zapłaty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozwanego nie kwalifikuje się do przyjęcia i

merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że skarga kasacyjna podlega badaniu

(na etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych.

Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

I PSK 94/26

5

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona

skarżąca wskazała, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne oraz

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona – przywołano więc przesłanki

przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i pkt 4 k.p.c. Trzeba więc przede wszystkim zwrócić

uwagę, że wadliwy jest sam sposób sformułowania wniosku – co świadczy o jego

bezpodstawności. Nie można bowiem twierdzić, że skarga jest oczywiście

uzasadniona - co oznacza oczywistą bezzasadność zaskarżonego orzeczenia, a

więc niewymagającą jakichkolwiek dociekań lub analiz, a jednocześnie wskazywać

na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego - wymagającego z

natury rzeczy pogłębionych rozważań (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 lipca

2019 r., III CSK 148/19, LEX nr 2751796 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z

26 kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17, LEX nr 2497710). Tego typu argumentacja,

nawet w sytuacji podnoszenia jej w sposób „ewentualny”, podważa zasadność

wniosku.

Strona skarżąca nie wykazała także rzeczywistego występowania

przywoływanej przez siebie przesłanki przedsądu, jaką jest istnienie istotnego

zagadnienia prawnego, w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Wykazanie

tej przesłanki nie może sprowadzać się jedynie do zadania pytań i oczekiwania

udzielenia na nie ze strony Sądu Najwyższego odpowiedzi. W uzasadnieniu

wniosku, wskazującego na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, winno zostać sformułowane zagadnienie prawne oraz powinny zostać

przedstawione argumenty prawne, które wykażą możliwość różnorodnej oceny

zawartego w nim problemu. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w judykaturze,

skarżący ma w tym zakresie obowiązek wywiedzenia i uzasadnienia występującego

w sprawie problemu prawnego w sposób zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy

przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie

art. 390 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 19 marca 2012 r.,

II PK 296/11, LEX nr 1214580; 11 czerwca 2013 r., II UK 71/13, LEX nr 1331300;

16 maja 2018 r., III UK 151/17, LEX nr 2553867; 12 maja 2021 r., I USK 163/21,

I PSK 94/26

6

LEX nr 3252537). Oznacza to w praktyce, że zagadnienie prawne musi odpowiadać

określonym wymaganiom, a mianowicie: 1) być sformułowane w oparciu o

okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z

dokonanych przez sąd ustaleń (wyrok Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 1996 r.,

II UR 5/96, OSNAPiUS 1997 nr 3, poz. 39 i postanowienie Sądu Najwyższego z 7

czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571, z 5 lipca 2023 r., I CSK 6182/22,

LEX nr 3578533), 2) być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(por. A. Góra-Błaszczykowska, Środki zaskarżenia w postępowaniu cywilnym.

Komentarz do art. 367-42412 k.p.c., Warszawa 2014, komentarz do art. 3989

wraz z przytoczonym orzecznictwem; postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z 22 października 2002 r.,

III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179, z

13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, LEX nr 3582702), 3) pozostawać w związku z

rozpoznawana sprawą i 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (a

zatem poważne) wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś

w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla

rozwoju prawa lub funkcje precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych

spraw. Twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest

uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze

rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub gdy istnieją rozbieżne poglądy w tym

zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to

zagadnienie (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 marca 2010 r.,

II UK 400/09, LEX nr 577468, z 7 lutego 2019 r., I UK 29/18, LEX nr 2617355 i z 27

kwietnia 2021 r., II PSK 68/21, LEX nr 3252281).

Zwrócić należy uwagę, że Sąd Najwyższy w wyroku z 14 maja 2024 r.

(I PSKP 15/23, Legalis nr 3078683) wskazał, że potencjalna wadliwość konstrukcji

regulaminu wynagradzania, będącego jednostronnym aktem prawnym, nie może co

do zasady obciążać pracowników, którzy wywodzą z niego roszczenia. Konieczne

jest jednak do jego zastosowania poczynienie ustaleń faktycznych, które

pozwoliłyby na określenie dwóch elementów, tj. współdziałania powódek przy

I PSK 94/26

7

ukończeniu kursów specjalistycznych z pracodawcą oraz czy ukończenie kursów

specjalistycznych oraz czy nabycie kwalifikacji było „niezbędne dla potrzeb”

Szpitala (pracodawcy). Wobec lakoniczności analizowanego punktu Regulaminu

(§ 8 pkt 5 Regulaminu), istotny wydaje się szczególnie dokonanie ustaleń co do

tego, jaka była praktyka (jeśli była) w definiowaniu „niezbędnych potrzeb”

pracodawcy i współdziałania przy podnoszeniu kwalifikacji w z pracodawcą. W tym

drugim przypadku z Regulaminu taki obowiązek nawet nie wynika. Stąd istotne

ustalenie, jak wyglądała praktyce, a w szczególności, czy od momentu wejścia w

życie Regulaminu pracodawca skierował kogokolwiek na specjalizację czy kurs i

partycypował w jego kosztach, zwalniał od pracy, itd., czy też zawsze odbywało się

to wyłączenie z woli i na koszt pracownika, dążącego do podniesienia swoich

kwalifikacji. To samo dotyczy definiowania niezbędnych potrzeb pracodawcy - czy

pracodawca od momentu wejścia Regulaminu stosował jednolitą praktykę w tym

zakresie, np. czy odnosił kwalifikacje do konkretnego oddziału, na którym dana

pielęgniarka była zatrudniona i podwyższenie kwalifikacji oznaczało nabycie

wyższych kwalifikacji przydatnych na tymże oddziale, czy też szerzej chodziło o

kwalifikacje przydatne na innych oddziałach istniejących w Szpitalu lub właśnie

tworzonych. Zdaniem Sądu Najwyższego, granicą wykładni niezbędnych potrzeb

pracodawcy musi być nabycie (podwyższenie) kwalifikacji, z których pracodawca

choćby tylko doraźnie mógłby skorzystać. Gdyby się okazało, że w pozwanym

Szpitalu ukształtowała się trwała praktyka (zwyczaj zakładowy), a nie byłby on

sprzeczny normami prawa pracy, to byłby to istotny element wykładni § 8 pkt 5

Regulaminu.

Sąd Najwyższy w wyroku z 14 maja 2024 r. zwrócił także uwagę, że w

zakresie podwyższania kwalifikacji grupy zawodowej, do której należą powódki,

trzeba też dostrzec art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach

pielęgniarki i położnej (Dz.U. z 2019 r., poz. 576 t.j. z późn. zm.), zgodnie z którym

pielęgniarka i położna mają obowiązek stałego aktualizowania swojej wiedzy i

umiejętności zawodowych oraz prawo do doskonalenia zawodowego w różnych

rodzajach kształcenia podyplomowego.

Jeżeli natomiast chodzi o drugą ze wskazanych we wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania przesłanek przedsadu, jaką jest oczywista

I PSK 94/26

8

zasadność skargi kasacyjnej, to zwrócić należy uwagę, że strona skarżąca nie

uzasadniła w ogóle wniosku w tym zakresie. Tymczasem odwołanie się do

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na

okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że strona skarżąca

musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość” zasadności skargi

oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w

sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego

przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym

wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26

kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX

nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto, przez

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone

orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy

prawa. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12,

LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak także nie wykazała.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2

k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, pozostawiając

jednocześnie rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu

kończącym postępowanie.

DS.

[a.ł]

I PSK 94/26

9