SN odmówił przyjęcia skargi ZUS i zasądził 4050 zł kosztów dla wnioskodawcy

Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 11 września 2025 r. oddalił

apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Biłgoraju od wyroku Sądu

Okręgowego w Zamościu z dnia 16 stycznia 2025 r., którym zmieniono

zaskarżoną przez wnioskodawcę K.G. decyzję organu rentowego z dnia 4 marca

2024 r. w ten sposób, że zobowiązano organ rentowy do zwrotu wnioskodawcy

nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu

I USK 1043/26

2

prowadzonej przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od

stycznia 2009 r. do grudnia 2018 r. w kwocie 121.342,60 zł z oprocentowaniem

oraz zasądził od organu rentowego na rzecz wnioskodawcy tytułem zwrotu

kosztów postępowania apelacyjnego kwotę 4.050 zł z odsetkami, w wysokości

odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za

czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia o kosztach

postępowania do dnia zapłaty.

W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że Sąd Rejonowy w Zamościu

prawomocnym wyrokiem z dnia 24 maja 2023 r., IV P 162/19, ustalił, że

wnioskodawcę łączył w okresie od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 31 maja 2020

r. stosunek pracy z S. w Z. (dalej jako S.) w pełnym wymiarze czasu pracy. W

związku z tym na żądanie wnioskodawcy organ rentowy skorygował za okres od

stycznia 2009 r. do maja 2020 r. dokumenty zgłoszeniowe i rozliczeniowe

wnioskodawcy, stosownie do treści prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w

Zamościu z dnia 24 maja 2023 r. S. za okres od stycznia 2009 r. do maja 2020 r.

złożyła raporty zgłoszeniowe i rozliczeniowe za wnioskodawcę oraz opłaciła

składki na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 2018 r. do maja 2020

r., natomiast składki za okres od stycznia 2009 r. do grudnia 2017 r. zostały

uznane jako przedawnione i odpisane przez organ z konta płatnika składek. W

uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rentowy wskazał, że stwierdzona po

korekcie dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych napłata składek

wnioskodawcy w kwocie 18.666,60 zł została mu zwrócona w dniu 14 lutego

2024 r. na jego rachunek bankowy. W piśmie procesowym z dnia 21

października 2024 r., doręczonym wnioskodawcy w dniu 4 listopada 2024 r.,

organ rentowy poinformował, że za okres od stycznia 2009 r. do maja 2020 r. na

koncie wnioskodawcy powstała nadpłata składek w łącznej kwocie 141.221,82 zł,

z której wnioskodawcy zwrócona została kwota 19.879,22 zł. Pozostała nadpłata

w kwocie 121.342,60 zł nie została zwrócona z uwagi na upływ okresu

przedawnienia.

Sąd orzekający stwierdził, że obowiązek zawiadomienia płatnika składek o

kwocie nienależnie opłaconych składek aktualizuje się w sytuacji, kiedy kwota

nienależnie opłaconych składek przekracza dziesięciokrotność kwoty kosztów

I USK 1043/26

3

upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Od daty tego

zawiadomienia biegnie okres przedawnienia nienależnie opłaconych składek,

który wynosi 5 lat, licząc od dnia otrzymania przez płatnika zawiadomienia

organu rentowego, a w przypadku braku takiego zawiadomienia, termin

przedawnienia zwrotu nienależnych składek biegnie od ich opłacenia. Ratio legis

tych regulacji miało na celu m.in. umożliwienie zwrotu nadpłaconych składek na

ubezpieczenie społeczne w sytuacji, gdy żądanie zwrotu nadpłaconych składek

jest wynikiem prawomocnego orzeczenia stwierdzającego brak podstawy do

opłacenia składek (nienależnego opłacenia składek), które zgodnie z art. 24 ust.

6a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 199 ze zm., dalej jako ustawa

systemowa) mogą być zwrócone, chyba, że nie przekraczają wysokości kosztów

upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Skoro to na Zakładzie spoczywa

obowiązek, zawiadomienia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych

składek, które mogą być zwrócone, to też Zakład jest podmiotem

odpowiedzialnym za ustalenie w jakiej kwocie nienależnie opłacone składki

powinny być zwrócone (stwierdza nadpłatę). Momentem początkowym procedury

zwrotu jest więc zawiadomienie, o którym mowa w art. 24 ust. 6b ustawy

systemowej, co potwierdza też brzmienie art. 24 ust. 6g pkt 1 tej ustawy, zgodnie

z którym nienależnie opłacone składki ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat,

licząc od dnia otrzymania tego zawiadomienia.

W ocenie Sądów obu instancji organ rentowy zobowiązany jest do zwrotu

całości nadpłaconych przez wnioskodawcę składek z tytułu prowadzonej

pozarolniczej działalności gospodarczej, gdyż nie może skutecznie powoływać

się na upływ terminu przedawnienia do ich zwrotu, ponieważ przed wydaniem

zaskarżonej decyzji nie zawiadomił wnioskodawcy o kwocie nienależnie

opłaconych składek, mimo zwrócenia części tych składek. Sporna kwota składek

121.342,60 zł przekracza wysokość dziesięciokrotności kwoty kosztów

upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a więc organ rentowy miał

obowiązek poinformować wnioskodawcę o nadpłacie. Do chwili zamknięcia

rozprawy wnioskodawca został zawiadomiony o kwocie nadpłaty, co nastąpiło w

odpowiedzi na odwołanie i piśmie procesowym organu rentowego z dnia 21

I USK 1043/26

4

października 2024 r. oraz otworzyło dopiero bieg przedawnienia roszczenia o

zwrot składek. Żądanie zwrotu składek jest więc skuteczne i nieprzedawnione.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł organ rentowy,

zaskarżając wyrok ten w całości i zarzucając naruszenie prawa procesowego, które

mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3271 § 1 pkt 2 k.p.c., przez brak

odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do szeregu argumentów prawnych

dotyczących wykładni i zastosowania przepisów w zakresie uniemożliwiającym

przyjęcie, że Sąd Apelacyjny wyjaśnił podstawę prawną wyroku oraz naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię i błędne zastosowanie: 1) art. 24 ust.

6b w związku z art. 24 ust. 6g pkt 2 ustawy systemowej, przez przyjęcie, że

skarżący miał obowiązek zawiadomienia wnioskodawcy o kwocie nienależnie

opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności

gospodarczej za okres od stycznia 2009 r. do maja 2020 r.; 2) art. 24 ust. 6b w

związku z art. 24 ust. 6g pkt 2 ustawy systemowej, przez przyjęcie, że „brak

zawiadomienia” oznacza również sytuację, w której organ rentowy nie wiedział i nie

miał obowiązku dowiadywać się o nienależnie opłaconych składkach z tytułu

prowadzonej działalności gospodarczej w okresie 5 lat od ich opłacenia; 3) art. 24

ust. 6a i ust. 6e ustawy systemowej, przez ustalenie wobec skarżącego obowiązku

zwrotu nienależnie opłaconych składek w sytuacji, gdy roszczenie to uległo

przedawnieniu na podstawie art. 24 ust. 6g tej ustawy.

Skarżący w oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej

instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie

apelacji przez zmianę wyroku Sądu Okręgowego i oddalenie odwołania oraz o

nakazanie wnioskodawcy zwrotu spełnionych świadczeń, a także o zasądzenie od

wnioskodawcy na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu według norm

przepisanych wraz z w odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie

w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty za wszystkie instancje.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego na gruncie art. 24 ust. 6b

w związku z art. 24 ust. 6g pkt 2 ustawy systemowej, które sprowadza się do

I USK 1043/26

5

następujących pytań:

1) czy organ rentowy ma obowiązek zawiadamia płatnika składek o kwocie

nienależnie opłaconych składek za okres ponad 5 lat wstecz od dnia, w którym

ujawniono kwotę nieopłaconych składek?

2) czy brak zawiadomienia oznacza również sytuację, w której organ rentowy

nie wiedział i nie miał obowiązku dowiadywać się o nienależnie opłaconych

składkach z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie 5 lat od ich

opłacenia?

3) czy w sytuacji, w której organ rentowy nie wiedział i nie miał obowiązku

dowiadywać się o nienależnie opłaconych składkach z tytułu prowadzonej

działalności gospodarczej w okresie 5 lat od ich opłacenia, następuje

przedawnienia żądania zwrotu nienależnie opłaconych składek?

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawca wniósł o odmowę

przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn

kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., tj. wówczas, gdy w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, bądź istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, czy też zachodzi nieważność postępowania

lub gdy skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności

powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołał

się na występowanie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.).

I USK 1043/26

6

Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że przy powołaniu się na przesłankę

przedsądu jaką jest istotne zagadnienie prawne w uzasadnieniu wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania winno zostać sformułowane

zagadnienie prawne oraz winny zostać przedstawione argumenty prawne, które

wykażą możliwość różnorodnej oceny zawartego w nim problemu. Oznacza to w

praktyce, że zagadnienie prawne musi odpowiadać określonym wymaganiom, a

mianowicie: 1) być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1996 r., II UR 5/96, OSNAP 1997 nr 3, poz. 39 i

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr

52571), 2) być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by umożliwić

Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, nie sprowadzającej się

do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z dnia

22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 czy z dnia 5 grudnia 2008 r.,

III CZP 119/08, LEX nr 478179), 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą

i dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (a zatem poważne)

wątpliwości. Skarżący ma zatem obowiązek nie tylko sformułować samo

zagadnienie, ale także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią

jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania

problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od

sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych

przez sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest

przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na

podstawie art. 390 k.p.c. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia

2025 r., III USK 143/24, LEX nr 3900096 oraz z dnia 24 czerwca 2025 r., II USK

375/24, LEX nr 3899576). Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania/pytań

sformułowanych w taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez

skarżącego wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub

przepisów prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd

Najwyższy ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest

rzeczywiście zagadnieniem „prawnym” oraz czy jest to zagadnienie „istotne” (por.

I USK 1043/26

7

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 stycznia 2012 r., I UK 305/11, LEX nr

1215784; z dnia 23 marca 2012 r., II PK 284/11, LEX nr 1214575; z dnia 10

września 2014 r., I CSK 729/13, LEX nr 1532950; z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14, LEX nr 1622307; z dnia 14 kwietnia 2015 r., II PK 217/14, LEX nr 678073; z

dnia 28 października 2015 r., I PK 17/15, LEX nr 2021940; z dnia 14 stycznia 2016

r., II CSK 382/15, LEX nr 2090999). Nie należy jednak zapominać, że twierdzenie

o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy,

kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd

Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z

odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467 oraz z

dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468), który nie został do tej pory

bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla którego

rozwikłania dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające.

Tymczasem istotne zagadnienie prawne powstałe na gruncie art. 24 ust. 6g

ustawy systemowej, które w ocenie skarżącego miało uzasadniać przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie jest ani zagadnieniem nowym, ani też nie wywołuje

wątpliwości interpretacyjnych i doczekało się jednolitej linii orzeczniczej, której

znajomość potwierdza skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania, wskazując na konkretne orzeczenia dotyczące tego zagadnienia.

W najnowszym wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., I USKP 141/24 (LEX nr

3814718), do którego nawiązuje skarżący oraz Sąd Apelacyjny, Sąd Najwyższy -

podtrzymując dotychczasową ugruntowana wykładnię przepisów regulujących

przedawnienie nienależnie opłaconych składek - wskazał, że momentem

początkowym procedury zwrotu jest zawiadomienie, o którym mowa w art. 24 ust.

6b ustawy systemowej, co potwierdza też brzmienie art. 24 ust. 6g pkt 1 tej ustawy,

zgodnie z którym nienależnie opłacone składki ulegają przedawnieniu po upływie 5

lat, licząc od dnia otrzymania tego zawiadomienia. Przyznane płatnikowi składek

prawo do złożenia wniosku o zwrot składek (art. 24 ust. 6a) aktywowane jest

działaniem organu rentowego, który ma obowiązek zawiadomienia płatnika o

kwocie nienależnie opłaconych składek, które mogą zostać zwrócone (art. 24 ust.

6b). Dopiero po takim stwierdzeniu, płatnik może złożyć wniosek o zwrot

I USK 1043/26

8

nienależnie opłaconych składek (art. 24 ust. 6c). Wskazana normatywnie

sekwencja zdarzeń znajduje odwzorowanie w art. 24 ust. 6g ustawy systemowej.

Do płatnika składek, który zachowa się zgodnie z procedurą opisaną w art. 24 ust.

6a-6c ustawy systemowej znajduje zastosowanie termin określony w art. 24 ust. 6g

pkt 1 tej ustawy, czyli 5-letni termin przedawnienia zacznie biec od dnia otrzymania

zawiadomienia. Stąd obowiązek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawiadomienia

płatnika składek z art. 24 ust. 6b ustawy systemowej nie jest warunkowany

uprzednim upływem 5-letniego terminu przedawnienia, liczonego od dnia opłacenia

składek. Jedynym wymogiem jaki postawiono w tym przepisie, jest to, aby kwota

nienależnie opłaconych składek przekraczała dziesięciokrotność kwoty kosztów

upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wynikają z tego co

najmniej trzy konkluzje. Po pierwsze, tylko w przypadku, gdy kwota nienależnie

opłaconych składek jest niższa od tego pułapu, organ rentowy nie ma obowiązku

zawiadamiania płatnika składek, a ten nie ma możliwości wystąpienia z wnioskiem

o ich zwrot (o czym zaświadcza wprost art. 24 ust. 6a ustawy systemowej

wskazując, że płatnik może złożyć wniosek o zwrot składek z zastrzeżeniem ust. 6c,

a ten jednoznacznie wskazuje, że jest to dopuszczalne jedynie „po stwierdzeniu, że

składki zostały nienależnie opłacone”). Po drugie, posługując się wnioskowaniem a

contrario jest jasne, że obowiązek organu rentowego zawiadomienia płatnika o

kwocie nienależnie opłaconych składek nie został uzależniony od wcześniejszego

upływu 5-letniego terminu przedawnienia liczonego od dnia opłacenia składek. Po

trzecie, schemat określony w art. 24 ust. 6g ustawy systemowej stanowi projekcje

sekwencji zdarzeń uregulowanej w jej art. 24 ust. 6a-6c. Znaczy to tyle, że

rozwiązanie z art. 24 ust. 6g ust. 2 ustawy systemowej ma miejsce tylko w

wyjątkowym przypadku - nienależnie opłacone składki przedawniają się z upływem

5 lat od dnia ich opłacenia, jeśli ich kwota nie przekracza dziesięciokrotności kwoty

kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 24 ust. 6g

pkt 2 w związku z art. 24 ust. 6b ustawy systemowej). Pogląd ten był wyrażany

także we wcześniejszych judykatach (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6

września 2023 r., I USKP 37/23, OSNP 2024 nr 8, poz. 84; z dnia 8 września 2015

r., I UK 405/14, LEX nr 1809869 czy postanowienie z dnia 9 kwietnia 2025 r., II

USK 270, LEX nr 3886516), kto re też znane są skarżącemu.

I USK 1043/26

9

Skarżący tymczasem próbuje przekonać Sąd Najwyższy, że „brak

zawiadomienia”, o którym mowa w art. 24 ust. 6g pkt 2 ustawy systemowej oznacza,

że nie miał on prawnego obowiązku zawiadomienia płatnika składek o nadpłacie, a

to oznacza również sytuację, w której skarżący nie miał wiedzy o faktach

uzasadniających przyjęcie, iż nadpłata może zostać w przyszłości ujawniona na

koncie płatnika. Stosownie jednak do wypracowanej przez orzecznictwo wykładni

art. 24 ust. 6g ustawy systemowej obowiązek zawiadomienia płatnika składek o

kwocie nienależnych składek aktualizuje się, gdy kwota nienależnie opłaconych

składek przekracza dziesięciokrotność kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu

egzekucyjnym w administracji (art. 24 ust. 6b tej ustawy). Tylko w przypadku, gdy

nienależnie opłacone składki nie przekraczają kosztów upomnienia, organ rentowy

nie ma obowiązku zawiadamiania płatnika o nienależnie opłaconych składkach,

jednak na jego wniosek ma obowiązek dokonania ich zwrotu (art. 24 ust. 6c tej

ustawy).

Artykuł 24 ust. 6b ustawy systemowej stanowi więc jednoznacznie o

obowiązku zawiadomienia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych

składek, które zgodnie art. 24 ust. 6a tej ustawy mogą być na wniosek płatnika

zwrócone, chyba że nie przekraczają wysokości kosztów upomnienia w

postępowaniu egzekucyjnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20

marca 2024 r., II USK 297/23, LEX nr 3695227). Zatem „brak zawiadomienia”, o

którym mowa w art. 24 ust. 6g pkt 2 ustawy systemowej oznacza sytuację, w której

organ rentowy nie ma prawnego obowiązku zawiadomienia płatnika składek o

nadpłacie, co odnosi się tylko do przypadku, gdy nienależnie opłacone składki nie

przekraczają kosztów upomnienia. Nie ma zatem racji skarżący prezentując pogląd,

że sytuacja, w której organ rentowy nie miał wiedzy o faktach uzasadniających

przyjęcie, że w przyszłości może zostać ujawniona nadpłata pozostawała tożsama

z brakiem obowiązku zawiadomienia w rozumieniu art. 24 ust. 6g pkt 2 ustawy

systemowej.

Podsumowując powyższe, treść wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania

nie uzasadnia twierdzenia, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania

I USK 1043/26

10

kasacyjnego stosownie do art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c.

(J.C.)

[SOP]