Spółka H. nie dostała rozpoznania skargi o składki od emeryta na umowie zlecenia

Decyzją z dnia 26 czerwca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział

w Poznaniu stwierdził, że J.S. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom:

emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od 12 kwietnia 2021 r. do 31

grudnia 2021 r. jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u

płatnika składek H. sp. z o.o. sp. k. oraz ustalił, że podstawy wymiaru składek w

miesiącach: sierpień i listopad 2021 r. stanowią kwoty wskazane tabelarycznie w

sentencji decyzji.

Odwołanie od decyzji wniosła H. sp. z o.o. sp.k. wnosząc o jej uchylenie.

Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2024 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił odwołanie.

Apelację od wyroku wywiodła odwołująca spółka H. sp. z o.o. sp.k. zaskarżając go w

I USK 1154/26

2

całości. Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 9 lipca 2025 r. oddalił apelację.

Zdaniem Sądu apelacja w istocie sprowadzała się do rozbudowanej polemiki z

ugruntowaną już wykładnią istotnych w sprawie przepisów prawa materialnego, to

jest art. 9 ust. 2c i art. 9 ust. 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych. Apelująca pominęła w swojej argumentacji jednoznaczne

wywody Sądu Najwyższego i sądów powszechnych sprowadzające się do konkluzji,

że emeryt, rencista wykonujący umowę zlecenie, pozostający jednocześnie w

stosunku pracy może nie być objęty ubezpieczeniami z tytułu wykonywania umowy

zlecenia wyłącznie wówczas, gdyby wysokość podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia społeczne z tytułu pozostawania w stosunku pracy osiągnęła, w

przeliczeniu na jeden miesiąc, kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy, a taka

okoliczność w sprawie nie występuje. Innymi słowy, zdaniem Sądu Apelacyjnego,

ocena sytuacji prawnej zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub renty

pozostającego w stosunku pracy dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust.

2c powinna „wyprzedzać” ocenę dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 4a

ustawy.

Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa materialnego:

1. art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych przez ich wadliwą wykładnię, co w konsekwencji

doprowadziło do ich błędnego zastosowania,

2. art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych przez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji

zobowiązanie płatnika składek do opłacenia składek ubezpieczenia emerytalnego,

rentowego i wypadkowego, podczas gdy tego rodzaju zobowiązanie składkowe w

ogóle nie powstało.

3. art. 9 ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych przez pominięcie jego treści, a w konsekwencji niewłaściwe

zastosowanie art. 9 ust. 4a ww. ustawy, czego skutkiem jest dokonanie niezgodnej z

celem ustawodawcy wykładni i uznanie, że przepis ten ma zastosowanie też do osób

mających ustalone prawo do emerytury bądź renty, w sytuacji, gdy wobec tych osób

został już do realizacji ryzyka emerytalnego i rentowego i posiadają one stosowne

świadczenia z tych tytułów.

Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na jej

oczywistą zasadność oraz potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących

I USK 1154/26

3

poważne wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, które

występują między innymi między wykładnią prezentowaną przez Sąd Okręgowy w

Kaliszu oraz Sąd Apelacyjny w Łodzi, a Sądem Okręgowym w Warszawie. Wskazała,

że brak jest podstaw do zaakceptowania stanowiska Sądu Apelacyjnego w kwestii

przyjęcia, że zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c tego przepisu powoduje, że zleceniobiorca

uprawniony do emerytury, lub renty pozostający równocześnie w stosunku pracy nie

będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania

umowy zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w

ramach stosunku pracy osiągnie kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego

wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a powołanej ustawy). Zdaniem

odwołującej uznać należy, że zleceniobiorca - emeryt będzie podlegał

obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy zlecenia,

o ile nie pozostaje równocześnie w stosunku pracy z innym pracodawcą. Przy czym

nie ma tu znaczenia w jakiej wysokości wynagrodzenie za pracę emeryt pobiera z

tytułu umowy o pracę. Skarżąca zauważyła, że przed wprowadzeniem do art. 9 ust.

1a obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowego obejmował jedynie osoby

zatrudnione na podstawie umowy o pracę, zaś z pozostałych tytułów ubezpieczenia

te miały charakter dobrowolny. Skutkiem tego było to, że większość osób nie

decydowała się na dobrowolne wówczas ubezpieczenia emerytalne i rentowe chcąc

pozostawić w domowym budżecie większe środki finansowe. To skutkowało

gromadzeniem na kontach ubezpieczonych niskich kwot, które w przyszłości

znalazłyby przełożenie na niskie świadczenia emerytalne i rentowe. Z tego też

względu ustawodawca zdecydował się na ingerencję i wprowadzenie art. 9 ust. 1a

u.s.u.s. Zatem celem ustawodawcy przy wprowadzeniu powołanego ust. 1a art. 9

było zapewnienie ubezpieczonym - nie mającym jeszcze prawa do emerytury czy

renty - takiego poziomu podstawy składek na ubezpieczenie społeczne, by w

przyszłości mogli oni uzyskać emeryturę lub rentę w wysokości co najmniej

minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zatem cel, którym kierował się ustawodawca

do ubezpieczonych nie mających ustalonego prawa do emerytury lub renty, nie jest

aktualny w odniesieniu do ubezpieczonych mających ustalone prawo do emerytury

lub renty. W odniesieniu do tych bowiem osób (tj. emerytów) doszło już do realizacji

ryzyka emerytalnego bądź rentowego i posiadają oni stosowne świadczenia z tych

tytułów. Za przyjęciem skargi przemawia, w ocenie skarżącej, też to, co zostało

I USK 1154/26

4

całkowicie pominięte przez sądy orzekające w sprawie, że stanowisko

reprezentowane przez odwołującą wydaje się mieć uzasadnienie w innych

regulacjach dotyczących zasad opłacania składek na ubezpieczenia społeczne osób,

które uzyskały prawo do emerytury. Skarżąca przywołała regulację dotyczącą osób,

które prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą. Wskazała, że zgodnie z

przepisem art. 9 pkt 4c i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, osoby

prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, które mają ustalone prawo do

emerytury, podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym wyłącznie na

zasadzie dobrowolności. Zdaniem skarżącej, przyjmując za bezsporne założenie,

że ustawodawca działa w sposób racjonalny, jak również, że ustawodawca kieruje

się zawsze zasadą równego traktowania obywateli, analogiczna interpretacja

przepisów winna mieć zastosowanie do wszystkich emerytów.

Sąd Najwyższy zważył:

Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., wymaga wykazania, że chodzi o

wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie

wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z ich

rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają

rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się

z procesem stosowania prawa. Konieczne jest wskazanie argumentów, które

prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji

interpretacyjnej. Skarżąca nie podjęła nawet próby spełnienia tak

scharakteryzowanych wymogów ograniczając się do sformułowania ogólnego

stwierdzenia, że występują bliżej niescharakteryzowane rozbieżności w

orzecznictwie między sądami warszawskimi, a kaliskimi i łódzkimi.

I USK 1154/26

5

Podobnie skarżąca nie sprostała wykazaniu, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona. Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce

wtedy, gdy zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez

głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa

materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze

elementarnym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni

przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią

przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada

2015 r., IV CSK 263/15, LEX nr 1940571). W rozpoznawanej sprawie żadna taka

okoliczność nie miała miejsca. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec

bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań.

W rozpoznawanym przypadku skarżąca sformułowała postulat potraktowania

emeryta łączącego zatrudnienie pracownicze z umową zlecenia w taki sam sposób,

jak osób pobierających emeryturę, które prowadzą działalność gospodarczą. W

sformułowaniu postulatu, który opiera się na odstąpieniu od wykładni językowo-

logicznej przepisu na rzecz zastosowaniu per analogiam w sposób rozszerzający

wyjątku ustanowionego dla innej grupy w oparciu o zasadę równości, nie sposób

dostrzec spełnienia przesłanki oczywistej, tj. widocznej bez głębszej analizy

zasadności skargi kasacyjnej.

Wykładnia przepisów dokonana przez Sąd Apelacyjny jest spójna z jednolitą i

ugruntowaną ich wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie. Sąd Najwyższy w wyroku

z dnia 21 marca 2019 r. (II UK 548/17, LEX nr 2638597) przyjął, że zawarte w art. 9

ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zastrzeżenie "odsyłające" do

ust. 2c tego przepisu powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty

pozostający równocześnie w stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas,

gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie

kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust.

4 pkt 5a powołanej ustawy). Stanowisko to zostało podtrzymane w kolejnych

orzeczeniach (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2021 r., II USKP 37/21,

LEX nr 3252364; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2021 r., II USKP

83/21, LEX nr 3275168; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2022 r., II USKP

I USK 1154/26

6

225/21, LEX nr 3480465). Zaakcentować należy ponadto, iż Sąd Najwyższy

postanowieniami z dnia 23 kwietnia 2025 r. (III USK 11/25, LEX nr 3910287) i z dnia

4 listopada 2025 r. (III USK 264/25, LEX nr 3940647) w analogicznych stanach

faktycznych odmówił przyjęcia do rozpoznania skarg kasacyjnych wniesionych przez

odwołującą spółkę.

Ze względu na powyższe argumenty, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989

§ 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

[A.P.]

[SOP]