SN odmówił przyjęcia skargi ubezpieczonej o pozorną umowę o pracę

Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z 25 lipca 2024 r. oddalił apelację S.H. od

wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 22 czerwca 2023 r., którym oddalono jej

odwołanie od decyzji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w

Łodzi z 25 listopada 2021 r., którą stwierdzono, że S.H. od 1 maja 2021 r. nie podlega

ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i

I USK 129/26

2

wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek R. s.c. z uwagi na zawarcie

pozornej umowy o pracę. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że 1 maja 2021 r.

strony zawarły umowę, której nadały nazwę umowy o pracę na czas nieokreślony od

1 maja 2021 r. i mocą której, S.H. powierzono obowiązki menadżera w pełnym

wymiarze czasu pracy z wynagrodzeniem w wysokości 5.100 zł brutto, a już od 30

sierpnia 2021 r. S.H. stała się niezdolna do pracy z powodu choroby przypadającej

w okresie ciąży.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną, w której wskazano, że

w sprawie występuje zagadnienie prawne o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.,

budzące poważny problem świadczący o potrzebie, co do wykładni i zastosowania

art. 22 § 1 k.p. w zw. z art. 83 k.p.c. w szczególności w odniesieniu do pojęcia

„podporządkowania pracownika" w kontekście tzw. „autonomicznego

podporządkowania" w przypadku pracownika zarządzającego.

W sprawie istotne znaczenie mają elementy konstytutywne stosunku pracy,

które zostały przywołane w skarżonym wyroku przez Sąd Apelacyjny w Łodzi oraz

Sąd Okręgowy w Łodzi. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w szczególności z

wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 1997 r., I PKN 89/97, stosunek pracy

charakteryzują: dobrowolność zobowiązania - osobiste świadczenie pracy - ciągły

charakter pracy - zarobkowy charakter pracy – podporządkowanie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o nieprzyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania w trybie art. 3989 k.p.c.; zasądzenie kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym od S.H. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych I Oddziału w Łodzi, według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia

zasadnej podstawy przedsądu (art. 3989 § 1 k.p.c.) i dlatego nie został uwzględniony.

Wniosek i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu,

natomiast przytoczone podstawy kasacyjne (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.) i ich

uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania. Z tego

powodu podstawy kasacyjne i podstawy przedsądu muszą być wyodrębnione,

oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna być tak

zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w

I USK 129/26

3

uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym

bardziej się ich domyślać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2022 r.,

I USK 434/21, Legalis nr 2740849).

Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi

nieważność postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej

przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca

zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne. Wyjątek

stanowi podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., która jako jedyna ma na

uwadze indywidualny interes strony w przyjęciu jej skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Nie spełnia się pierwsza zgłoszona we wniosku podstawa przedsądu, gdyż

sformułowane „zagadnienie” nie jest istotnym zagadnieniem prawnym, które ma na

uwadze art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., z tej zasadniczej przyczyny, że istotne zagadnienie

prawne nie zostało sformułowane. Konieczne jest adekwatne wykazanie, że problem

prawny rangi istotnego zagadnienia prawnego rzeczywiście występuje i dlatego

powinien być rozpoznany przez Sąd Najwyższy.

Sformułowane pytanie potwierdza, że zgłoszony problem prawny nie

wykracza poza zwykłą wykładnię prawa, której można wymagać od jurysty.

Gdyby zaś za podstawę przedsądu przyjąć powołany we wniosku art. 3989 §

1 pkt 2 k.p.c., to nie zmienia to negatywnej oceny wniosku. Zwykła wykładnia prawa

nie jest podstawą przedsądu (por. art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. a contrario – znaczenie

mają dopiero poważne wątpliwości w wykładni przepisów lub rozbieżności w

orzecznictwie). Przepisy art. 22 k.p. i art. 83 k.c. (wniosek zapewne omyłkowo

wskazuje na „art. 83 k.p.c.”) nie są nowe w systemie prawa, mają swoją wykładnię,

orzecznictwo i opracowania w doktrynie.

Skarżąca w istocie żąda odpowiedzi dotyczącej oceny stosowania prawa w

konkretnej sprawie, gdyż wskazywana okoliczność mająca przemawiać za

przyjęciem skargi do rozpoznania jest silnie uwarunkowana przedmiotem

rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie, co nie jest właściwe, gdyż istotne

zagadnienie prawne ma na uwadze problem uniwersalny, rzeczywiście istniejący i

I USK 129/26

4

dotychczas nierozpoznany w orzecznictwie. Ma to podstawowe znaczenie w ocenie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jako że Sąd Apelacyjny

oddalenie apelacji oparł na ustaleniach faktycznych, które wiążą w ocenie zgłoszonej

podstawy przedsądu, zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c.

Pozwany oparł decyzję na ustaleniu, że umowa była pozorna, takie ustalenia

decydowały też o rozstrzygnięciu Sądu powszechnego.

Wykracza to ponad potrzebę argumentacji, jako że skarżąca we wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie odwołuje się do podstawy przedsądu

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Jest to jedyna podstawa przedsądu, która ma na uwadze

indywidualny interes strony w przyjęciu jej skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Podobna ocena odnosi się do podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.,

gdyż przedmiotem jej zainteresowania jest jedynie sam przepis, ze względu

kwalifikowaną potrzebę jego wykładni. Ta podstawa przedsądu na tym poprzestaje i

dlatego nie otwiera oceny zastosowania prawa w indywidualnej sprawie skarżącej.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 11, § 3, art. 99 w zw. z art.

39821 k.p.c. oraz § 9 ust. 2 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z 22 października 2015

r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

[SOP]