Sąd Najwyższy odmówił rozpoznania skargi ZUS i zasądził 240 zł kosztów od organu

Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 7 stycznia 2026 r. oddalił apelację

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie od wyroku Sądu Okręgowego

w Siedlcach z dnia 17 czerwca 2025 r., zmieniającego zaskarżoną przez

ubezpieczoną H. W. decyzję organu rentowego z dnia 26 sierpnia 2024 r.,

odmawiającą ponownego ustalenia wysokości jej świadczenia, w ten sposób, że

ustalił wysokość emerytury ubezpieczonej w wieku powszechnym z pominięciem art.

25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

I USK 1314/26

2

Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze

zm., dalej jako ustawa emerytalna), począwszy od dnia 1 sierpnia 2024 r.

W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że ubezpieczona, urodzona […] 1958 r.,

na mocy decyzji z dnia 11 kwietnia 2005 r. pobierała wcześniejszą emeryturę

nauczycielską, a decyzją z dnia 31 października 2023 r. organ rentowy przyznał jej

prawo do emerytury powszechnej, której wysokość ustalono z uwzględnieniem art.

25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W dniu 19 sierpnia 2024 r. ubezpieczona wniosła o

wznowienie postępowania i ponowne ustalenie wysokości jej emerytury w

powszechnym wieku emerytalnym powołując się na wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67),

stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy

osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia 11

maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która

wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z

emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z

art. 2 Konstytucji RP. Sąd Apelacyjny, nie kwestionując braku publikacji wyroku

Trybunału w sprawie SK 140/20, wskazał, że podstawę do przeliczenia świadczenia

ubezpieczonej można wywodzić z rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisu

oraz z subsydiarnego powołania się na argumentację sformułowaną w wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 1),

stwierdzającym niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w

brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2017 r. w zakresie, w jakim dotyczy

urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do

emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, który w konsekwencji doprowadził do

nowelizacji ustawy emerytalnej na mocy ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o zmianie

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z

2020 r., poz. 1222, dalej jako ustawa nowelizująca). Choć powołany wyrok odnosił

się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego

orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w

kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób

pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości

ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, znajduje

zastosowanie także do ubezpieczonej. Tak jak kobiety, których dotyczył ten wyrok,

I USK 1314/26

3

przeszła ona na emeryturę wcześniejszą przed dniem 1 stycznia 2013 r., tj. przed

dniem wejścia w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, natomiast prawo do

emerytury z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego uzyskała już po

wejściu w życie tego przepisu (tj. w marcu 2018 r.). A zatem, tak jak kobiety z

rocznika 1953, została zaskoczona wprowadzeniem art. 25 ust 1b ustawy

emerytalnej i nie miała możliwości przewidzieć, że decyzja o przejściu na

wcześniejszą emeryturę wpłynie na wysokość jej emerytury po osiągnięciu

powszechnego wieku emerytalnego.

Tym samym organ rentowy był obowiązany do uwzględnienia treści

omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego (P 20/16) przy przeliczaniu na

nowo emerytury ubezpieczonej, czyli z pominięciem pomniejszenia podstawy jej

obliczenia o sumę wcześniejszych emerytur pobranych, o którym mowa w art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej, na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, jak trafnie

przyjął Sąd Okręgowy. Nową okolicznością w rozumieniu tego przepisu jest bowiem

właściwa interpretacja w indywidualnej sprawie ubezpieczonej art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej, która została wskazana argumentacją Trybunału Konstytucyjnego w

wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, potwierdzoną w orzecznictwie

wypracowanym w oparciu o ten wyrok. Brak natomiast zdaniem Sądu Apelacyjnego

podstaw do stwierdzenia błędu organu rentowego w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 6

i art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, ponieważ art. 25 ust. 1b tej ustawy w dacie

wydania decyzji ustalającej emeryturę powszechną ubezpieczonej był normą

bezwzględnie obowiązującą i brak było podstaw do zakwestionowania jego

konstytucyjności.

Organ rentowy w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą

kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenia co

do istoty sprawy przez zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania oraz

zasądzenia na rzecz skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed

Sądem Najwyższym według norm prawem przepisanych, ewentualnie uchylenia

zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazania sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to: 1) art.

190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na jego

pominięciu i przyjęciu, że mimo braku publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/24, w Dziennik Ustaw, wszedł on do porządku

I USK 1314/26

4

prawnego i posiada powszechną moc obowiązującą, 2) art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na jego pominięciu, mimo

że przepis ten nie został wyeliminowany z porządku prawnego zgodnie z

wymaganiami art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, 2) art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy

emerytalnej, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wyrok Trybunału

Konstytucyjnego, który nie został opublikowany stanowi nową okoliczność w

sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na

potrzebie dokonania wykładni przepisów wywołujących wątpliwości w kwestii

„możliwości wznowienia postępowania na podstawie przepisów postępowania

cywilnego lub przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, względnie

ponownego ustalenia prawa w trybie przepisów ustawy (…) o emeryturach i rentach

(…) - w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany

zgodnie z wymaganiami art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP”, co z kolei „stwarza

poważne wątpliwości prawne co do jego powszechnej mocy obowiązującej” i

powoduje rozbieżności w orzecznictwie, prowadzące do wykształcenia dwóch linii

orzeczniczych. Według pierwszej, brak publikacji wyroku Trybunału

Konstytucyjnego nie może rodzić negatywnych konsekwencji dla obywateli,

albowiem oznaczałoby to, że władza wykonawcza wpływa na sądy, a takich

uprawnień nie posiada. Z kolei według drugiej, jeżeli orzeczenie Trybunału

Konstytucyjnego nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw, to przepis ustawy

emerytalnej objęty tym wyrokiem Trybunału nadal istnieje, nie może zostać usunięty

z porządku prawnego i nadal obowiązuje. Za tym ostatnim poglądem opowiedział

się skarżący.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczona wniosła o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie na jej

rzecz od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

I USK 1314/26

5

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych

w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym,

że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie

skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach,

w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem

sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji

czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania.

Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest

jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni

prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016

r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego

jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz

wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 25 czerwca 2026 r., I CSK 730/26, LEX nr 4108485).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej został oparty na przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał

istnienie tej przesłanki.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oparcie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem

poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita

wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych

stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając

ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; czy z dnia 18 lutego 2015

r., II CSK 428/14, LEX 1652383). Konieczne jest wskazanie argumentów, które

prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji

I USK 1314/26

6

interpretacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I

PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na omawianą przesłankę

wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i

znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie

lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym

polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia

argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter,

nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa.

W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie

sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić,

że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493 i

powołane tam orzeczenia). Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi

kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego

przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr

1238124).

Skarżący nie sprostał powyższym wymaganiom już tylko z tego względu, że

we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania formułując zagadnienie mające

wzbudzać wątpliwości orzecznictwa co do momentu utraty domniemania

konstytucyjności przez przepis uznany za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego, który nie został opublikowany we właściwym publikatorze

urzędowym nie dostrzega, iż kwestia ta nie wpływa na poprawność zaskarżonego

wyroku, bowiem przedstawione we wniosku wątpliwości nie miały w istocie wpływu

na rozstrzygnięcie sprawy. Sądy obu instancji odwołały się bowiem do „rozproszonej

oceny konstytucyjności” art. 25b ust. 1 ustawy emerytalnej (zob. też wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 18 lutego 2026 r., II USKP 65/26 (LEX nr 4029138 i powołaną

tam argumentację co do wyroku Trybunału SK 140/20).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że sądy

rozstrzygające konkretny spór – w przypadku oczywistej sprzeczności przepisu

ustawy z normą konstytucyjną – mają możliwość odmowy zastosowania przepisu

ustawy (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 16 października 2006 r., I FPS 2/06, ONSAiWSA 2007 nr 1, poz. 3; OSP 2007

nr 11, poz. 133, z glosą P. Stanisławiszyna). W wyroku z dnia 20 lipca 2021 r., II FSK

I USK 1314/26

7

1832/16 (LEX nr 3232398), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że

dopuszczalność stosowania tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” przez sądy

ma miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. wówczas, gdy w przeszłości Trybunał

Konstytucyjny orzekał już o normie analogicznej do normy, która ma być

zastosowana w danej sprawie, albo w przypadku powtórzenia niekonstytucyjnej

normy przez ustawodawcę. Podobne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z

dnia 17 marca 2016 r., V CSK 377/15 (OSNC 2016 nr 12, poz. 148), w którym co

prawda potwierdził zasadę, że do orzekania o niekonstytucyjności ustaw i ich

poszczególnych przepisów jest powołany wyłącznie Trybunał Konstytucyjny, ale

stwierdził, iż rozpoznawana przez niego sprawa jest wyjątkowa, gdyż niezgodność

przepisu z Konstytucją jest oczywista, a ocena taka ma dodatkowe wsparcie w

wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio niezgodność z

Konstytucją przepisu o takim samym brzmieniu co w obowiązującej obecnie ustawie

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2018 r., V CSK 230/17, OSNC-ZD

2018 nr 4, poz. 69 i z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 493/18, LEX nr 3226141).

Tymczasem nie budzi uwag, że Trybunał Konstytucyjny orzekał już o

konstytucyjności przepisu, który miał być zastosowany w rozpoznawanej sprawie, tj.

o art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w prawidłowo opublikowanym wyroku z dnia 6

marca 2019 r., P 20/16, w którym odmówił temu przepisowi zgodności z art. 2

Konstytucji RP w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed

dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy,

co trafnie dostrzegły Sądy obu instancji w tej sprawie i przywołały jako argument

odnośnie do oceny konstytucyjności art. 25b ust. 1 ustawy w tej sprawie.

W wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (LEX nr 3814736 i

powołane tam wcześniejsze orzeczenia), Sąd Najwyższy uznał, że wynikający z

wyroku P 20/16 standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w

kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób

pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości

ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma

zastosowanie także do mężczyzny, który nabył prawo do emerytury w wieku

powszechnym, a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł

spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia

powszechnego. Nie ulega zatem wątpliwości, że w takiej samej sytuacji prawnej, jak

I USK 1314/26

8

kobiety z rocznika 1953, znajdują się mężczyźni i kobiety urodzeni w latach 1949-

1956, mający prawo do emerytury w wieku obniżonym.

Jakkolwiek zatem wyrok Trybunału P 20/16 odnosił się wprost wyłącznie do

kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny

w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w

uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku

obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa

do emerytury w wieku powszechnym, znajduje zastosowanie także do ubezpieczonej,

co trafnie wskazał Sąd drugiej instancji.

W konsekwencji wątpliwości skarżącego i wykazywane rozbieżności w

orzecznictwie co do możliwości wznowienia postępowania w oparciu o wyrok

Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany zgodnie z wymaganiami

art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP”, pozostają bez wpływu na treść wydanego w

sprawie rozstrzygnięcia, a przedstawioną w skardze potrzebę wykładni przepisów

budzących poważne wątpliwości należało uznać za pozór przesłanki „przedsądu”, o

której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego po

myśli art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c.

[r.g.]