Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ZUS na przeliczenie emerytury bez pomniejszenia

Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 6 października 2025 r. w punkcie

2 oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Toruniu od wyroku

Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 24 czerwca 2025 r., którym zmieniono decyzję

organu rentowego z dnia 15 kwietnia 2025 r. odmawiającą ubezpieczonej K. M.

wznowienia postępowania w sprawie emerytury, w ten sposób, że zobowiązano

organ rentowy do ponownego ustalenia dla ubezpieczonej wysokości emerytury

powszechnej, począwszy od dnia 1 marca 2025 r, z pominięciem art. 25 ust. 1b

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako

ustawa emerytalna), a w punkcie 1 odrzucił apelację w części dotyczącej punktu II i

III zaskarżonego wyroku.

I USK 1451/26

2

W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że organ rentowy decyzją z dnia 4 kwietnia

2011 r. przyznał ubezpieczonej prawo do wcześniejszej emerytury, a decyzją z dnia

14 lutego 2020 r. prawo do emerytury powszechnej od dnia 1 stycznia 2020 r., której

wysokość ustalono z uwzględnieniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W dniu

19 marca 2025 r. ubezpieczona wniosła o przeliczenie emerytury powołując się na

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024,

poz. 67), stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim

dotyczy osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z

dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637,

która wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z

emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z

art. 2 Konstytucji RP.

Według Sądu Apelacyjnego stwierdzenie, że w sprawie SK 140/20 nie doszło

do wydania orzeczenia przez prawidłowo ukształtowany Trybunał Konstytucyjny, jak

również nie doszło do opublikowania wyroku w Dzienniku Ustaw, nie oznacza, że

apelacja organu rentowego zasługiwała na uwzględnienie.

Powołując się na wielokrotnie potwierdzaną w orzecznictwie Sądu

Najwyższego tezę o możliwości prowadzenia przez sądy powszechne tzw.

rozproszonej kontroli konstytucyjności, czyli odmowy zastosowania przepisu ustawy,

jeżeli sąd uzna go za niezgodny z Konstytucją RP, Sąd Apelacyjny dokonał oceny

konstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w oparciu o wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 1), stwierdzający

niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim

dotyczył urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły

prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, który w konsekwencji

doprowadził do nowelizacji ustawy emerytalnej przez dodanie do niej - z dniem

10 lipca 2020 r. - art. 194i i art. 194j (na mocy ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o

zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

Dz.U. z 2020 r., poz. 1222, dalej jako ustawa nowelizująca). Kierując się

przesłankami zawartymi w wyroku P 20/16, jak i wskazanymi zmianami

legislacyjnymi, które w istocie odnoszą się do intertemporalnego stosowania art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej, Sąd Apelacyjny uznał, że przepis ten, w zakresie, w jakim

dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym

I USK 1451/26

3

przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 r. jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z

art. 2 Konstytucji RP. W tej sprawie ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie jej

prawa do emerytury w niższym wieku, kiedy to nie obowiązywał jeszcze art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej, a zatem nie mogła mieć wiedzy, że po nabyciu prawa do

emerytury z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego jej świadczenie

emerytalne zostanie pomniejszone w sposób przewidziany tym przepisem. Skoro

wobec ubezpieczonych urodzonych w 1953 r. ustawodawca wprowadził art. 194j

ust. 4 do ustawy emerytalnej, w którym to pominięto pozostałe kategorie osób,

znajdujących się w analogicznej sytuacji, to prokonstytucyjna wykładnia norm

nakazuje przyjęcie, że prawidłowe obliczenie wysokości emerytury (bez

pomniejszenia, o którym stanowi art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej) winno nastąpić

także wobec ubezpieczonej. Inna interpretacja tych przepisów w oczywisty sposób

prowadziłaby do nieuzasadnionego różnicowania ubezpieczonych z uwagi na wiek

(tj. tych z rocznika 1953 r. i pozostałych grup, które omówiono wyżej).

Obniżenie wysokości należnej ubezpieczonej emerytury nastąpiło w wyniku

zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z naruszeniem wskazanych wyżej

zasad konstytucyjnych. Sąd Apelacyjny zaznaczył, że istotą problemu nie było samo

ustalenie wysokości świadczenia, ale zmiana mechanizmu jego ustalenia. Ponadto

nie można mówić o błędzie organu rentowego, zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy

emerytalnej, a podstawę do ponownego ustalenia wysokości świadczenia stanowi

art. 114 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną,

domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenia co do istoty

sprawy przez zmianę wyroku Sądu Okręgowego i oddalenie odwołania; ewentualnie

uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia od ubezpieczonej na

rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a

mianowicie: 1) art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP w związku z art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej, przez ich niezastosowanie mimo zaistnienia opisanych w nich sytuacji,

co doprowadziło do nieuzasadnionego nakazania skarżącemu obliczenia

ubezpieczonej emerytury w wieku powszechnym bez pomniejszania podstawy

obliczenia emerytury, o kwoty wcześniej pobranych świadczeń; 2) art. 100 ust. 1 w

I USK 1451/26

4

związku z art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 i art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez

ich niezastosowanie skutkujące przyznaniem ubezpieczonej emerytury w wieku

powszechnym bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o kwoty wcześniej

pobranych świadczeń, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów powinna

prowadzić do przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury bez pominięcia art.

25 ust. 1b ustawy emerytalnej, ponieważ ochronie konstytucyjnej podlega prawo do

emerytury po spełnieniu warunków ustawowych – art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej

– a nie prawo do emerytury w określonej wysokości, która może być wyliczona

dopiero, gdy ubezpieczony złoży wniosek o wypłatę tego świadczenia.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na oczywistą zasadność skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), ponieważ Sąd

Apelacyjny nie dostrzegł, że przywołany przez niego wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, ma charakter zakresowy i dotyczył

tylko kobiet urodzonych w 1953 r., które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo

do emerytury na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej. Wobec tego nie doszło do

naruszenia zasady równości wobec prawa w stosunku do ubezpieczonego. Ponadto

Sąd Apelacyjny nie dostrzegł różnicy między prawem do emerytury a prawem do jej

wysokości. Natomiast brak przepisów intertemporalnych w odniesieniu do normy z

art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nakazuje jej stosowanie do ubezpieczonej, która

wniosek o emeryturę w wieku powszechnym złożyła w 2020 r. Pominięcie przez Sąd

drugiej instancji art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej doprowadziło bezsprzecznie do

wydania wadliwego rozstrzygnięcia, co jest widoczne na „pierwszy rzut oka”, bez

konieczności przeprowadzania bardziej szczegółowej analizy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych

I USK 1451/26

5

w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym,

że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd

Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września

2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16,

LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej został oparty na przesłance oczywistej zasadności skargi (art. 3989 § 1 pkt

4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie tej przesłanki.

Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że odwołanie się do przesłanki z art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście

zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża

się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że

rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia

(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost

do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc

w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima

facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z dnia

26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11,

LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto

przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której

zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne

przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak

i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa,

I USK 1451/26

6

z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr

1675171). Jednak o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może

decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Z tego

względu przyjmuje się, że nie spełnia tych wymagań odwołanie się do podstaw

kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu dodatkowo określeniem „rażącego”,

„ewidentnego”, „kwalifikowanego” lub „oczywistego”, jeżeli nie zostanie wykazane,

w czym przejawia się oczywistość wydania wadliwego orzeczenia (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr

1644571; z dnia 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z dnia 11 kwietnia

2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Do przyjęcia skargi do rozpoznania nie jest

wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez sąd drugiej instancji.

W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o

trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego we wniosku okoliczności powinny

zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga

kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła.

W przedmiotowej sprawie wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie

spełnia warunków właściwych dla przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

W jego uzasadnieniu skarżący zarzuca Sądowi Apelacyjnemu

niezastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, który wszedł w życie z dniem

1 stycznia 2013 r. oraz błędne odwołanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, co ma świadczyć o wydaniu oczywiście wadliwego

orzeczenia. Skarżący pomija jednak, że odwołanie się do wyroku Trybunału w

sprawie P 20/16 było tylko jednym z argumentów podniesionych przez Sąd

Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, którego rozważania koncentrują

się przede wszystkim na możliwości przeprowadzenia tzw. „rozproszonej kontroli

konstytucyjności”, prowadzącej w konsekwencji do odmowy zastosowania w

rozpoznawanej sprawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny nawiązuje do utrwalonego w tym

względzie orzecznictwa, ponieważ Sąd Najwyższy wypowiedział się już w kwestii

zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej dla obliczenia wysokości podstawy

emerytury osobom urodzonym w latach 1949-1953, które - tak jak ubezpieczona w

niniejszej sprawie - skorzystali z przywileju przejścia na emeryturę w wieku

I USK 1451/26

7

obniżonym, a powszechny wiek emerytalny osiągnęli po dniu wejścia w życie art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej, W wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23

(OSNP 2025 nr 7, poz. 25), Sąd Najwyższy potwierdził, że wynikający z wyroku

P 20/16 standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w

kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób

pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości

ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma

zastosowanie także do mężczyzny, który nabył prawo do emerytury w wieku

powszechnym, a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł

spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia

powszechnego. Nie ulega zatem wątpliwości, że w takiej samej sytuacji prawnej, jak

kobiety z rocznika 1953, znajdują się mężczyźni i kobiety urodzeni w latach

1949-1956, mający prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach,

do której warunki spełnili do końca 2008 r. Jakkolwiek zatem wyrok Trybunału

Konstytucyjnego P 20/16 odnosił się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w

1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni

art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie

oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad

kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku

powszechnym, znajduje zastosowanie także do ubezpieczonej (zob. też wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 18 stycznia 2022 r., III USKP 98/21, LEX nr 3352121 czy wyroki

Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 czerwca 2022 r., III AUa 234/22, LEX nr

34999904 i z dnia 27 lutego 2025 r., III AUa 401/24, LEX nr 3846633).

Reasumując, nie można podzielić stanowiska skarżącego o oczywistej

zasadności skargi, ponieważ wyrok Sądu Apelacyjnego wpisuje się w utrwaloną linię

orzecznictwa Sądu Najwyższego odnośnie do możliwość dokonania tzw.

„rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisu” i w konsekwencji odmowy

zastosowania art. 25b ust. 1 ustawy emerytalnej w tej sprawie.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[r.g.]

I USK 1451/26

8