Sąd Najwyższy nie przyjął skargi o wliczenie zarobków z Niemiec do emerytury

Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 2 października 2025 r. oddalił

apelację J. W. (dalej jako odwołujący się) od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie

z dnia 27 listopada 2024 r., którym oddalono odwołanie od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie z dnia 12 października 2023 r.

odmawiającej odwołującemu się prawa do przeliczenia wysokości emerytury,

ponieważ nie przedstawił on żadnych nowych dowodów i okoliczności, które nie

byłyby brane pod uwagę we wcześniejszych postępowaniach.

W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że brak jest podstaw do uwzględnienia

przy wyliczenia wysokości emerytury odwołującego się jego wynagrodzeń z okresu

ubezpieczenia w Niemczech od dnia 4 sierpnia 1981 r. do dnia 1 września 1983 r.

oraz pobieranego w Niemczech zasiłku dla bezrobotnych w okresie od dnia 29 maja

I USK 1522/26

2

1985 r. do dnia 4 października 1986 r. Powyższe żądania odwołującego się stanowiły

już przedmiot rozstrzygnięć w wydawanych przez organ rentowy decyzjach oraz w

sprawach sądowych, które toczyły się na skutek odwołań od tych decyzji

Jednocześnie wskazano, że organ rentowy ustalając wysokość świadczenia

rentowego uwzględnił za okres ubezpieczenia odwołującego się w Niemczech

zastępcze wynagrodzenie pracownika, zatrudnionego w Polsce, w podobnym

charakterze co odwołujący się, a wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia

9 stycznia 2014 r., III AUa 564/13 oddalono apelację odwołującego się wyroku Sądu

pierwszej instancji w sprawie, w której domagał się uwzględnienia faktycznych

wynagrodzeń uzyskiwanych w Niemczech. Niekorzystne dla odwołującego się było

również rozstrzygnięcie odnośnie do wniesionego odwołania od decyzji organu

rentowego z dnia 6 listopada 2013 r. przyznającej odwołującemu się emeryturę i

ustalającej jej wysokość. Ostatnia sprawa sądowa dotycząca ustalenia wysokości

emerytury odwołującego się przy żądaniu uwzględnienia wysokości wynagrodzeń

uzyskiwanych przez odwołującego się w Niemczech zakończyła się wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 19 września 2019 r., III AUa 143/19, którym

oddalono apelację odwołującego się od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z

dnia 18 lutego 2018 r. oddalającego odwołanie od decyzji organu rentowego

odmawiającej odwołującemu się prawa do przeliczenia emerytury we wskazany

powyżej sposób.

Sądy obu instancji nie znalazły podstaw do wznowienia postępowania w

sprawie na podstawie art. 114 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity

tekst: Dz. U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna), ponieważ

odwołujący się nie wskazał nowych dowodów lub okoliczności istniejących w dacie

wydania decyzji ustalających wysokość jego emerytury i rozstrzygających o żądaniu

uwzględnienia do wysokości świadczenia wynagrodzeń uzyskiwanych z tytułu

zatrudnienia w Niemczech.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł odwołujący się,

zaskarżając wyrok ten w całości i domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, ewentualnie uchylenia

zaskarżonego wyroku i rozstrzygnięcia co do istoty sprawy oraz zasądzenia na jego

rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a

I USK 1522/26

3

mianowicie: 1) art. 4 ust. 1 i 2 umowy między Polską Rzeczpospolitą Ludową a

Republiką Federalną Niemiec o zaopatrzeniu emerytalnym i wypadkowym z dnia

9 października 1975 r. (Dz. U. z 1976 r. Nr 16, poz. 101 z późn. zm., dalej jako umowa

z dnia 9 października 1975 r.), przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

polegające na przyjęciu, że regulacja ta nie obejmuje zasad ustalania podstawy

wymiaru świadczenia, podczas gdy przy wykładni rozszerzającej z jej treści, celu

oraz konstrukcji wynika obowiązek pełnego włączenia obowiązkowych okresów

ubezpieczenia i świadczeń, składek wypłacanych w RFN do polskiego systemu

emerytalnego, tak jakby zaistniały one na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, bez

przekazywania składek, tak umówiły się strony umowy z dnia 9 października 1975 r.,

2) art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie polegające na przyjęciu, że w sprawie nie ujawniono nowych

okoliczności i dowodów mających wpływ na wysokość świadczenia, podczas gdy

takimi nowymi dowodami są zeznania świadków R. K. i S. P., którzy pracowali poza

granicami PRL.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na

oczywistą zasadność skargi oraz występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, które sprowadza się do odpowiedzi na pytanie – „czy jest możliwa

rozszerzająca interpretacja art. 4 ust. 1 i 2 umowy z dnia 9 października 1975 r.

dopuszczająca nie tylko uwzględnienie okresów ubezpieczenia, okresów

zatrudnienia i okresów z nim zrównanych w RFN, ale też podstawy wymiaru składek,

sum ubezpieczenia odprowadzanych przez skarżącego w RFN i przeniesienia ich w

całości na grunt polskiego systemu ubezpieczeniowego oraz przeliczenia

świadczenia emerytalnego skarżącego w Polsce z jego przebiegu kwot ubezpieczeń

oraz z nim zrównanego zarobku, stanowiącego podstawę wymiaru składki na

okoliczność renty starczej, inwalidztwa lub śmierci Republiki Federalnej Niemiec,

istotnych dla stwierdzenia prawa oraz ich realizacji, nabytych w czasie

zamieszkiwania w Republice Federalnej Niemiec (dowody w postaci załączników do

decyzji instytucji ubezpieczenia rentowego RFN z dnia 12 grudnia 1988 r. i 8 lutego

2002 r., oraz potwierdzenia zamieszkiwania dokumentem zameldowania w

Republice Federalnej Niemiec - znajdują się w aktach sprawy) i wyliczenie

świadczenia emerytalnego zgodnie z obowiązującymi w Polsce i organ rentowy

przepisami, we wszystkich rozróżnianych w art. 1 trzech elementach; warunkach

nabywania prawa do świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, zasad

I USK 1522/26

4

ustalenia wysokości świadczenia (w której jest ustalanie podstawy wymiaru

świadczenia i z tego powodu nie jest prawda, iż umowa z dnia 9 października 1975 r.

nie stanowi o ustalaniu podstawy wymiaru świadczenia); zasad i trybu przyznawania

wypłaty świadczenia w oparciu o art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 2

pkt 6, art. 15 ust. 6 w sposób określony algorytmem ust. 5 ustawy o FUS”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez

skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na

przesłance wymienionej w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

Stosownie do utrwalonego orzecznictwa dla przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania w związku z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego konieczne jest przedstawienie problemu o charakterze abstrakcyjnym,

nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie i wymagającego pogłębionej

wykładni. Zagadnieniem prawnym jest bowiem zagadnienie, które wiąże się z

określonymi przepisami prawa materialnego lub procesowego, których wyjaśnienie

ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, ale także dla

rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Wskazanie na zagadnienie prawne

uzasadniające wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez jego

sformułowanie jako problemu prawnego wymagającego rozstrzygnięcia, określenie

przepisów prawa, w związku z którymi powstało i wskazanie argumentów, które

prowadzą do rozbieżnych ocen. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do

rozważenia, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem

I USK 1522/26

5

„prawnym” oraz czy jest to zagadnienie „istotne” (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 10 września 2014 r., I CSK 729/13, LEX nr 1532950, czy z dnia

2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, LEX nr 1622307).

Ponadto, istotnym zagadnieniem prawnym w rozmienieniu art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego

rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju prawa. W konsekwencji nie można

uznać, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.),

jeśli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii przedstawianej w skardze i wyraził

swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności

uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467; z dnia 12 marca 2010 r.,

II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11,

LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578).

Na podstawie powyższych wywodów należy stwierdzić, że przedstawione w

skardze kasacyjnej „zagadnienie prawne” nie spełnia wymogów przewidzianych dla

tej przesłanki przedsądu (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), już tylko z tego względu, że

kwestia stosowania przepisów polsko-niemieckiej umowy z dnia 9 października

1975 r., obowiązującej od dnia jej wejścia w życie w dniu 1 maja 1975 r. do dnia 1

października 1991 r., kiedy została zastąpiona umową z dnia 8 grudnia 1990 r.

zawartą pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o

zabezpieczeniu społecznym (Dz.U. z 1991 r. Nr 108, poz. 468, dalej umowa z dnia

8 grudnia 1990 r.) była już przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego.

W wyroku z dnia 24 października 2006 r., II UK 98/06 (OSNP 2007 nr 21-22,

poz. 332), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że w podstawie wymiaru emerytury

ustalanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnia się wynagrodzeń

z tytułu zatrudnienia w Niemczech, od których składki na ubezpieczenie społeczne

zostały opłacone tylko w tamtejszej instytucji ubezpieczeniowej. Na wniosek złożony

po dniu 1 maja 2004 r. opłacone składki są uwzględniane w świadczeniu

proporcjonalnym wyliczonym na podstawie art. 46 rozporządzenia Rady (EWG) Nr

1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia

społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny

rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UE

L z dnia 5 lipca 1971 r. Nr 149, poz. 2 ze zm.; Dz.U.UE-sp.05-1-35). Z kolei w wyroku

z dnia 5 grudnia 2016 r., III UK 33/16 (LEX nr 2188649), Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż

I USK 1522/26

6

zgodnie z art. 4 ust. 2 umowy z dnia 9 października 1975 r., znajdującej - stosownie

do art. 27 ust. 1 i 2 umowy z dnia 8 grudnia 1990 r. - zastosowanie do stanów

faktycznych sprzed dnia 31 grudnia 1991 r., instytucja ubezpieczeniowa państwa, na

którego terytorium zamieszkuje osoba uprawniona do renty z zaopatrzenia

emerytalnego, przyznaje świadczenia według obowiązujących ją przepisów, z tym,

że okresy ubezpieczenia, zatrudnienia oraz okresy z nimi zrównane w drugim

państwie uwzględnia, jak gdyby zaistniały na terytorium tego państwa. Wynika stąd,

że umowa międzynarodowa nie reguluje kwestii ustalania podstawy wymiaru

świadczeń; w tym wypadku dla warunków powstania roszczenia i wysokości

świadczenia właściwe są przepisy prawa obowiązujące w miejscu zamieszkania

(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 1978 r., II UZP 5/78, OSNCP

1979 nr 1, poz. 5, z glosą S. Szymańskiej, Nowe Prawo 1979 nr 12, s. 116).

Postanowienia umowy obejmują wyłącznie wzajemne uwzględnianie okresów

ubezpieczenia na terytorium drugiego państwa oraz przekazywanie świadczeń do

państwa miejsca zamieszkania osoby uprawnionej. Do osób zatrudnionych za

granicą przed 1 stycznia 1991 r. znajduje zastosowanie § 10 pkt 2 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania

podstawy wymiaru emerytur i rent (tekst jedn.: Dz. U. z 1989 r. Nr 11, poz. 63 z późn.

zm.), pozostały w mocy na podstawie art. 194 ustawy emerytalnej (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 9 stycznia 2012 r., II UK 74/11, OSNP 2012 nr 23 - 24, poz. 295).

Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się

do ustalenia podstawy wymiaru, pracownik był zatrudniony za granicą, do ustalenia

podstawy wymiaru przyjmuje się za okresy tego zatrudnienia kwoty wynagrodzenia

przysługującego w tych okresach pracownikowi zatrudnionemu w kraju w takim

samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed

wyjazdem za granicę.

Nie można także pominąć, iż zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989

§ 1 pkt 1 k.p.c.), powinno mieć charakter uniwersalny, przez co należy rozumieć, że

jego rozwiązanie powinno służyć rozstrzyganiu innych podobnych spraw. Nie może

mieć zatem charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego

odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy

faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14, LEX nr 1678102). Tymczasem formułując

pytanie, które ma stanowić istotne zagadnienie prawne, skarżący w istocie zmierza

I USK 1522/26

7

do rozstrzygnięcia sprawy we wskazany w pytaniu sposób, a więc przy

uwzględnieniu w podstawie wymiaru emerytury wysokości jego wynagrodzeń

uzyskiwanych w spornym okresie w Niemczech (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego dnia 15 maja 2014 r., III SK 74/13, LEX nr 1482421).

Skarżący oparł swój wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania także na

przesłance wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. to jest oczywistej zasadności

skargi, ale nie zawarł jakiegokolwiek wywodu na poparcie tego stwierdzenia.

Tymczasem Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że jeżeli przesłanką wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest twierdzenie, iż skarga jest oczywiście

zasadna, w uzasadnieniu wniosku należy zawrzeć wywód prawny wskazujący, w

czym wyraża się ta oczywistość, i przedstawić argumenty na poparcie tego

twierdzenia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r.,

II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109;

z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494; z dnia

17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437; z dnia 8 marca

2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100, czy wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Temu obowiązkowi skarżący

nawet nie próbował sprostać.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[r.g.]