Zleceniobiorca-emeryt i składki ZUS. SN nie przyjął skargi spółki

Decyzją z 9 grudnia 2022 r. (Nr […]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Ostrowie Wielkopolskim stwierdził, że J.P., jako osoba wykonująca pracę

na

podstawie

umowy

zlecenia

u

płatnika

L. I USK 217/24

2

sp. z o.o. w K., polega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu,

rentowym, wypadkowym, od 25 lipca 2020 r. do 31 lipca 2020 r. i od 1 października

2020 r. do 30 września 2021 r., ze wskazaną w decyzji podstawą wymiaru składek.

J.P. z tytułu wykonywanej umowy zlecenia został zgłoszony w tych okresach tylko

do ubezpieczenia zdrowotnego.

Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 15 lutego 2023 r. (sygn. akt V U 71/23), wydanym w sprawie L. sp. z

o.o., przy udziale J.P., przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Ostrowie Wielkopolskim, o ustalenie ubezpieczenia J.P., oddalił odwołanie.

Na skutek apelacji odwołującej spółki, Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 28 lutego 2024 r. (sygn. akt III AUa

364/23), oddalił apelację (pkt 1) i zasądził od L. sp. z o.o. w K., na rzecz Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie Wielkopolskim, tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, kwotę 240 zł,

wraz z odsetkami w wysokości ustawowych odsetek za opóźnienie w spełnieniu

świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym

je zasądzono, do dnia zapłaty.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiodła odwołująca spółka,

zaskarżając w całości wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi, zarzucając naruszenie

przepisów prawa materialnego, mianowicie:

1. art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych, przez ich wadliwą wykładnię, co w konsekwencji

doprowadziło do ich błędnego zastosowania;

2. art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych, przez ich niewłaściwe zastosowanie, a w

konsekwencji zobowiązanie płatnika składek do opłacenia składek

ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i wypadkowego, podczas gdy tego

rodzaju zobowiązanie składkowe w ogóle nie powstało.

Mając na uwadze powyższe skarżąca spółka wniosła o:

1. przyjęcie niniejszej skargi kasacyjnej do rozpoznania, w oparciu o treść

art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., albowiem istnieje potrzeba wykładni przepisów

I USK 217/24

3

prawnych budzących poważne wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów;

2. uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w zmienionym składzie, z

pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

przed Sądem Najwyższym oraz we wszystkich instancjach;

3. ewentualnie, uchylenie zaskarżonego wyroku i rozstrzygnięcie sprawy, co do

istoty;

4. zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej spółki kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych;

5. rozpoznanie sprawy również pod nieobecność pełnomocnika odwołującej

spółki.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

skarżąca spółka wskazała także, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

oraz istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, a konkretniej art. 9

ust. 4a u.s.u.s. i ust. 2c wskazanego wyżej przepisu. Konkluzja, na jaką wskazuje

skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, sprowadza się

do stwierdzenia, że zleceniobiorca - emeryt będzie podlegał obowiązkowym

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy - zlecenia, o ile nie

pozostaje równocześnie w stosunku pracy z innym pracodawcą. Natomiast, J.P.

miał ustaloną emeryturę, a nadto był zatrudniony u innego niż odwołujący podmiotu

na podstawie umowy o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy, za

wynagrodzeniem niższym niż minimalne, i dlatego w ocenie skarżącej nie podlega

obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu

wykonywania umowy zlecenia. Żadne orzecznictwo jednak we wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zostało przez skarżąca spółkę wykazane –

dopisek Sądu Najwyższego.

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną, organ rentowy wniósł o

odmowę przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie jej oddalenie – w

I USK 217/24

4

sytuacji przyjęcia i zasądzenie od skarżącej na rzecz organu rentowego kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującej spółki nie kwalifikuje się do przyjęcia i

merytorycznego rozpoznania.

Przypomnienia wymaga, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie

przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z

art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Niniejsza skarga kasacyjna nie jest pierwszą sprawą odwołującej spółki

rozpoznawaną przez Sąd Najwyższy – w dotychczas rozpoznanych orzeczono

także odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do dalszego rozpoznania (sygn. akt

I USK 217/24

5

I USK 216/24 i I USK 218/24). Strona skarżąca także w tej, wywiedzionej przez

siebie skardze kasacyjnej wskazała, że jest ona oczywiście uzasadniona oraz

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie - przywołane więc zostały dwie

przesłanki przedsądu, zawarte w art. 3989 § 1 pkt 2 i pkt 4 k.p.c. Przede wszystkim

należy więc zwrócić uwagę, że wadliwy jest sam sposób sformułowania wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do jej dalszego merytorycznego rozpoznania – co

świadczy o jego bezpodstawności. Nie można bowiem twierdzić, że skarga jest

oczywiście uzasadniona - co oznacza oczywistą bezzasadność zaskarżonego

orzeczenia, a więc niewymagającą jakichkolwiek dociekań lub analiz, a

jednocześnie wskazywać na istnienie potrzeby wykładni przepisów, czy też

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego - wymagających z natury

rzeczy pogłębionych rozważań (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 lipca 2019 r.,

III CSK 148/19, LEX nr 2751796 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 26

kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17, LEX nr 2497710). Tego typu argumentacja, nawet

w sytuacji podnoszenia jej w sposób „ewentualny”, podważa zasadność wniosku.

Przechodząc natomiast do wskazanych przez stronę skarżącą przesłanek

przedsądu należy podkreślić, że odwołanie się do przesłanki jaką jest oczywista

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) wymaga nie tylko powołania

się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że strona skarżąca

musi wykazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość” zasadności skargi

oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w

sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego

przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym

wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75;

z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11,

LEX nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto,

I USK 217/24

6

przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której

zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji, w sposób ewidentny narusza

konkretne przepisy prawa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada

2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak

nie wykazała. Z wniosku nie wynika w żadnym razie, że w rozpoznawanej sprawie

mamy do czynienia z kwalifikowanym, widocznym „na pierwszy rzut oka”,

naruszeniem przez Sąd odwoławczy wskazywanych we wniosku przepisów prawa.

Jeżeli natomiast chodzi o druga ze wskazanych we wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej przesłanek, tj. potrzeby wykładni przepisów prawnych, budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), to niezbędnym jest wykazanie przez wnioskodawcę, że

określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca

2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr 2701754 i z 9 września 2022 r., I CSK 1494/22,

Legalis nr 2741242). Stronę skarżącą obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i

pogłębionej argumentacji prawnej, wskazującej na zaistnienie powołanej

okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości

interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK

111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22, Legalis nr 2790349).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa,

których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym

orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni,

podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości

polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich

rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia

wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. We

wniosku nie wyjaśniono w ogóle na czym te wątpliwości interpretacyjne miałyby

I USK 217/24

7

polegać, nie wskazano także żadnych przykładów rozbieżności występujących w

orzecznictwie. Nie można więc mówić o wystąpieniu przywoływanej w skardze

kasacyjnej przesłanki przedsądu, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Należy także przypomnieć, że ustawodawca konstruując wymagania skargi

kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek

przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia

(§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które

spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego na różnych etapach

postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

czego w niniejszej sprawie zabrakło. Dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c.

nie wystarczy więc odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo

choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy, w

ramach przedsądu, bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające

przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,

aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych

elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga

kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia realizującym przede

wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie

sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na

wykazaniu, że takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu

Najwyższego: z 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z 10 marca

2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291; z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr

404134 i z 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392).

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Orzeczenie o kosztach

I USK 217/24

8

postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c.,

w kwocie ustalonej na podstawie § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 9 ust. 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat

za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935), a w zakresie odsetek

art. 98 § 11 k.p.c.

DS.

[a.ł]