Emerytura policyjna za służbę w PRL. Sąd Najwyższy nie przyjął skargi następczyni

Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 2 lutego 2023 r. oddalił

odwołanie J.S. od decyzji z dnia 11 lipca 2017 r. Dyrektora Zakładu Emerytalno-

Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie

ponownie ustalającej wysokość emerytury (pkt I) oraz zasądził od ubezpieczonej

U.S. (następcy prawnego J.S.) na rzecz Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 180 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego.

Wyrokiem z dnia 5 marca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił

apelację U.S.

I USK 250/24

2

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku ubezpieczona zarzuciła

naruszenie: 1. art. 15c ust. 1-3 oraz art. 22a w zw. z art. 13b ustawy z dnia

18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji

Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu

Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego,

Straży Granicznej, Biuro Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby

Więziennej oraz ich rodzin (dalej: ustawa zaopatrzeniowa) oraz art. 1, art. 2 ust. 1 i

4 ustawy z dnia 16 grudnia 2016r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,

Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego

Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej Biura Ochrony Rządu, Państwowej

Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (dalej: ustawa zmieniająca); 2.

art. 13b ust. 1 pkt 5 ustawy zaopatrzeniowej; 3. art. 1 oraz art. 2 ust. 1 i 4 ustawy;

4. art. 33 ust. 1 i ust.2 ustawy zaopatrzeniowej; 5. art. 8 ust. 1 Konstytucji RP; 6.

art. 178 ust. 1 w zw. z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP; 6. art. 379 pkt.4 k.p.c. w zw. z

art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżąca uzasadniła

koniecznością rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, a także dokonania wykładni

przepisów prawnych budzących uzasadnione wątpliwości.

Skarżąca wskazała, że zachodzi konieczność rozstrzygnięcia, czy przyjęta

przez Sąd Apelacyjny wykładnia przepisów art. 15c ust.1-3 oraz art. 22a w zw. z

art. 13b ustawy zaopatrzeniowej oraz art. 1, art. 2 ust. 1 i 4 ustawy zmieniającej

oraz art. 13b ust. 1 pkt 5 ustawy zaopatrzeniowej nie narusza konstytucyjnej

zasady równości wobec prawa, zasady proporcjonalności, zasady

demokratycznego państwa prawa, równości wobec prawa, zasady ochrony praw

rodziny oraz zasady ochrony praw nabytych (wyrażone w art. 2, art.7, art. 8, art. 31

ust. 3 Konstytucji RP), jak również art. 30 oraz art. 47 Konstytucji RP w zw. z art. 8

Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez

naruszenie godności skarżącej i ubezpieczonego J.S., ich prawa do ochrony czci,

dobrego imienia, prawa do prywatności i prawa do poszanowania życia rodzinnego.

Co więcej, z uwagi na przyjęcie przez Sąd Apelacyjny związania treścią literalną

przepisów znowelizowanej ustawy zaopatrzeniowej koniecznym jest zbadanie, czy

I USK 250/24

3

Sąd naruszył art. 8 ust. 1 Konstytucji RP poprzez zaniechanie dokonania przy

orzekaniu oceny zgodności art. 15c ust. 1-3 oraz art. 22a ust. 1 ustawy

zaopatrzeniowej oraz art. 2 ust. 1 i 4 ustawy nowelizującej z ustawą zasadniczą, w

ramach procesowej kontroli przepisów, oraz wydanie orzeczenia w oparciu o te

przepisy prawa, mimo istnienia podstaw do ich pominięcia w części naruszającej

Konstytucję.

Skarżąca podniosła także, że z uwagi na rozpoznanie sprawy przez Sąd

jednoosobowy a nie w składzie trzyosobowym, koniecznym jest zbadanie, czy z

uwagi na skład orzekający nie doszło do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji w zw.

z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie U.S. jako

następczyni prawnej po ubezpieczonym J.S. prawa do ustalenia emerytury

policyjnej w wysokości i na zasadach ustalonych przed dniem 1 października 2017

r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie oraz o

dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów zgłoszonych w apelacji z dnia 4

kwietnia 2023 r., pominiętych przez Sąd Apelacyjny (a uprzednio Sąd Okręgowy w

Szczecinie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.

wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek

I USK 250/24

4

złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg

ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości

odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art.

3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego

wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie

okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu

katalogowi przesłanek.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Strona wnosząca skargę kasacyjną

powinna zatem sformułować w niej wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz

ze stosownym uzasadnieniem. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien zaś wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z

okoliczności wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno

zawierać argumenty prawne świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę

sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd

Najwyższy.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne

zagadnienie prawne polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze

wskazaniem konkretnego przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje

oraz wskazaniu argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen

prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego.

Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu

zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c.

I USK 250/24

5

(postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, LEX nr

1102817). Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego

zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać

rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr

52571), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2002 r., III CZP 66/02,

LEX nr 57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia

2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179) i pozostawać w związku z rozpoznawaną

sprawą, co oznacza, że sformułowane zagadnienie prawne musi mieć wpływ na

rozstrzygnięcie danej sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego z 13 lipca 2007 r.,

III CSK 180/07, LEX nr 864002; z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, LEX nr

560504), a w końcu, dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne

(poważne) wątpliwości.

Odnosząc się z kolei do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. jaką

jest potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, to rzeczą skarżącego jest wykazanie,

że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości (ze

sprecyzowaniem, na czym te poważne wątpliwości polegają), nie doczekał się

wykładni, bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie

sądów, które to orzecznictwo należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; z dnia

9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133; z dnia 13 grudnia 2022 r.,

I USK 21/22, LEX nr 3556521; z dnia 28 czerwca 2023 r., I USK 160/22,

LEX nr 3575124).

Oczywiste jest, że budzący wątpliwości interpretacyjne przepis musi mieć

zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia - mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia.

I USK 250/24

6

Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam przepis, a nie

rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd wspomniane wątpliwości interpretacyjne

powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało się do prostej

wykładni przepisów.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, wypada stwierdzić, że

skarżąca nie wykazała spełnienia powołanych przez siebie przesłanek przedsądu.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu nieważności postępowania

podnieść należy, wbrew stanowisku skarżącej w sprawie nie doszło do nieważności

postępowania. W tej kwestii trzeba zwrócić uwagę na artykuł 3671 § 1 k.p.c., który

został dodany do k.p.c. z dniem 28 września 2023 r. (art. 1 pkt 16 ustawy z dnia

7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo

o ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz

niektórych innych ustaw). Ustawodawca, wprowadzając to unormowanie, uchylił

jednocześnie art. 367 § 3 k.p.c., który przewidywał, że w postępowaniu

apelacyjnym sąd rozpoznaje sprawę w składzie trzech sędziów. Obecnie reguła ta

została odwrócona, gdyż zgodnie z art. 3671 § 1 in principio k.p.c., zasadą jest

rozpoznawanie spraw przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego.

Od zasady tej przewidziano wyjątki, do których skarżąca się nie odwołuje, lecz

koncentruje się na uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 (OSNP 2023 nr 10, poz. 104), wskazując na

zawarte w niej twierdzenie, że kolegialność postępowania przed sądem drugiej

instancji składa się na prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP,

które może zostać skutecznie ograniczone w granicach art. 31 ust. 3 Konstytucji

RP.

W tym kontekście należy zauważyć, że uchwała III PZP 6/22 dotyczyła

stricte art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych

rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Wskazany przepis stanowił

wyjątek od istniejącej wówczas reguły kolegialnego rozpoznawania apelacji.

Niewątpliwie podjęcie rzeczonej uchwały miało istotny wpływ na wprowadzenie

I USK 250/24

7

mającego zastosowanie w sprawie art. 3671 k.p.c. (został dodany ustawą z dnia 7

lipca 2023 r., Dz.U. z 2023 r., poz. 1860, która weszła w życie 28 września 2023 r.).

Niezależnie od poglądu składu orzekającego w niniejszej sprawie na

celowość wprowadzenia nowej reguły, czy ocenę jej konstytucyjności, należy

przypomnieć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczalność dokonania

takiej oceny została dopuszczona tylko w wyjątkowych warunkach kryzysu

funkcjonowania organu ustrojowo powołanego do jej dokonywania; między innymi

w wyrokach Sądu Najwyższego: z 9 czerwca 2022 r., III USKP 145/21 (OSNP 2022

nr 11, poz. 113); z 16 marca 2023 r., II USKP 122/22 (OSNP 2023 nr 10, poz. 104)

wskazano, że w przypadku długotrwałej i nieuzasadnionej bezczynności Trybunału

Konstytucyjnego, sąd ma prawo dokonywać oceny zgodności przepisów ze

wzorcem konstytucyjnym, a w konsekwencji odmawiać ich zastosowania, gdy

weryfikacja nie przebiegnie pomyślnie, rozwiązanie to jednak, jak wskazują

zwolennicy tego poglądu, ma charakter wyłącznie wyjątku. W tym przypadku nie

może być mowy o jakimkolwiek „milczeniu”, ponieważ przed Trybunałem

Konstytucyjnym dotychczas nie zakwestionowano nowej reguły z art. 3671 k.p.c.

Wobec tego rozpoznanie przedmiotowej sprawy zgodnie z regułą z art. 3671 k.p.c.

nie może być postrzegane jako przyczyna nieważności postępowania (por.

postanowienie SN z dnia 15 stycznia 2025 r., III PSK 28/24, LEX nr 3817780).

Poza tym skarga kasacyjna nie zawiera argumentów dostatecznych dla

uznania, że skarżąca skutecznie wykazała, iż w sprawie zachodzą powołane

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Przede wszystkim należy zauważyć, że rozstrzygnięcie Sądu drugiej

instancji zgodne jest ze stanowiskiem zawartym w wyroku z dnia 25 października

2023 r., III USKP 39/23, (LEX nr 3619227), w którym Sąd Najwyższy zwrócił

uwagę, że ustawa nowelizacyjna wprowadziła do ustawy zaopatrzeniowej art. 13b

ust. 1, w myśl którego okres służby od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r.

w ściśle określonych cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach uznaje się za

okres służby na rzecz totalitarnego państwa. Służba o której mowa w art. 13b

ustawy zaopatrzeniowej, to „służba na rzecz totalitarnego państwa”, którą

ustawodawca definiuje jako „służbę od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r.

w wymienionych w ustawie cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach”

I USK 250/24

8

(art. 13b ust. 1 ustawy) oraz służbę na etatach oraz w ramach szkoleń, kursów, a

także oddelegowania w określonych instytucjach, wskazanych w ustawie (art. 13b

ust. 2 ustawy), chyba że służba ta rozpoczęła się po raz pierwszy nie wcześniej niż

w dniu 12 września 1989 r. bądź której obowiązek wynikał z przepisów o

powszechnym obowiązku obrony (art. 13c ustawy zaopatrzeniowej).

Sąd Najwyższy, w komentowanym wyroku uznał, że wprowadzona w ustawie

dezubekizacyjnej definicja „służba na rzecz totalitarnego państwa” jest definicją

legalną, ścisłą i niebudzącą wątpliwości zatem nie ma potrzeby sięgania do innych

rodzajów wykładni poza wykładnią językową. Z powyższej definicji legalnej wynika,

że okolicznościami przesądzającymi o kwalifikacji służby danej osoby jako „służby

na rzecz totalitarnego państwa” są wyłącznie ramy czasowe i miejsce pełnienia

służby.

Tak zdefiniowana ustawowa „służba na rzecz totalitarnego państwa” jest

oczywiście jedynie kryterium wyjściowym w analizie sytuacji prawnej

indywidualnych funkcjonariuszy. Konstrukcja powyższa tworzy domniemanie

ustawowe, które funkcjonariusz może obalić czy to w postępowaniu

administracyjnym, czy to przed sądami powszechnymi, tak aby uniknąć

obejmowania wszystkich funkcjonariuszy pełniących służbę w czasie i miejscach

wskazanych w ustawowej definicji niekorzystnymi dla nich unormowaniami w

zakresie ustalania wysokości świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego. Powyższe

rozumowanie znajduje odzwierciedlenie w tych zapisach ustawy zaopatrzeniowej,

które wprost przewidują w określonych sytuacjach wyłączenie unormowań w

zakresie obniżania wysokości świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego wobec

funkcjonariuszy, którzy pełnili służbę w czasie i miejscach wskazanych w ustawowej

definicji, będąc przez to funkcjonariuszami pełniącymi „służbę na rzecz totalitarnego

państwa” - tj. w przepisach art. 8a ust. 1, art. 15c ust. 5 i 6, art. 22a ust. 5 i 6,

art. 24a ust. 4 i 6 tej ustawy, co przemawia za przemyślanym zabiegiem

systemowym ustawodawcy.

Z treści art. 15c ust. 5 i 6, art. 22a ust. 5 i 6, art. 24a ust. 4 i 6 ustawy

zaopatrzeniowej wynika, że ustalenie emerytury, renty inwalidzkiej i renty rodzinnej

w sposób wskazany w art. 15c ust. 1, art. 22a ust. 1 i art. 24a ust. 1 nie następuje

wobec wskazanych w tych przepisach osób, jeżeli osoby te udowodnią, że przed

I USK 250/24

9

rokiem 1990, bez wiedzy przełożonych, podjęły współpracę i czynnie wspierały

osoby lub organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego. Przy

tym chodzi właśnie o osoby, „które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa, o

których mowa w art. 13b, i które pozostawały w służbie przed dniem 2 stycznia

1999 r.” Ustawodawca w treści art. 15c ust. 5 i 6 (i odsyłających do treści tego

przepisu regulacjach art. 22a ust. 6 i art. 24a ust. 6) ustawy zaopatrzeniowej

wyraźnie rozróżnia charakter działalności w ramach służby odbywanej w

warunkach państwa totalitarnego od formalnego kryterium „okresu służby na rzecz

państwa totalitarnego”, stanowiąc wprost, że niekorzystnych unormowań zawartych

w przepisach ustawy zaopatrzeniowej „nie stosuje się, jeżeli osoba, o której mowa

w tych przepisach, udowodni, że przed rokiem 1990, bez wiedzy przełożonych,

podjęła współpracę i czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz

niepodległości Państwa Polskiego. (...). W przypadku, o którym mowa w ust. 5,

środkiem dowodowym może być zarówno informacja, o której mowa w art. 13a

ust. 1, jak i inne dowody, w szczególności wyrok skazujący, choćby nieprawomocny,

za działalność polegającą na podjęciu, bez wiedzy przełożonych, czynnej

współpracy z osobami lub organizacjami działającymi na rzecz niepodległości

Państwa Polskiego w okresie służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa

w art. 13b”.

Oznacza to, że sam ustawodawca przyjmuje, że legalna definicja „służby na

rzecz totalitarnego państwa” ma w istocie konstrukcję obalanego ustawowego

domniemania, według którego osoby pełniące służbę odpowiadającą kryteriom

zawartym w art. 13b w związku z art. 13c ustawy zaopatrzeniowej, tj. pełniące

służbę w określonym czasie w ramach określonych stosunków służbowych, nie

podlegają ogólnym regulacjom art. 15, art. 22 i art. 24 ustawy, skoro wyraźnie

przewidział, że również w stosunku do osób, które pełniły „służbę na rzecz

totalitarnego państwa” w rozumieniu art. 13b w związku z art. 13c ustawy

zaopatrzeniowej, lecz działały w opozycji do zadań i funkcji ustrojowych państwa

tego rodzaju, unormowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy mogą nie mieć

zastosowania. W tym kontekście trudno przyjąć, aby wykładnia językowa pojęcia,,służby na rzecz totalitarnego państwa” prowadziła do rażąco niesprawiedliwych

lub irracjonalnych konsekwencji.

I USK 250/24

10

Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę, że wykładnię powyższą wzmacnia

treść art. 13a ust. 4 ustawy zaopatrzeniowej, zgodnie z którą sporządzana przez

Instytut Pamięci Narodowej – Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi

Polskiemu informacja o przebiegu służby „na rzecz totalitarnego państwa” zawiera

zarówno dane istotne z punktu widzenia legalnej definicji „służby na rzecz

totalitarnego państwa”, tj. wskazanie okresów służby na rzecz totalitarnego

państwa, o których mowa w art. 13b, jak i inne dane, tj. informację, „czy z

dokumentów zgromadzonych w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji

Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wynika, że funkcjonariusz w tym

okresie, bez wiedzy przełożonych, podjął współpracę i czynnie wspierał osoby lub

organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego”, a zatem

informację dotyczącą nie tylko „okresu służby na rzecz państwa totalitarnego”, lecz

również dotykającą charakteru działalności w ramach służby odbywanej w

warunkach państwa totalitarnego, co – w przypadku angażowania się w działalność

niekorespondującą z zadaniami i funkcjami państwa totalitarnego – z mocy samego

prawa wyłącza stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób

pełniących służbę, o której mowa w art. 13b ustawy (art. 15c ust. 5 i 6, art. 22a

ust. 5, art. 24a ust. 4.

Takie rozumienie zapisów ustawy zaopatrzeniowej, uwzględniające obok

wykładni językowej art. 13b w związku z art. 13c ustawy zaopatrzeniowej, pozostałe

unormowania tej ustawy, pozwala, w ocenie Sądu Najwyższego, na pełne

odkodowanie treści pojęcia „służby na rzecz totalitarnego państwa” w zgodzie z

konstytucyjnymi zasadami wyznaczającymi standardy demokratycznego państwa

prawnego. Pojęcie „państwa totalitarnego” ma z punktu widzenia aksjologii

demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady

sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) jednoznacznie pejoratywne

zabarwienie, co oznacza, że charakter taki ma również „służba na rzecz” takiego

państwa.

Podjęta przez Sąd Najwyższy uchwała z dnia 16 września 2020 r., III UZP

1/20, (OSNP 2021 nr 3, poz. 28) nie ma mocy zasady prawnej zgodnie z art. 87 §

1 zdanie 2 ustawy o Sądzie Najwyższym 8 grudnia 2017 r. (Dz.U.2023.1093, tekst

jedn.: z dnia 12 czerwca 2023). Stosownie więc do przepisu art. 390 § 2 k.p.c.

I USK 250/24

11

uchwała Sądu Najwyższego rozstrzygająca zagadnienie prawne wiąże w danej

sprawie. Dlatego też Sąd Najwyższy w tym składzie nie podziela wykładni pojęcia

"służby na rzecz totalitarnego państwa", jakiej dokonał Sąd Najwyższy w uchwale z

dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20. W ocenie Sądu Najwyższego jest to

wykładnia prawotwórcza, sprzeczna z zasadami demokratycznego państwa

prawnego i trójpodziału władz wynikających z Konstytucji RP. Żaden bowiem sąd, w

tym Sąd Najwyższy, nie jest uprawniony do ustanawiania prawa, do czego teza

Sądu Najwyższego nawiązuje poprzez zastosowanie ocennego kryterium ,,służby

na rzecz totalitarnego państwa”. Pojęcie takiego kryterium w żadnym razie nie

zostało sformułowane w ustawie. Podobną wykładnia została zaprezentowana

przez Sąd Najwyższy także w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia: 13 czerwca

2023 r., II USKP 95/22 (LEX nr 3570824 ), 14 listopada 2023 r., II USKP 31/23 (LEX

nr 3635073).

W ocenie Sądu Najwyższego powyższe stanowisko, mimo braku związania

sądu powszechnego treścią informacji o przebiegu służby wystawionej przez IPN,

obliguje sąd jedynie do ustalenia czy ubezpieczony wykonywał służbę lub pracę w

jednostkach szczegółowo wymienionych w art. 13b ustawy dezubekizacyjnej.

Ubezpieczony (funkcjonariusz) może dowodzić, że podjął aktywność "z okresu

totalitarnego państwa", która pozostawała w bezpośredniej opozycji do zadań i

funkcji państwa totalitarnego (art. 15c ust. 5 i 6, art. 22a ust. 5 i 6, art. 24a ust. 4 i 6

ustawy zaopatrzeniowej) stanowiącą podstawę - na warunkach wskazanych w tych

unormowaniach do wyłączenia regulacji art. 15c ust. 1, art. 22a ust. 1 i art. 24a

ust. 1 tej ustawy właśnie wobec osób, wymienionych w art. 13b w związku z

art. 13c ustawy zaopatrzeniowej. Udowodnienie tego rodzaju aktywności powoduje

więc, że osoba, której sytuacja ze względu na okres i miejsce pełnionej służby

nadal mieści się w zakresie ustawowej definicji "służby na rzecz totalitarnego

państwa" traktowana jest przez ustawodawcę jako osoba, względem której nie

znajdują aksjologicznego uzasadnienia negatywne unormowania wprowadzające

odstępstwa od ogólnych zasad ustalania wysokości świadczeń z zaopatrzenia

emerytalnego. Podnoszone przez skarżącego wątpliwości na tle wykładni

powołanych przepisów zostały zatem wyjaśnione w judykaturze. Zapadle w sprawie

I USK 250/24

12

rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego wpisuje się w wyżej zaprezentowaną linię

orzeczniczą.

W konsekwencji rozstrzygnięcie zaskarżonego wyroku jest spójne z

przedstawionymi wyżej poglądami orzecznictwa w sprawie funkcjonariuszy, którzy

pełnili służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy

zaopatrzeniowej.

W związku z powyższym nie zachodzi podstawa do przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania ze względu na potrzebę wyjaśnienia zagadnienia

prawnego lub dokonania wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie, skoro Sąd Najwyższy rozstrzygnął podnoszone problemy i nie

zachodzi potrzeba zmiany przyjętego stanowiska.

Wobec niewykazania przez skarżącego istnienia powołanych przesłanek

przedsądu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[I.T.]

[SOP]