Rencista nie musi zwracać części renty po rozwodzie. SN odmówił skardze organu rentowego

Decyzją z 14 lutego 2022 r. ([…]), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego, na podstawie art. 28 ust. 11 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2021 r., poz. 266) wstrzymał A.A. od 1

I USK 256/26

2

lutego 2022 r. wypłatę części uzupełniającej renty rolniczej, z powodu rozwiązania

związku małżeńskiego poprzez rozwód z D.A., a także zobowiązał go do zwrotu

należności w kwocie 12.443,30 zł, za okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 stycznia

2022 r. wraz z odsetkami naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 462,77 zł.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 10 listopada 2022 r. (sygn. akt VIII U 515/22), wydanym w sprawie A.A.,

z odwołania od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

Oddział Regionalny we Wrocławiu, o zwrot nienależnie pobranego świadczenia,

oddalił odwołanie.

Na skutek apelacji odwołującego, Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 24 października 2024 r. (sygn. akt III

AUa 53/23): w punkcie pierwszym zmienił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go

decyzję z 14 lutego 2022 r. Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego,

w ten sposób, że stwierdził, iż świadczenie pobrane przez wnioskodawcę A.A. w

okresie od 1 stycznia 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. nie było świadczeniem

nienależnie pobranym i wnioskodawca nie jest zobowiązany do jego zwrotu w

kwocie 12.433,30 zł wraz z od setkami w kwocie 462,77 zł oraz zasądził od organu

rentowego na rzecz wnioskodawcy kwotę 3.600 zł, tytułem zwrotu kosztów

procesu, a w punkcie drugim wyroku zasądził od organu rentowego na rzecz

wnioskodawcy kwotę 2.700 zł, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie,

liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty,

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu do Sadu

Najwyższego wywiódł organ rentowy, zaskarżając judykat w części, co do punktu

pierwszego wyroku, zarzucając błędną wykładnię art. 138 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1

ustawy o emeryturach i rentach z FUS w związku z art. 52 ustawy o ubezpieczeniu

społecznym rolników, polegającą na uznaniu braku należytego pouczenia,

wyłączającego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Natomiast w

zakresie kosztów zastępstwa procesowego orzeczonych właśnie w punkcie

pierwszym wyroku, które nie podlegają zaskarżeniu, organ rentowy wskazał na

błędną wykładnię § 9 ust. 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności

I USK 256/26

3

adwokacki i uznanie, że należność przypadająca do zwrotu nie jest świadczeniem

w szerokim ujęciu.

W związku z powyższym, skarżący organ rentowy wniósł o uchylenie wyroku

w całości wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania kasacyjnego.

Skarżący organ rentowy wniósł także o przyjęcie przedmiotowej skargi

kasacyjnej do rozpoznania wskazując, że w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne. Przedmiotem zagadnienia w ocenie organu rentowego powinno być

rozstrzygnięcie, czy treść postanowienia w pouczeniu o małżonku rolnika

dostatecznie kształtuje świadomość związaną z uprawnieniami do świadczeń, ich

zawieszeniem oraz zwrotem kwoty nienależnie pobranej, pomimo braku informacji

o ustaniu małżeństwa.

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną, odwołujący wniósł o

wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

zasądzenie od organu rentowego, na rzecz odwołującego kosztów postępowania

kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przypisanych,

ewentualnie oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od organu rentowego na

rzecz odwołującego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego, według norm przypisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikuje się do przyjęcia i

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie przedsądu) w zakresie

spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.,

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub jeżeli skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek

I USK 256/26

4

wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu, ustawodawca zagwarantował, że

skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych

orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek,

wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w konsekwencji, zapewnić, że

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo będzie

uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem wykorzystywanym

w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej sprawie, nawet takiej, w

której prawomocne orzeczenie zostało wydane w warunkach błędu w subsumpcji,

czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do

rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew

obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a jego zadaniem nie jest

przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy

też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona

skarżąca wskazała, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne -

przywołano więc przesłankę przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Z powodu

krótkiego uzasadnienia wniosku nie sposób jest jednak uznać, że wskazywana

przesłanka przedsądu w niniejszej sprawie rzeczywiście występuje. Należy

podkreślić, że w uzasadnieniu wniosku, wskazującego na występowanie w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego, winno zostać sformułowane zagadnienie prawne

oraz powinny zostać przedstawione argumenty prawne, które wykażą możliwość

różnorodnej oceny zawartego w nim problemu. Zgodnie ze stanowiskiem

wyrażonym w judykaturze, skarżący ma w tym zakresie obowiązek wywiedzenia i

uzasadnienia występującego w sprawie problemu prawnego w sposób zbliżony do

tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd

odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z:

19 marca 2012 r., II PK 296/11, LEX nr 1214580; 11 czerwca 2013 r., II UK 71/13,

LEX nr 1331300; 16 maja 2018 r., III UK 151/17, LEX nr 2553867; 12 maja 2021 r.,

I USK 163/21, LEX nr 3252537). Oznacza to w praktyce, że zagadnienie prawne

musi odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie: 1) być sformułowane w

I USK 256/26

5

oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z

dokonanych przez sąd ustaleń (wyrok Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 1996 r.,

II UR 5/96, OSNAPiUS 1997 nr 3, poz. 39 i postanowienie z 7 czerwca 2001 r.,

III CZP 33/01, LEX nr 52571, z 5 lipca 2023 r., I CSK 6182/22, LEX nr 3578533), 2)

być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. A. Góra-Błaszczykowska,

Środki zaskarżenia w postępowaniu cywilnym. Komentarz do art. 367-42412 k.p.c.,

Warszawa 2014, komentarz do art. 3989 wraz z przytoczonym orzecznictwem;

postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr

57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia 2008 r.,

III CZP 119/08, LEX nr 478179, z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, LEX nr

3582702), 3) pozostawać w związku z rozpoznawana sprawą i 4) dotyczyć

zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (a zatem poważne) wątpliwości.

Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie

występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa lub funkcje

precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Twierdzenie o

występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy

przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd

Najwyższy lub gdy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z

odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468, z 7 lutego

2019 r., I UK 29/18, LEX nr 2617355 i z 27 kwietnia 2021 r., II PSK 68/21, LEX nr

3252281). Powyższych analiz w rozpoznawanym wniosku w sposób ewidentny

zabrakło – nie zdołano wykazać rzeczywistego, istotnego zagadnienia prawnego -

w rozumieniu przepisów Kodeksu postepowania cywilnego.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 §

2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach

postępowania kasacyjnego zgodnie z art. 108 § 1, art. 98 § 1, 11 k.p.c. w związku z

art. 39821 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 2 pkt 5 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

I USK 256/26

6

czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. 2026 r., poz. 215).

DS.

[a.ł]