Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ubezpieczonego w sporze o ubezpieczenie z działalności

Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2023r., VIII U 706/21 Sąd Okręgowy we

Wrocławiu, po rozpoznaniu odwołania A.H. od decyzji z dnia

25 stycznia 2021 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu o

ustalenie ubezpieczenia społecznego oddalił odwołanie i zasądził od wnioskodawcy

A.H. na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 16 października 2024 r.,

III AUa 304/23 oddalił apelację oraz zasądził od wnioskodawcy na rzecz

pozwanego kwotę 240 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od

dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty, tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

I USK 260/26

2

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku ubezpieczony zarzucił

naruszenie: 1. art. 382 k.p.c. w zw. z art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c., a także art. 391 § 1

k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c.; 2. art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; 3. art. 13 pkt 4 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; art. 4 ust. 1 w zw. z

art. 4b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił oczywistą

zasadnością skargi kasacyjnej wobec dokonania przez Sąd drugiej instancji

wadliwej wykładni art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych. Skarżący wskazał, że podstawą powstania tytułu

ubezpieczeń społecznych w oparciu o prowadzenie pozarolniczej działalności

gospodarczej, na podstawie powołanego wyżej przepisu, jest faktyczne

wykonywanie tej działalności, co oznacza konieczność stwierdzenia, w oparciu o

odpowiednie ustalenia faktyczne, że dana osoba rzeczywiście prowadzi lub

prowadziła działalność zarobkową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły.

Wobec tego nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana

okresowo i sporadycznie, a także jeśli nie jest prowadzona w celu osiągnięcia

dochodu (zarobku) rozumianego jako nadwyżka przychodów nad poniesionymi

kosztami.

W ocenie skarżącego brak aktywności zawodowej, nawet wynikający

wyłącznie ze stanu zdrowia, wskazuje na to, że nie prowadził on działalności

gospodarczej. Paroletnie korzystanie z zasiłków i świadczeń rehabilitacyjnych

oznacza, że ubezpieczony żadnej działalności nie prowadził. O działalności

gospodarczej można bowiem mówić dopiero wówczas, kiedy są spełnione

kumulatywnie wszystkie przesłanki ustawowe, tj. zarobkowy charakter prowadzonej

działalności, jej zorganizowany charakter i ciągłość wykonywania.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu we

Wrocławiu oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz wnioskodawcy kosztów

postępowania ze skargi kasacyjnej, w tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

I USK 260/26

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Ponadto,

zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej,

skarga powinna zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien zatem wskazywać,

że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym

wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga

kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od

każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w

sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego.

Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem

weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego

orzeczenia. Skarga kasacyjna, jako szczególny środek zaskarżenia, służy realizacji

interesu publicznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Funkcje

postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w

konkretnej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za interwencją Sądu

Najwyższego.

Jeśli wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazuje na

oczywistą zasadność skargi (tak jak w ocenianej sprawie), to w jego uzasadnieniu

powinny się znaleźć odpowiednie wywody potwierdzające tę okoliczność. Skarga

jest bowiem oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone nią orzeczenie zapadło

wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa powinno

być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy

jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo

I USK 260/26

4

powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494

oraz z 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437).

Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą w art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go zatem do przedstawienia wywodu prawnego

zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima

facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do

uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, tj. podlegającą uwzględnieniu (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr

585777 oraz z 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr 602695). Innymi słowy, jeżeli

skarżący powołuje się na oczywistą zasadność skargi, to powinien zawrzeć w niej

wywód prawny, z którego ta oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy

tym zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX nr

602638).

Trzeba też przypomnieć, że podczas gdy dla uwzględnienia skargi

wystarczy, iż jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do

rozpoznania - z uwagi na jej oczywistą zasadność niezbędne jest wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego,

polegającej na jego oczywistości bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy

dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i

doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z 16 września

2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07,

LEX nr 375616; z 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z 9 maja 2008 r.,

II PK 11/08, LEX nr 490364; z 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z 9

czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, że

przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

I USK 260/26

5

uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z: 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02,

OSNP 2004 Nr 13, poz. 230; z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743;

z 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08,

LEX nr 494133 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 3 października 2013 r.,

III SK 11/13, LEX nr 1380967).

Podlegającej badaniu w ramach tzw. przedsądu skargi kasacyjnej wniesionej

w niniejszej sprawie nie można uznać, zdaniem Sądu Najwyższego, za oczywiście

uzasadnioną. Przyjmuje się, że oczywiste naruszenie prawa, jako forma

kwalifikowana tego naruszenia, ma miejsce jedynie wówczas, gdy błąd w

interpretacji lub stosowaniu określonego przepisu prawa jest widoczny bez potrzeby

przeprowadzania głębszej analizy stanu faktycznego i przepisów, których to

naruszenie dotyczy. Takiej kwalifikacji ewentualnego naruszenia przepisów prawa

materialnego, powołanych w ramach podstaw kasacyjnych, skarżący nie wykazał.

Ocena materialnoprawna roszczeń powoda została dostosowana do ustalonego

stanu faktycznego. Skarżący nie przekonał również Sądu Najwyższego, że przy

dokonywaniu ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę ocen

materialnoprawnych, doszło do oczywistego naruszenia przepisów prawa

materialnego, przepisów postępowania regulujących prowadzenie przez sąd

postępowania dowodowego, gromadzenie materiału dowodowego, ocenę dowodów

i rekonstrukcję stanu faktycznego. Do Sądu drugiej instancji należy decyzja, czy

zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy.

Tymi ustaleniami faktycznymi, będącymi podstawą orzeczenia, od którego

wniesiono skargę kasacyjną, Sąd Najwyższy - zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. - byłby

związany przy merytorycznym rozpoznawaniu skargi kasacyjnej.

Sąd drugiej instancji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego

uznał, że w spornym okresie wnioskodawca kontynuował prowadzenie działalności

gospodarczej w formie kancelarii adwokackiej. W ocenie Sądu drugiej instancji nie

budziło żadnych wątpliwości, że w tym okresie skarżący nie został zawieszony, nie

wystąpiły również żadne przesłanki, które mieściłyby się w katalogu objętym

dyspozycją art. 4b ustawy Prawo o adwokaturze. Nadto nie wypowiedział on

żadnych pełnomocnictw, ustanawiał pełnomocnika substytucyjnego, osiągał

I USK 260/26

6

przychody (faktury były wystawiane w ramach kancelarii), rozliczał koszty

poniesione w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

W istocie skarżący zmierza w skardze kasacyjnej do podważenia ustaleń

faktycznych i oceny dowodów przyjętych w zaskarżonym wyroku. Przesądza to o

braku podstaw do angażowania Sądu Najwyższego do merytorycznego

rozpoznania skargi kasacyjnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest

pogląd, zgodnie z którym kwestionowanie faktycznych ustaleń sądów orzekających

w sprawie nie uzasadnia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

(postanowienie Sądu Najwyższego z 17 października 2011 r. w sprawie I UK

174/11, LEX nr 1620495).

Na marginesie warto zauważyć, że w judykaturze wyjaśniono, że w polskim

porządku prawnym nie ma regulacji prawnej przesądzającej wprost, że niezdolność

do pracy, a tym bardziej długotrwała, osoby prowadzącej jednoosobową działalność

gospodarczą jest równoznaczna z jej zaprzestaniem. Przerwa w prowadzeniu

działalności pozarolniczej spowodowana stanem zdrowia, objęta zwolnieniem

lekarskim i związana z pobieraniem zasiłków chorobowych, nie może być

rozpatrywana jako czasowe zaprzestanie wykonywania działalności. Przerwy

wykonywania działalności pozarolniczej przypadające na czas pobierania zasiłków

chorobowych są przerwami usprawiedliwionymi i nie powodują ustania ubezpieczeń

emerytalnego i rentowych z tytułu prowadzenia działalności bezpośrednio przed i

po takich przerwach. Okres pobierania zasiłków uważany jest za okres opłacania

składek (zob. wyrok SN z 3 lipca 2025 r., III USKP 7/25, LEX nr 3912081 oraz

powołane tam orzecznictwo).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji w

zgodzie z art. 3989 § 2 k.p.c.

[it]

[SOP]