Ubezpieczona uznana za zdolną do pracy. SN nie przyjął jej skargi kasacyjnej

Decyzją z 19 czerwca 2018 r. (Nr […]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Ostrowie Wielkopolskim odmówił wnioskodawczyni M.Ś. przyznania

prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, z uwagi na uznanie przez Komisję

Lekarska ZUS, orzeczeniem z 8 maja 2018 r. wnioskodawczyni za zdolną do pracy.

Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 6 października 2020 r. (sygn. akt V U 935/18), wydanym w sprawie

M.Ś. z odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie

Wielkopolskim, o rentę z tytułu niezdolności do pracy, oddalił odwołanie.

I USK 267/26

2

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu wywiodła odwołująca, którą

Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z

5 listopada 2024 r. (sygn. akt III AUa 2059/20) oddalił oraz przyznał r.pr. K.C.,

tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu w postępowaniu

apelacyjnym, kwotę 240 zł podwyższoną o 23% podatku VAT, którą nakazał

wypłacić ze Skarbu Państwa - kasy Sądu Apelacyjnego w Łodzi.

Skargę kasacyjną od wyroku Sadu Apelacyjnego w Łodzi, do Sądu

Najwyższego wywiodła odwołująca, zaskarżając judykat w całości, zarzucając

rażące naruszenie szeroko opisanych przepisów prawa procesowego, które to

uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa

materialnego, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające

na przyjęciu przez Sąd II instancji za prawidłowe ustaleń faktycznych Sądu

Okręgowego w Kaliszu, bez merytorycznych rozważań w tej kwestii w sytuacji, gdy

zarzuty apelacji obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń Sądu I instancji

ze zgromadzonym materiałem dowodowym i niepełność tych ustaleń, które przede

wszystkim dotyczyły braku uwzględnienia w postępowaniu dowodowym kwestii

dodatkowych schorzeń skarżącej, co skutkowało tym, że zarzuty apelacyjne nie

zostały rozpoznane, dowód z opinii biegłego ortopedy korzystnej dla odwołującej i

pominięty, a Sąd Apelacyjny przyjął, że leczenie skarżącej może się odbywać w

ramach cyklicznych zwolnień lekarskich, podczas gdy prawidłowa ocena

zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie winna prowadzić do

stwierdzenia niezdolności skarżącej do pracy, skoro częstotliwość tychże zwolnień

w praktyce uniemożliwia jej wykonywanie obowiązków zawodowych.

W związku z powyższy, skarżąca wniosła o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez uwzględnienie skargi w całości i

przyznanie prawa do renty;

2. ewentualnie, uchylenie zaskarżonego orzeczenia Sądu Apelacyjnego w

Łodzi w całości, jak również poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego

w Kaliszu (w przypadku stwierdzenia podstaw) i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania temu Sądowi w innym składzie;

I USK 267/26

3

3. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując, że skarga jest

oczywiście uzasadniona i tym samym istnieje konieczność rozpatrzenia

naruszenia przepisów prawa procesowego i w pewnym zakresie również

materialnego, w związku z przyjęciem przez Sąd II instancji za własne

ustaleń faktycznych Sądu I instancji, bez jakichkolwiek merytorycznych

rozważań w tej kwestii, w sytuacji gdy zarzuty apelacji obejmowały przede

wszystkim sprzeczność ustaleń Sądu I instancji ze zgromadzonym

materiałem dowodowym, a nadto Sąd uznał brak przesłanek do przyznania

skarżącej renty, mimo jej faktycznej niezdolności do pracy;

4. zasądzenie od organu rentowego, na rzecz skarżącej kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych;

5. rozpoznanie sprawy również pod nieobecność pełnomocnika skarżącej;

6. zwolnienie skarżącej z ponoszenia kosztów sądowych w całości.

W skardze kasacyjnej nie zawarto wyodrębnionego uzasadnienia wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej

odwołującej można wyczytać jedynie, że zarzuty stawiane w skardze oraz ich

uzasadnienie stanowią ich zasadności i konieczność skargi kasacyjnej w tym stanie

faktycznym i prawnym.

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną, organ rentowy wniósł o

wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w

przypadku jej przyjęcia - oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od skarżącej

na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

kasacyjnym, według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania.

Zgodnie z art. 3984 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna powinna zawierać: (1)

oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono

zaskarżone w całości czy w części, (2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich

I USK 267/26

4

uzasadnienie, (3) wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z

oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw.

przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych

w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej.

W razie spełnienia, co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na

skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że

skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,

nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy

wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania, w

przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom

sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Złożenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w

judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym - jego

I USK 267/26

5

zdaniem - polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem

przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na

to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, LEX nr 1844092 i

przywołane tam orzecznictwo). Skarżąca, przedstawiając - jako okoliczność

uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej „oczywiste naruszenie prawa” -

powinna zatem wykazać kwalifikowany charakter tego naruszenia (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004,

Nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, Nr 3, poz. 49; z 15

kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20, LEX nr 3225316).

Strona skarżąca nie skonstruowała w ogóle uzasadnienia wniosku, w którym

zawarty byłby wywód zawierający przytoczenie przepisów, których naruszenie

spowodowało oczywistą zasadność skargi, oraz argumentacji wskazującej na to,

dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. W samym wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania skarżąca stwierdza, że skarga jest oczywiście uzasadniona i tym

samym istnieje konieczność rozpatrzenia naruszenia przepisów prawa

procesowego i w pewnym zakresie również prawa materialnego, w związku z

przyjęciem przez Sąd II instancji za własne ustaleń faktycznych Sądu I instancji,

bez jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii, w sytuacji gdy zarzuty

apelacji obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń Sądu I instancji ze

zgromadzonym materiałem dowodowym, a nadto Sąd uznał brak przesłanek do

przyznania skarżącej renty, mimo jej faktycznej niezdolności do pracy. Jest to

wniosek, który nie spełnia wymagań z art. 3984 § 2 k.p.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że wniosek o przyjęcie

skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu,

natomiast podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu

skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te

I USK 267/26

6

elementy muszą być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i

uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. – o którym była już

mowa wyżej, nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia, ponieważ mimo że argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy

w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające

przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 maja 2024 r., I CSK

786/24, LEX nr 3719016).

Zatem tak skonstruowany wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie może być uznany za prawidłowy, co powoduje, że skarga oparta

na przesłance, określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie mogła zostać przyjęta do

rozpoznania.

Należy także przypomnieć, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 §

2 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania

faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Związanie to

wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także

badanie czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z

tego punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, nawet zarzucający

naruszenia przepisów prawa materialnego, który ma na celu polemikę z ustaleniami

faktycznymi sądu drugiej instancji, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3

k.p.c., jest a limine niedopuszczalny. Sąd Najwyższy nie pełni bowiem roli trzeciej

instancji sądowej, a skarga kasacyjna nie może być wykorzystywana jako

instrument pozwalający na kwestionowanie niesatysfakcjonującego stronę

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 §

2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach

postępowania kasacyjnego zgodnie z art. 102 k.p.c. Jednocześnie nie orzeczono o

przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z

urzędu w postępowaniu kasacyjnym – w skardze kasacyjnej nie został bowiem

zgłoszony wniosek w tym zakresie, wraz z oświadczeniem z § 3 rozporządzenia

I USK 267/26

7

Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.

DS.

[a.ł]