Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi ZUS i zasądził wdowie 240 zł kosztów

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Sosnowcu

wyrokiem z dnia 19 grudnia 2023 r., VII U 623/23, oddalił odwołanie B.S. od decyzji

z dnia 7 kwietnia 2023 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Sosnowcu

odmawiającej jej prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu.

Wyrokiem z dnia 8 października 2024 r. III AUa 144/24, Sąd Apelacyjny w

Katowicach zmienił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję organu

rentowego w ten sposób, że przyznał ubezpieczonej prawo do renty rodzinnej po

I USK 272/26

2

zmarłym w dniu […] 2023 r. mężu R.S. poczynając od dnia 7 marca 2023 r. na stale

(pkt 1.); zasądził od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kwotę 180 zł z

odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za

czas po upływie tygodnia od dnia ogłoszenia niniejszego orzeczenia, do dnia

zapłaty, tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem

pierwszej instancji (pkt 2.); zasądził od organu rentowego rzecz ubezpieczonej

kwotę 240 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia

pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia, do dnia

zapłaty, tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym

(pkt 3.).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił

naruszenie art. 67 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (test jedn.:

Dz.U. z 2022 r., poz. 504) polegającym na uznaniu, że odwołująca w chwili śmierci

męża pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej a w konsekwencji uznanie, że

przysługuje jej prawo do renty rodzinnej po zmarłym, podczas gdy małżonkowie

przynajmniej od marca 2022 r. nie pozostawali we wspólności małżeńskiej.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił

oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej, bowiem Sąd drugiej instancji dopuścił się

rażącego naruszenia prawa materialnego, ponieważ przyznał B.S. prawo do renty

rodzinnej po zmarłym mężu podczas gdy z ustaleń faktycznych poczynionych w

niniejszej sprawie wynika, że małżonkowie w chwili śmierci Pana R.S. nie

pozostawali we wspólności małżeńskiej.

Skarżący uznał , że w niniejszej sprawie nie spełnia się dyspozycja art. 67

ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej, albowiem okoliczności

niniejszej sprawy wskazują, że w chwili śmierci Pana R.S. pomiędzy małżonkami

nie istniała wspólność majątkowa, małżonków nie łączyła również więź duchowa,

osobista emocjonalna ani uczuciowa i taki stan trwał co najmniej od roku.

Nadmieniam, że oceny czy między małżonkami istniała wspólność małżeńska

należy dokonywać na chwilę śmierci małżonka, a nie na przestrzeni trwania całego

małżeństwa, jak czyni to Sąd Apelacyjny.

I USK 272/26

3

Wskazując na powyższe skarżący wniósł uchylenie zaskarżonego

orzeczenia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie odwołania

i zasądzenie na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

wg. norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi Okręgowemu i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego, w tym kosztach zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczona wniosła o odmowę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz z ostrożności procesowej o

oddalenie skargi kasacyjnej oraz każdorazowo zasądzenie od organu rentowego

na rzecz ubezpieczonej zwrotu kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym,

w tym, kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Ponadto,

zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej,

skarga powinna zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien zatem wskazywać,

że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym

wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga

kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od

każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w

sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego.

Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem

I USK 272/26

4

weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego

orzeczenia. Skarga kasacyjna, jako szczególny środek zaskarżenia, służy realizacji

interesu publicznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Funkcje

postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w

konkretnej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za interwencją Sądu

Najwyższego.

Jeśli wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazuje na

oczywistą zasadność skargi (tak jak w ocenianej sprawie), to w jego uzasadnieniu

powinny się znaleźć odpowiednie wywody potwierdzające tę okoliczność. Skarga

jest bowiem oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone nią orzeczenie zapadło

wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa powinno

być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy

jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo

powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494

oraz z 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437).

Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą w art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go zatem do przedstawienia wywodu prawnego

zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima

facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do

uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, tj. podlegającą uwzględnieniu (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr

585777 oraz z 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr 602695). Innymi słowy, jeżeli

skarżący powołuje się na oczywistą zasadność skargi, to powinien zawrzeć w niej

wywód prawny, z którego ta oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy

tym zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX nr

602638).

Trzeba też przypomnieć, że podczas gdy dla uwzględnienia skargi

wystarczy, iż jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do

I USK 272/26

5

rozpoznania - z uwagi na jej oczywistą zasadność niezbędne jest wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego,

polegającej na jego oczywistości bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy

dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i

doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z 16 września

2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr

375616; z 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z 9 maja 2008 r.,

II PK 11/08, LEX nr 490364; z 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia

9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, że

przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z: 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02,

OSNP 2004 Nr 13, poz. 230; z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743;

z 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08,

LEX nr 494133 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 3 października 2013 r.,

III SK 11/13, LEX nr 1380967).

Podlegającej badaniu w ramach tzw. przedsądu skargi kasacyjnej wniesionej

w niniejszej sprawie nie można uznać, zdaniem Sądu Najwyższego, za oczywiście

uzasadnioną. Przyjmuje się, że oczywiste naruszenie prawa, jako forma

kwalifikowana tego naruszenia, ma miejsce jedynie wówczas, gdy błąd w

interpretacji lub stosowaniu określonego przepisu prawa jest widoczny bez potrzeby

przeprowadzania głębszej analizy stanu faktycznego i przepisów, których to

naruszenie dotyczy. Takiej kwalifikacji ewentualnego naruszenia przepisów prawa

materialnego, powołanych w ramach podstaw kasacyjnych, skarżący nie wykazał.

Ocena materialnoprawna roszczeń powoda została dostosowana do ustalonego

stanu faktycznego. Skarżący nie przekonał również Sądu Najwyższego, że przy

dokonywaniu ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę ocen

materialnoprawnych, doszło do oczywistego naruszenia przepisów prawa

materialnego, przepisów postępowania regulujących prowadzenie przez sąd

I USK 272/26

6

postępowania dowodowego, gromadzenie materiału dowodowego, ocenę dowodów

i rekonstrukcję stanu faktycznego. Do Sądu drugiej instancji należy decyzja, czy

zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy.

Tymi ustaleniami faktycznymi, będącymi podstawą orzeczenia, od którego

wniesiono skargę kasacyjną, Sąd Najwyższy - zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. - byłby

związany przy merytorycznym rozpoznawaniu skargi kasacyjnej.

Sąd drugiej instancji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego

uznał, że ubezpieczona spełnia warunki określone treścią art. 67 ust. 1 pkt 3

ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych.

W istocie skarżący zmierza w skardze kasacyjnej do podważenia ustaleń

faktycznych i oceny dowodów przyjętych w zaskarżonym wyroku. Przesądza to o

braku podstaw do angażowania Sądu Najwyższego do merytorycznego

rozpoznania skargi kasacyjnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest

pogląd, zgodnie z którym kwestionowanie faktycznych ustaleń sądów orzekających

w sprawie nie uzasadnia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

(postanowienie Sądu Najwyższego z 17 października 2011 r. w sprawie I UK

174/11, LEX nr 1620495).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji w

zgodzie z art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na

podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 11 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art.

391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

[it]

[SOP]