Emerytura policyjna za służbę w PRL. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 16 czerwca 2023 r.,

VI U 718/19 oddalił odwołanie od decyzji z dnia 19 maja 2017 r. Dyrektora Zakładu

Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w

Warszawie ponownie ustalającej wysokość emerytury policyjnej L.J. od dnia 1

października 2017 r. (pkt I) oraz zasądził od ubezpieczonego na rzecz organu

rentowego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt II.).

Wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2024 r., III AUa 439/23 Sąd Apelacyjny w

Szczecinie oddalił apelację ubezpieczonego.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku ubezpieczony zarzucił

naruszenie: a) art. 45 § 1 Konstytucji RP; b) art. 2 Konstytucji RP; c) art. 32 ust. 1

I USK 317/24

2

Konstytucji RP; d) art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zw. z art. 67 ust. 1 Konstytucji

RP; e) art. 13b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,

Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego

Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby

Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby

Więziennej oraz ich rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1626) (dalej: ustawa

zaopatrzeniowa); f) art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej; g) art. 15c ust. 1-3

ustawy; h) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c.; I) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z

art. 391 k.p.c.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił

występowaniem istotnego zagadnienia prawnego oraz nieważnością postępowania

oraz warunkowo oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej.

Zdaniem skarżącego, w sprawie zachodzi nieważność postępowania z uwagi

na rozpoznanie sprawy przez Sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego.

Skarżący zarzucił naruszenie art. 45 § 1 Konstytucji RP, polegające na

ograniczeniu mu przez Sąd drugiej instancji prawa do sprawiedliwego rozpoznania

sprawy. Zarzut ten jest zasadny mając między innymi na uwadze treść uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22. W uchwale tej Sąd

Najwyższy stoi na stanowisku, że: „Rozpoznanie sprawy cywilnej przez Sąd drugiej

instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1

ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach

związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych

chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z

2021 r. poz. 2095 z późn. zm.), ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia

sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony

zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do

nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.) oraz postanowił nadać uchwale

moc zasady prawnej i ustalił, że przyjęta w uchwale wykładnia prawa obowiązuje

od dnia jej podjęcia."

Występowanie istotnego zagadnienia prawnego skarżący upatrywał w

naruszeniu szeregu norm prawnych zawartych w Konstytucji RP. W ocenie

I USK 317/24

3

skarżącego przepisy art. 13b i 15 c ustawy zaopatrzeniowej są niezgodne z

Konstytucją RP. Trybunał Konstytucyjny nie dokonał dotychczas kontroli

konstytucyjnej art. 13b i 15 c ustawy zaopatrzeniowej. Skarżący twierdził, że jego

wątpliwości co do zgodności art. 15 c ustawy zaopatrzeniowej, przyjmować należy

jako zasadne, mając na uwadze treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 marca

2023 r., II USKP 120/22 oraz uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 września

2020r., III UZP 1/20. Rozważania zawarte w tej uchwale powinny być wykładnią dla

Sądów rozstrzygających sprawy, tymczasem są całkowicie pomijane przez sądy lub

traktowane pobieżnie, jako niemające znaczenia dla sprawy.

Oczywistość skargi kasacyjnej polega w ocenie skarżącego na błędnej

wykładni i niewłaściwym zastosowaniu w procesie orzekania norm prawnych

zawartych w art. 13b ust. 1 oraz art. 15 c ust. 1-3 ustawy zaopatrzeniowej poprzez

całkowite pominięcie podstawowych wskazówek wynikających z uchwały z dnia 16

września 2020r. oraz wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2023 r., a

oparciu się tylko na domniemaniach polegających na negatywnej ocenie pracy

ubezpieczonego według własnego przekonania oraz lakonicznej informacji z IPN,

której moc dowodowa w wyroku z dnia 16 września 2020 r. została sprowadzona

do funkcji pomocniczej.

Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w

Szczecinie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i jego zmianę

poprzez oddalenie apelacji pozwanego w całości oraz o zasądzenie od pozwanego

na rzecz odwołującego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa

procesowego, według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

I USK 317/24

4

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.

wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek

złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg

ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości

odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

(art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego

wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie

okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu

katalogowi przesłanek.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Strona wnosząca skargę kasacyjną

powinna zatem sformułować w niej wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz

ze stosownym uzasadnieniem. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien zaś wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z

okoliczności wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno

zawierać argumenty prawne świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę

sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd

Najwyższy.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne

zagadnienie prawne polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze

I USK 317/24

5

wskazaniem konkretnego przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje

oraz wskazaniu argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen

prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego.

Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu

zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c.

(postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, LEX nr

1102817). Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego

zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać

rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr

52571), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2002 r., III CZP 66/02,

LEX nr 57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia

2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179) i pozostawać w związku z rozpoznawaną

sprawą, co oznacza, że sformułowane zagadnienie prawne musi mieć wpływ na

rozstrzygnięcie danej sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego z 13 lipca 2007 r.,

III CSK 180/07, LEX nr 864002; z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, LEX nr

560504), a w końcu, dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne

(poważne) wątpliwości.

Powołanie się natomiast we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wymaga od

skarżącego zawarcia w uzasadnieniu wniosku wywodu prawnego wskazującego, w

czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawienia argumentów na poparcie tego

twierdzenia. Zobowiązuje zatem skarżącego do przedstawienia wywodu prawnego

uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o

ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest

usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie

I USK 317/24

6

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, wypada stwierdzić, że

skarżący nie wykazał spełnienia powołanych przez siebie przesłanek przedsądu.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu nieważności postępowania

podnieść należy, wbrew stanowisku skarżącego w sprawie nie doszło do

nieważności postępowania. W tej kwestii trzeba zwrócić uwagę na artykuł 3671 § 1

k.p.c., który został dodany do k.p.c. z dniem 28 września 2023 r. (art. 1 pkt 16

ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego,

ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania

karnego oraz niektórych innych ustaw). Ustawodawca, wprowadzając to

unormowanie, uchylił jednocześnie art. 367 § 3 k.p.c., który przewidywał, że w

postępowaniu apelacyjnym sąd rozpoznaje sprawę w składzie trzech sędziów.

Obecnie reguła ta została odwrócona, gdyż zgodnie z art. 3671 § 1 in principio

k.p.c., zasadą jest rozpoznawanie spraw przez sąd drugiej instancji w składzie

jednego sędziego. Od zasady tej przewidziano wyjątki, do których skarżący się nie

odwołuje, lecz koncentruje się na uchwale składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 (OSNP 2023 nr 10, poz. 104),

wskazując na zawarte w niej twierdzenie, że kolegialność postępowania przed

sądem drugiej instancji składa się na prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1

Konstytucji RP, które może zostać skutecznie ograniczone w granicach art. 31

ust. 3 Konstytucji RP.

W tym kontekście należy zauważyć, że uchwała III PZP 6/22 dotyczyła

stricte art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych

rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Wskazany przepis stanowił

wyjątek od istniejącej wówczas reguły kolegialnego rozpoznawania apelacji.

Niewątpliwie podjęcie rzeczonej uchwały miało istotny wpływ na wprowadzenie

I USK 317/24

7

mającego zastosowanie w sprawie art. 3671 k.p.c. (został dodany ustawą z dnia 7

lipca 2023 r., Dz.U. z 2023 r., poz. 1860, która weszła w życie 28 września 2023 r.).

Niezależnie od poglądu składu orzekającego w niniejszej sprawie na

celowość wprowadzenia nowej reguły, czy ocenę jej konstytucyjności, należy

przypomnieć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczalność dokonania

takiej oceny została dopuszczona tylko w wyjątkowych warunkach kryzysu

funkcjonowania organu ustrojowo powołanego do jej dokonywania; między innymi

w wyrokach Sądu Najwyższego: z 9 czerwca 2022 r., III USKP 145/21 (OSNP 2022

nr 11, poz. 113); z 16 marca 2023 r., II USKP 122/22 (OSNP 2023 nr 10, poz. 104)

wskazano, że w przypadku długotrwałej i nieuzasadnionej bezczynności Trybunału

Konstytucyjnego, sąd ma prawo dokonywać oceny zgodności przepisów ze

wzorcem konstytucyjnym, a w konsekwencji odmawiać ich zastosowania, gdy

weryfikacja nie przebiegnie pomyślnie, rozwiązanie to jednak, jak wskazują

zwolennicy tego poglądu, ma charakter wyłącznie wyjątku. W tym przypadku nie

może być mowy o jakimkolwiek „milczeniu”, ponieważ przed Trybunałem

Konstytucyjnym dotychczas nie zakwestionowano nowej reguły z art. 3671 k.p.c.

Wobec tego rozpoznanie przedmiotowej sprawy zgodnie z regułą z art. 3671 k.p.c.

nie może być postrzegane jako przyczyna nieważności postępowania (por.

postanowienie SN z dnia 15 stycznia 2025 r., III PSK 28/24, LEX nr 3817780).

Po drugie należy stwierdzić, że skarga kasacyjna ubezpieczonego

obarczona jest błędem logicznym. To co ma świadczyć o oczywistej zasadności

skargi nie może być jednocześnie ujmowane jako podstawa przedsądu z art. 3989 §

1 pkt 1 i 2 k.p.c., gdyż jeżeli występuje istotne zagadnienie prawne albo poważny

problem świadczący o potrzebie wykładni przepisu, to nie można jednocześnie

twierdzić, że z tych samych przyczyn skarga jest oczywiście uzasadniona, jako że

twierdzenie o oczywistej zasadności skargi pozostaje wówczas w kolizji z

problemami prawnymi warunkującymi pierwszą i drugą podstawę przedsądu. Taka

konstrukcja wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania dyskwalifikuje

jego zasadność już na samym wstępie (zob. postanowienie SN z 24 czerwca

2021 r., III CSK 77/21, LEX nr 3190957).

I USK 317/24

8

Poza tym skarga kasacyjna nie zawiera argumentów dostatecznych dla

uznania, że skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzą powołane

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

Przede wszystkim skarżący nie formułuje zagadnienia prawnego,

ograniczając się do twierdzenia o naruszeniu przez Sąd drugiej instancji szeregu

przepisów prawnych oraz nie uwzględnieniu stanowiska zaprezentowanego przez

Sąd Najwyższy w przywołanych przez odwołującego się orzeczeniach, co

oczywiście nie jest wystarczające do przyjęcia skargi kasacyjnej do merytorycznego

rozpoznania.

Odnosząc się natomiast do sugerowanej przez odwołującego się, we

wniosku o przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej z uwagi na naruszenie art. 13b ustawy zaopatrzeniowej w zakresie

użytego pojęcia „służby na rzecz państwa totalitarnego” należy zauważyć, że

rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji zgodne jest ze stanowiskiem w wyroku z dnia

25 października 2023 r., III USKP 39/23, (LEX nr 3619227), w którym Sąd

Najwyższy zwrócił uwagę, że ustawa nowelizacyjna wprowadziła do ustawy

zaopatrzeniowej art. 13b ust. 1, w myśl którego okres służby od dnia 22 lipca

1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. w ściśle określonych cywilnych i wojskowych

instytucjach i formacjach uznaje się za okres służby na rzecz totalitarnego państwa.

Służba o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, to „służba na rzecz

totalitarnego państwa”, którą ustawodawca definiuje jako „służbę od dnia 22 lipca

1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. w wymienionych w ustawie cywilnych i wojskowych

instytucjach i formacjach” (art. 13b ust. 1 ustawy) oraz służbę na etatach oraz w

ramach szkoleń, kursów, a także oddelegowania w określonych instytucjach,

wskazanych w ustawie (art. 13b ust. 2 ustawy), chyba że służba ta rozpoczęła się

po raz pierwszy nie wcześniej niż w dniu 12 września 1989 r. bądź której obowiązek

wynikał z przepisów o powszechnym obowiązku obrony (art. 13c ustawy

zaopatrzeniowej).

Sąd Najwyższy, w komentowanym wyroku uznał, że wprowadzona w ustawie

dezubekizacyjnej definicja „służba na rzecz totalitarnego państwa” jest definicją

legalną, ścisłą i niebudzącą wątpliwości zatem nie ma potrzeby sięgania do innych

rodzajów wykładni poza wykładnią językową. Z powyższej definicji legalnej wynika,

I USK 317/24

9

że okolicznościami przesądzającymi o kwalifikacji służby danej osoby jako „służby

na rzecz totalitarnego państwa” są wyłącznie ramy czasowe i miejsce pełnienia

służby.

Tak zdefiniowana ustawowa „służba na rzecz totalitarnego państwa” jest

oczywiście jedynie kryterium wyjściowym w analizie sytuacji prawnej

indywidualnych funkcjonariuszy. Konstrukcja powyższa tworzy domniemanie

ustawowe, które funkcjonariusz może obalić czy to w postępowaniu

administracyjnym, czy to przed sądami powszechnymi, tak aby uniknąć

obejmowania wszystkich funkcjonariuszy pełniących służbę w czasie i miejscach

wskazanych w ustawowej definicji niekorzystnymi dla nich unormowaniami w

zakresie ustalania wysokości świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego. Powyższe

rozumowanie znajduje odzwierciedlenie w tych zapisach ustawy zaopatrzeniowej,

które wprost przewidują w określonych sytuacjach wyłączenie unormowań w

zakresie obniżania wysokości świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego wobec

funkcjonariuszy, którzy pełnili służbę w czasie i miejscach wskazanych w ustawowej

definicji, będąc przez to funkcjonariuszami pełniącymi „służbę na rzecz totalitarnego

państwa” - tj. w przepisach art. 8a ust. 1, art. 15c ust. 5 i 6, art. 22a ust. 5 i 6,

art. 24a ust. 4 i 6 tej ustawy, co przemawia za przemyślanym zabiegiem

systemowym ustawodawcy.

Z treści art. 15c ust. 5 i 6, art. 22a ust. 5 i 6, art. 24a ust. 4 i 6 ustawy

zaopatrzeniowej wynika, że ustalenie emerytury, renty inwalidzkiej i renty rodzinnej

w sposób wskazany w art. 15c ust. 1, art. 22a ust. 1 i art. 24a ust. 1 nie następuje

wobec wskazanych w tych przepisach osób, jeżeli osoby te udowodnią, że przed

rokiem 1990, bez wiedzy przełożonych, podjęły współpracę i czynnie wspierały

osoby lub organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego. Przy

tym chodzi właśnie o osoby, „które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa, o

których mowa w art. 13b, i które pozostawały w służbie przed dniem 2 stycznia

1999 r.” Ustawodawca w treści art. 15c ust. 5 i 6 (i odsyłających do treści tego

przepisu regulacjach art. 22a ust. 6 i art. 24a ust. 6) ustawy zaopatrzeniowej

wyraźnie rozróżnia charakter działalności w ramach służby odbywanej w

warunkach państwa totalitarnego od formalnego kryterium „okresu służby na rzecz

państwa totalitarnego”, stanowiąc wprost, że niekorzystnych unormowań zawartych

I USK 317/24

10

w przepisach ustawy zaopatrzeniowej „nie stosuje się, jeżeli osoba, o której mowa

w tych przepisach, udowodni, że przed rokiem 1990, bez wiedzy przełożonych,

podjęła współpracę i czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz

niepodległości Państwa Polskiego. (...). W przypadku, o którym mowa w ust. 5,

środkiem dowodowym może być zarówno informacja, o której mowa w art. 13a

ust. 1, jak i inne dowody, w szczególności wyrok skazujący, choćby nieprawomocny,

za działalność polegającą na podjęciu, bez wiedzy przełożonych, czynnej

współpracy z osobami lub organizacjami działającymi na rzecz niepodległości

Państwa Polskiego w okresie służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa

w art. 13b”.

Oznacza to, że sam ustawodawca przyjmuje, że legalna definicja „służby na

rzecz totalitarnego państwa” ma w istocie konstrukcję obalanego ustawowego

domniemania, według którego osoby pełniące służbę odpowiadającą kryteriom

zawartym w art. 13b w związku z art. 13c ustawy zaopatrzeniowej, tj. pełniące

służbę w określonym czasie w ramach określonych stosunków służbowych, nie

podlegają ogólnym regulacjom art. 15, art. 22 i art. 24 ustawy, skoro wyraźnie

przewidział, że również w stosunku do osób, które pełniły „służbę na rzecz

totalitarnego państwa” w rozumieniu art. 13b w związku z art. 13c ustawy

zaopatrzeniowej, lecz działały w opozycji do zadań i funkcji ustrojowych państwa

tego rodzaju, unormowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy mogą nie mieć

zastosowania. W tym kontekście trudno przyjąć, aby wykładnia językowa pojęcia,,służby na rzecz totalitarnego państwa” prowadziła do rażąco niesprawiedliwych

lub irracjonalnych konsekwencji.

Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę, że wykładnię powyższą wzmacnia

treść art. 13a ust. 4 ustawy zaopatrzeniowej, zgodnie z którą sporządzana przez

Instytut Pamięci Narodowej – Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi

Polskiemu informacja o przebiegu służby „na rzecz totalitarnego państwa” zawiera

zarówno dane istotne z punktu widzenia legalnej definicji „służby na rzecz

totalitarnego państwa”, tj. wskazanie okresów służby na rzecz totalitarnego

państwa, o których mowa w art. 13b, jak i inne dane, tj. informację, „czy z

dokumentów zgromadzonych w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji

Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wynika, że funkcjonariusz w tym

I USK 317/24

11

okresie, bez wiedzy przełożonych, podjął współpracę i czynnie wspierał osoby lub

organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego”, a zatem

informację dotyczącą nie tylko „okresu służby na rzecz państwa totalitarnego”, lecz

również dotykającą charakteru działalności w ramach służby odbywanej w

warunkach państwa totalitarnego, co – w przypadku angażowania się w działalność

niekorespondującą z zadaniami i funkcjami państwa totalitarnego – z mocy samego

prawa wyłącza stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób

pełniących służbę, o której mowa w art. 13b ustawy (art. 15c ust. 5 i 6, art. 22a

ust. 5, art. 24a ust. 4.

Takie rozumienie zapisów ustawy zaopatrzeniowej, uwzględniające obok

wykładni językowej art. 13b w związku z art. 13c ustawy zaopatrzeniowej, pozostałe

unormowania tej ustawy, pozwala, w ocenie Sądu Najwyższego, na pełne

odkodowanie treści pojęcia „służby na rzecz totalitarnego państwa” w zgodzie z

konstytucyjnymi zasadami wyznaczającymi standardy demokratycznego państwa

prawnego. Pojęcie „państwa totalitarnego” ma z punktu widzenia aksjologii

demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady

sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) jednoznacznie pejoratywne

zabarwienie, co oznacza, że charakter taki ma również „służba na rzecz” takiego

państwa.

Podjęta przez Sąd Najwyższy uchwała z dnia 16 września 2020 r., III UZP

1/20, (OSNP 2021 nr 3, poz. 28) nie ma mocy zasady prawnej zgodnie z art. 87 §

1 zdanie 2 ustawy o Sądzie Najwyższym 8 grudnia 2017 r. (Dz.U.2023.1093, tekst

jedn.: z dnia 12 czerwca 2023). Stosownie więc do przepisu art. 390 § 2 k.p.c.

uchwała Sądu Najwyższego rozstrzygająca zagadnienie prawne wiąże w danej

sprawie. Dlatego też Sąd Najwyższy w tym składzie nie podziela wykładni pojęcia

"służby na rzecz totalitarnego państwa", jakiej dokonał Sąd Najwyższy w uchwale z

dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20. W ocenie Sądu Najwyższego jest to

wykładnia prawotwórcza, sprzeczna z zasadami demokratycznego państwa

prawnego i trójpodziału władz wynikających z Konstytucji RP. Żaden bowiem sąd, w

tym Sąd Najwyższy, nie jest uprawniony do ustanawiania prawa, do czego teza

Sądu Najwyższego nawiązuje poprzez zastosowanie ocennego kryterium „służby

na rzecz totalitarnego państwa”. Pojęcie takiego kryterium w żadnym razie nie

I USK 317/24

12

zostało sformułowane w ustawie. Podobną wykładnia została zaprezentowana

przez Sąd Najwyższy także w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia: 13 czerwca

2023 r., II USKP 95/22 (LEX nr 3570824 ), 14 listopada 2023 r., II USKP 31/23 (LEX

nr 3635073).

W ocenie Sądu Najwyższego powyższe stanowisko, mimo braku związania

sądu powszechnego treścią informacji o przebiegu służby wystawionej przez IPN,

obliguje sąd jedynie do ustalenia czy ubezpieczony wykonywał służbę lub pracę w

jednostkach szczegółowo wymienionych w art. 13b ustawy dezubekizacyjnej.

Ubezpieczony (funkcjonariusz) może dowodzić, że podjął aktywność "z okresu

totalitarnego państwa", która pozostawała w bezpośredniej opozycji do zadań i

funkcji państwa totalitarnego (art. 15c ust. 5 i 6, art. 22a ust. 5 i 6, art. 24a ust. 4 i 6

ustawy zaopatrzeniowej) stanowiącą podstawę - na warunkach wskazanych w tych

unormowaniach do wyłączenia regulacji art. 15c ust. 1, art. 22a ust. 1 i art. 24a ust.

1 tej ustawy właśnie wobec osób, wymienionych w art. 13b w związku z art. 13c

ustawy zaopatrzeniowej. Udowodnienie tego rodzaju aktywności powoduje więc, że

osoba, której sytuacja ze względu na okres i miejsce pełnionej służby nadal mieści

się w zakresie ustawowej definicji "służby na rzecz totalitarnego państwa"

traktowana jest przez ustawodawcę jako osoba, względem której nie znajdują

aksjologicznego uzasadnienia negatywne unormowania wprowadzające

odstępstwa od ogólnych zasad ustalania wysokości świadczeń z zaopatrzenia

emerytalnego. Podnoszone przez skarżącego wątpliwości na tle wykładni

powołanych przepisów zostały zatem wyjaśnione w judykaturze. Zapadle w sprawie

rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego wpisuje się w wyżej zaprezentowaną linię

orzeczniczą.

W konsekwencji rozstrzygnięcie zaskarżonego wyroku jest spójne z

przedstawionymi wyżej poglądami orzecznictwa w sprawie funkcjonariuszy, którzy

pełnili służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy

zaopatrzeniowej. Chybiona jest zatem teza skarżącego, jakoby Sąd Apelacyjny

naruszył wskazane we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania przepisy prawa

materialnego w jakikolwiek sposób, a tym bardziej w sposób kwalifikowany, mogący

być podstawą do stwierdzenia oczywistej zasadności skargi kasacyjnej z art. 3989 §

1 pkt 4 k.p.c.

I USK 317/24

13

Wobec niewykazania przez skarżącego istnienia powołanych przesłanek

przedsądu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[I.T.]

[SOP]