Skarga spółki w sporze o składki na Fundusz P. nieprzyjęta, koszty 2700 zł

Decyzją z 15 lutego 2016 r. (nr […]), Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Zabrzu, określił kwoty należnych składek płatnika składek Z. S.A. na

Fundusz P., za okres od lutego 2009 r. do grudnia 2013 r. W uzasadnieniu organ

I USK 337/24

2

rentowy wskazał, że płatnik składek nie przyjął do podstawy wymiaru składek

przychodów uzyskiwanych z tytułu umów zlecenia, zawartych przez

zleceniobiorców z P. sp. z o.o., w ramach których zleceniobiorcy wykonywali pracę

na rzecz swojego pracodawcy – Z. S.A. z siedzibą w G., z którymi to pozostawali w

stosunku pracy.

Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 22 kwietnia 2021 r. (sygn. akt VIII U 807/16), w sprawie Z. sp. o.o. w G.,

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu, o składki na

Fundusz P., oddalił odwołanie oraz zasądził od odwołującej, na rzecz Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu kwotę 3.600 zł, tytułem kosztów

zastępstwa procesowego.

Na skutek apelacji odwołującej spółki, Sąd Apelacyjny w Katowicach III

Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 26 lutego 2024 r. (sygn. akt

III AUa 1083/21), oddalił apelację oraz zasądził od Z. sp. z o.o. w G., na rzecz

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu, kwotę 2.700 zł, z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas, od dnia

uprawomocnienia się postanowienia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty, tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie, do Sadu

Najwyższego wywiodła odwołująca spółka, zaskarżając judykat w całości,

zarzucając:

1. naruszenie przepisu postępowania - art. 232 k.p.c., poprzez przyjęcie, że na

odwołującej spółce spoczywał ciężar procesowy przedstawienia dowodów,

wskazujących na nieprawidłowość decyzji organu rentowego, co mogło mieć

istotny wpływ na wynik sprawy;

2. naruszenie przepisu postępowania - art. 233 § 1 k.p.c., przez brak ustalenia

stanu faktycznego sprawy (nieustalenie podstaw wymiaru składek za

poszczególne miesiące), czego konsekwencją był brak możliwości kontroli

prawidłowości zaskarżonej decyzji (tzn. stwierdzonej w niej wysokości

należnych składek na Fundusz P.), co mogło mieć istotny wpływ na wynika

sprawy;

I USK 337/24

3

3. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 6 k.c., przez jego

niewłaściwe zastosowanie, poprzez przypisanie odwołującej spółce

obowiązku dowodowego w zakresie ustalenia prawidłowej wysokości składki

na Fundusz P., mimo, że to organ rentowy wywodzi skutki prawne z faktu

zadeklarowania i zapłacenia przez odwołująca spółkę składek w

nieprawidłowej wysokości.

Powołując się na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca spółka wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał zaskarżony wyrok;

2. zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego płatnika kosztów

postępowania kasacyjnego, według norm przepisanych.

Skarżąca spółka wniosła także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

gdyż, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na oczywiste

naruszenie przez Sąd Apelacyjny przepisów dotyczących ciężaru dowodu, zarówno

w aspekcie procesowym (art. 232 k.p.c.) jak i materialnoprawnym (art. 6 k.c.),

poprzez uznanie, że to odwołujący płatnik składek powinien wykazać, że nie istnieją

przesłanki faktyczne wydania przez organ rentowy decyzji zmieniającej jego

sytuację prawną.

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną, organ rentowy wniósł o

odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w przypadku przyjęcia jej do

rozpoznania, oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz organu

rentowego w związku ze sporządzeniem i wniesieniem odpowiedzi na skargę

kasacyjną oraz ewentualnymi innymi czynnościami procesowymi według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszym postępowaniu nie mogła zostać

przyjęta do dalszego rozpoznania.

Na wstępie należy przypomnieć, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na

etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z

I USK 337/24

4

art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Strona skarżąca w wywiedzionej przez siebie skardze kasacyjnej wskazała,

że jest ona oczywiście uzasadniona – przywołała więc przesłankę zawartą w

art. art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Oczywista zasadność skargi miałaby polegać na

naruszeniu przez Sąd Apelacyjny przepisów dotyczących ciężaru dowodu,

zarówno w aspekcie procesowym (art. 233 k.p.c.) jak i materialnoprawnym (art. 6

k.c.). Tak sformułowany wniosek nie spełnia jednak wymogów określonych w

przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.

Z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika bowiem, że

odwołanie się do tej właśnie przesłanki przedsądu wymaga nie tylko powołania się

na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że strona skarżąca

musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość” zasadności skargi

I USK 337/24

5

oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w

sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego

przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym

wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75;

z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11,

LEX nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto,

przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której

zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji, w sposób ewidentny narusza

konkretne przepisy prawa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada

2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak

nie wykazała – nie wykazała naruszenia przez Sąd odwoławczy (a tym bardziej

naruszenia kwalifikowanego) przywoływanych we wniosku przepisów prawa.

Odnosząc się do kwestii rozkładu ciężaru dowodu w sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych, w której strona skarżąca upatruje oczywistej zasadności

skargi, to w wyroku z 10 maja 2017 r. (I UK 184/16, LEX nr 2305920), Sąd

Najwyższy wyjaśnił, że ciężar udowodnienia (onus probandi) wchodzi w rachubę

dopiero wówczas, gdy pewne twierdzenia okażą się nieudowodnione, a nie już

wtedy, gdy strona nie przedstawiła środków dowodowych na potwierdzenie lub

zaprzeczenie danej okoliczności. Oznacza to, że rozkład ciężaru dowodu stanowi

regułę wskazującą stronę, która ma ponieść negatywne skutki nieudowodnienia

określonych twierdzeń. Na tym polega funkcja ciężaru dowodowego. Pozwala

rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, także wówczas, gdy sąd nie zdołał w ogóle

albo w pewnej części wyjaśnić stanu faktycznego sprawy. Czym innym jest

natomiast sytuacja, w której sąd oceniał materiał dowodowy, kierując się metodą

kognitywną z art. 233 § 1 k.p.c., i na tej podstawie dokonał wiążących ustaleń stanu

faktycznego. W tym wypadku nie dochodzi do właściwego lub niewłaściwego

rozłożenia ciężaru dowodowego. W wyroku z 9 listopada 2021 r. (I USKP 57/21,

OSNP 2022 nr 10, poz. 101), Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że wyrażonej w art. 6

I USK 337/24

6

k.c. reguły rozkładu ciężaru dowodu nie można rozumieć w ten sposób, że zawsze,

bez względu na okoliczności sprawy, obowiązek dowodzenia wszelkich faktów o

zasadniczym dla rozstrzygnięcia sporu znaczeniu spoczywa na stronie powodowej

(w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych - na osobie odwołującej się od

decyzji organu rentowego). Jeżeli jedna ze stron wykazała wystąpienie faktów

przemawiających za słusznością jej stanowiska, to wówczas na drugiej stronie

procesu spoczywa ciężar udowodnienia okoliczności podważających ten wniosek

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z 19 grudnia 2013 r., II PK 70/13, LEX nr 1424850;

z 12 maja 2011 r., I PK 228/10, LEX nr 896458, czy z 20 kwietnia 1982 r., I CR

79/82, LEX nr 8416). Postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych toczy się generalnie według zasady kontradyktoryjnego postępowania,

a w nim o rodzaju i zakresie roszczenia decyduje odwołujący się. Ciężar

udowodnienia twierdzeń spoczywa na tej stronie, która je zgłasza (art. 232 zdanie

pierwsze k.p.c.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi zatem wątpliwości,

że w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych rozkład ciężaru dowodów

będzie zależał od rodzaju decyzji. Jeżeli jest to decyzja, w której organ zmienia

sytuację prawną ubezpieczonego, to powinien wykazać uzasadniające ją przesłanki

faktyczne. Już w wyroku Sądu Najwyższego z 15 lutego 2007 r. (I UK 269/06,

OSNP 2008 nr 5-6, poz. 78), wskazano, że na organie rentowym, który przyjął

zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego i nie kwestionował tytułu tego

zgłoszenia oraz przyjmował składki, spoczywa ciężar dowodu, że strony umowy o

pracę złożyły fikcyjne oświadczenia woli. Wydanie decyzji przez organ rentowy w

postępowaniu administracyjnym nie zwalnia go zatem od udowodnienia przed

sądem podstawy faktycznej decyzji, zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodu

wynikającą z art. 6 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2010 r., II UK

148/09, LEX nr 577847 czy z 9 grudnia 2008 r., I UK 151/08, LEX nr 518057).

Tymczasem w niniejszej sprawie przedmiotem postępowania była decyzja z

15 lutego 2016 r., określająca kwoty należnych składek płatnika składek Z. S.A. na

Fundusz P. za okres od lutego 2009 r. do grudnia 2013 r. Zaskarżona decyzja

organu rentowego była następstwem decyzji organu rentowego o ustalenie

podstawy wymiaru składek na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.

Wcześniejsza sprawa o podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne

I USK 337/24

7

została prawomocnie zakończona – skoro więc podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia społeczne pracowników uległy zwiększeniu, to następstwem tego

był także wzrost podstawy wymiaru składki na Fundusz P.. Sąd Najwyższy

wielokrotnie wskazywał, że w orzecznictwie utrwalona jest wykładnia negująca

możliwość skutecznego podnoszenia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia

art. 6 k.c., gdy faktycznie zmierza on do zakwestionowania poczynionych ustaleń

faktycznych (por. wyroki: z 13 czerwca 2000 r., V CKN 64/00, OSNC 2000 nr 12,

poz. 232; z 15 października 2004 r., II CK 62/04, LEX nr 197635; z 8 listopada

2005 r., I CK 178/05, LEX nr 220844 oraz z 15 lutego 2008 r., I CSK 426/07, LEX nr

465919).

Zwrócić także należy uwagę, że przepis art. 232 zdanie pierwsze k.p.c., w

ogóle nie może zostać naruszony przez sąd apelacyjny, ponieważ adresowany jest

do stron procesu, a nie do sądu. W postępowaniu przed sądem regułą jest

przeprowadzanie dowodów na wniosek stron, a dopuszczanie ich z urzędu stanowi

wyjątek od tej zasady. Stosowanie tego wyjątku pozostawione jest dyskrecjonalnej

władzy sądu, na co wyraźnie wskazuje użyty w art. 232 zdanie drugie k.p.c. zwrot

„sąd może”. Z tego powodu nieprzeprowadzenie dowodu z urzędu z reguły nie

stanowi uchybienia, które mogłoby zostać skutecznie wytknięte w skardze

kasacyjnej.

Podkreślenia wymaga także, że kwestionowanie ustaleń stanu faktycznego

dokonanych przez sądy powszechne jest niedopuszczalne na etapie postępowania

kasacyjnego. Wynika to wprost z art. 39813 § 2 w zw. z art. 3983 § 3 k.p.c.,

ograniczających kognicję Sądu Najwyższego w tym zakresie. Przepis art. 3983 § 3

k.p.c. wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których

naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów,

nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną,

nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 § 1 k.p.c., bowiem właśnie

ten przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów. Zarzuty

naruszenia art. 233 § 1 i 2 k.p.c. nie mogą być więc w ogóle podstawą skargi

kasacyjnej. Przepis art. 233 § 1 k.p.c. nie uprawnia również do kwestionowania

kompletności ustaleń faktycznych, niezbędnych dla prawidłowej subsumcji

przepisów prawa materialnego. Zarzut naruszenia tego przepisu nie może również

I USK 337/24

8

uzasadniać tezy o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, skoro nawet w razie

przyjęcia jej do rozpoznania Sąd Najwyższy nie mógłby rozważać zasadności

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Orzeczenie o kosztach

postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c.,

w kwocie ustalonej na podstawie § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 2 pkt 5

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat

za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935), a w zakresie odsetek

art. 98 § 11 k.p.c.

DS.

[SOP]