Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi wnioskodawczyni i zasądził od niej 240 zł kosztów

Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z 26 czerwca 2024 r., V U 770/23 zmienił

zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z dnia 25

maja 2023 r. w ten sposób, że ustalił, iż wnioskodawczyni A.M. jako pracownik

płatnika składek M. Sp. z o. o. w Ł. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 12

stycznia 2023 r. oraz zasądził od organu rentowego na rzecz wnioskodawczyni kwotę

I USK 502/26

2

180 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2025 r., III AUa 834/24 Sąd Apelacyjny we

Wrocławiu po rozpoznaniu apelacji organu rentowego zmienił zaskarżony wyrok w

ten sposób, że oddalił odwołanie (pkt I.); zasądził od wnioskodawczyni na rzecz

organu rentowego kwotę 180 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi za

czas po upływie tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem Okręgowym (pkt

II.); zasądził od wnioskodawczyni na rzecz strony pozwanej kwotę 270 zł z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu apelacyjnym (pkt III.).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawczyni zarzuciła

naruszenie: 1. art. 22 § 1 k.p. w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; 2. art. 49 § 1 k.p.c. w zw. z art. 45 ust.

1 Konstytucji RP; 3. art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

w zw. z art. 22 § 1 k.p.; 4. art. 473 § 1 k.p.c.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca uzasadniła

nieważnością postępowania, gdyż zaskarżony wyrok został wydany przez sędziego

powołanego przez tzw. neo-KRS, tj. przez skład sądu sprzeczny z przepisami prawa

(art. 379 pkt 4 k.p.c.), przez co doszło do naruszenia standardu niezawisłości i

bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw

Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności.

Ponadto w ocenie skarżącej oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika z

faktu, że z uwagi na błędy w zakresie oceny elementów stosunku pracy, pomimo

istniejących ustaleń faktycznych Sąd nie zakwalifikował stanu faktycznego do art, 6

ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 22 k.p. i błędnie

przyjął, że między skarżącą a spółką nie istniał stosunek pracy, a w konsekwencji

odmówił objęcia skarżącej ubezpieczeniami społecznymi z tytułu umowy o pracę. W

ocenie skarżącej wykonywała ona pracę o charakterze specjalistycznym, była

wspólnikiem spółki o charakterze równorzędnym, wykonywała swoje obowiązki w

określonym miejscu i godzinach, nie pełniła funkcji zarządczych w spółce i w zakresie

I USK 502/26

3

pozamedycznym podlegała formalnie zarządowi spółki. Powyższe okoliczności

wręcz obligowały sąd do ustalenia, iż pomiędzy wnioskodawczyni a spółką M. Sp z

o.o. zaistniał stosunek pracy.

O oczywistej zasadności skargi kasacyjnej świadczy zdaniem skarżącej także

fakt, że doszło do naruszenia art. 473 § 1 k.p.c., bowiem Sąd Apelacyjny przyjął, iż

twierdzenia strony jak i zeznania świadków zostały przedstawione jedynie na

potrzeby postępowania, a Sąd Okręgowy w Opolu przyjął powyższe twierdzenia za

własne bezrefleksyjnie, bezkrytycznie. Sąd uznał, iż twierdzenia wnioskodawczyni o

podporządkowaniu nie są poparte żadnymi innymi wiarygodnymi dowodami poza

zeznaniami wnioskodawczyni, jej męża i pracowników.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości

zaskarżonego orzeczenia i zmianę w całości poprzez oddalenie w całości apelacji

organu rentowego, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i

przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania temu sądowi w innym

składzie; przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, stosownie do art. 3984 § 2 k.p.c.

w zw. z art. 398 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c. tj. z uwagi na oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej oraz nieważność postępowania; zasądzenie od organu rentowego na

rzecz wnioskodawczym kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym i Sądem

drugiej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych; rozpoznanie sprawy również pod nieobecność pełnomocnika

skarżącej oraz przeprowadzenie rozprawy z udziałem pełnomocnika.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, a w przypadku

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania o jej oddalenie jako bezzasadnej oraz w

każdym przypadku o zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz organu rentowego

kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego

rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

I USK 502/26

4

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród

istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się

z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości odmowy przez Sąd

Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego

spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym

skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na

uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie

uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Strona wnosząca skargę kasacyjną

powinna zatem sformułować w niej wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz

ze stosownym uzasadnieniem. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien zaś wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z

okoliczności wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać

argumenty prawne świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę

sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd

Najwyższy.

Powołanie się we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na jej

oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wymaga od skarżącego zawarcia w

uzasadnieniu wniosku wywodu prawnego wskazującego, w czym wyraża się ta

„oczywistość” i przedstawienia argumentów na poparcie tego twierdzenia.

Zobowiązuje zatem skarżącego do przedstawienia wywodu prawnego

uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o

ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest

usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

I USK 502/26

5

polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).

Odnosząc się do nieważności postępowania, na którą powołuje się skarżący

to należy podkreślić, że Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę z urzędu, w granicach

zaskarżenia, kwestię nieważności postępowania przed Sądem drugiej instancji (zob.

np. wyroki Sądu Najwyższego: z 21 listopada 1997 r., I CKN 825/97, OSNC 1998, Nr

5, poz. 81, z glosą A. Szpunara, OSP 1998, Nr 5, poz. 93; z 10 maja 2000 r., III CKN

416/98, OSNC 2000, Nr 12, poz. 220).

W niniejszej sprawie brak jest jednak jakichkolwiek podstaw do podejmowania

przez Sąd Najwyższy czynności w tym zakresie z urzędu. Nie jest również tak, że

samo zasygnalizowanie nieważności postępowania powoduje konieczność

automatycznego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Aby tak było i skarga

mogła być przyjęta do dalszego rozpoznania, sygnalizacja musi okazać się słuszna

i rzeczywiście potwierdzać naruszenie przepisów proceduralnych, których skutkiem

byłaby nieważność postępowania. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w

tym przypadku. Już nawet pobieżna analiza wniosku w tym zakresie wskazuje, że

strona skarżąca nie ma racji.

Sąd Najwyższy wskazywał wielokrotnie, że osobą nieuprawnioną do

orzekania w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. jest osoba nieposiadająca w ogóle

uprawnień do tego, aby zasiadać w składzie orzekającym sądu, a więc taka, która

nie została powołana na stanowisko sędziego, lub też orzekała przed powołaniem,

albo po rezygnacji z urzędu, czy przejściu w stan spoczynku, albo będąc wadliwie

wybrana do pełnienia funkcji ławnika. W orzecznictwie uznano, że osobą

nieuprawnioną do orzekania jest też sędzia, który nie ma w ogóle delegacji do

orzekania w danym sądzie, jak i ten, którego delegacja nie spełnia ustawowych

wymagań warunkujących ważność i skuteczność aktu delegowania (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 28 lutego 2020 r., III CSK 225/19, LEX nr

3221336). Ponadto sprzeczność składu sądu w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c.

zachodzi także wtedy, jak to wynika z niektórych orzeczeń, gdy w składzie sądu

bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) - ale nawet w takiej sytuacji tylko

I USK 502/26

6

wtedy (o czym zapomniał pełnomocnik strony skarżącej), kiedy wadliwość procesu

powołania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu

niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty

Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 28

kwietnia 2021 r., IV CZ 5/21, LEX nr 3269908; postanowienie Sądu Najwyższego z

15 września 2023 r., I CSK 4893/22, LEX nr 3611676). W rozpoznawanej sprawie

taka okoliczność nie wystąpiła. Skarżący nie przeprowadził żadnego, wymaganego

w takim przypadku, testu w stosunku do osoby sędziego i nie wskazał żadnych

okoliczności, które mogłyby prowadzić do uwzględnienia jego wniosku. Przywołał

jedynie fakt powołania sędziego przez Krajową Radę Sądownictwa po zmianach

ustawowych, co jest oczywiście niewystarczające. W niniejszej sprawie przed Sądem

drugiej instancji nie wystąpiła nieważność postępowania. Podnoszona przez

skarżącego kwestia została w sposób wyczerpujący wyjaśniona w postanowieniu

Sądu Najwyższego z 13 lipca 2020 r. (II CSK 581/19, LEX nr 3046023).

Skarżąca nie zdołała także wykazać oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.

Skarżąca koncentruje się na wykazaniu oczywistości przez odwołanie się zarówno

do norm prawa procesowego, jak i materialnego. Taki zabieg sam w sobie nie jest

wadliwy, lecz oznacza, że praktycznie każde pole aktywności Sądu drugiej instancji

ulokowane w opozycji do stanowiska skarżącej uznawane jest za oczywiste

naruszenie prawa. Tego rodzaju zabieg pozwala na stwierdzenie, że rekonstrukcja

waloru z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. ma dość subiektywne podłoże.

W odniesieniu do norm prawa materialnego, klaryfikacja cech z art. 22 § 1 k.p.

odbywa się metodą typologiczną. Sąd ocenia, czy zebrane dowody ujawniają

właściwości świadczenia pracy. W sytuacji, gdy dostrzega atypowe formy

wykonywania pracy (brak podporządkowania, ciągłości świadczenia pracy), to

zanegowanie tytułu pracowniczego ubezpieczenia nie tylko nie sprzeciwia się prawu,

ale odpowiada jego treści. Wykonywanie pracy w rozumieniu art. 22 k.p. nie oznacza

wykonywania jakiejkolwiek pracy, lecz pracy o określonym modelu. W

rozpoznawanej sprawie Sąd drugiej instancji, opierając się na ustaleniach Sądu

pierwszej instancji, odtworzył zdarzenia, które ubezpieczona postrzegała jako

przesłanki realizacji stosunku pracy. Sposób jej wykonywania to domena faktów, a

Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi oraz oceną materiału

I USK 502/26

7

dowodowego dokonaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (art. 3983 § 3 i art.

39813 § 2 k.p.c.). Z tego względu skarżąca nie zdołała przekonać o potrzebie

rozpoznania jego skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy.

Wobec niewykazania przez skarżącą zasadności powołanej przesłanki

przedsądu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego na

podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 11 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391

§ 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

[it]

[SOP]