Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi ubezpieczonego, zasądził 240 zł kosztów

Wyrokiem z 12 grudnia 2023r., III U 703/23 Sąd Okręgowy w Koninie oddalił

odwołanie B.A. od decyzji z dnia 7 kwietnia 2023 r. Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w Poznaniu (pkt 1) i zasądził od odwołującego na rzecz

organu rentowego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia do dnia zapłaty (pkt 2 wyroku).

I USK 507/26

2

Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 marca 2025 r., III AUa 151/24

oddalił apelację ubezpieczonego (pkt 1.) oraz zasądził od niego na rzecz organu

rentowego kwotę 240 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu

świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do

dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji

odwoławczej (pkt 2.).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku ubezpieczony zarzucił

naruszenie: 1. art. 50ba pkt 2 w zw. z art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.:

Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm., dalej: ustawa emerytalna) w zw. z art. 6 ust. 1 pkt

18 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (dalej: p.g.g.); 2.

art. 50ba ustawy emerytalnej w zw. art. 110 p.g.g. i załącznikiem nr 2 do

rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 8 grudnia 2017 r. w sprawie planów ruchu

zakładów górniczych (Dz. U. poz. 2293 ze zm.); 3. art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy

emerytalnej.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił potrzebą

wykładni przepisu budzącego poważne wątpliwości, a to art. 50ba pkt 2 ustawy

emerytalnej - co do znaczenia odesłania do treści art. 6 ust. 1 pkt 18p.g.g.

Skarżący podkreślił, że ustawodawca - kształtując definicję legalną odkrywki

nie przyjął przyjmowanej dotąd w orzecznictwie wąskiej wykładni tego pojęcia

sprowadzającej się do uznawania za odkrywkę „wkopu” (pojęcie nieznane żadnej z

ustaw) czy wyrobiska górniczego (art. 6 ust. 1 pkt 17 Prawa geologicznego i

górniczego). Zamiast powyższego, za odkrywkę został uznany odkrywkowy zakład

górniczy w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 18 Prawa geologicznego i górniczego, tj.

wyodrębniony technicznie i organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio

do wykonywania działalności regulowanej ustawą w zakresie wydobywania kopalin

ze złóż, a w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny

wraz z pozostającym w związku technologicznym z wydobyciem kopaliny

przygotowaniem wydobytej kopaliny do sprzedaży, podziemnego bezzbiornikowego

magazynowania substancji, podziemnego składowania odpadów albo podziemnego

składowania dwutlenku węgla, w tym wyrobiska górnicze, obiekty budowlane,

urządzenia oraz instalacje. Ustawodawca jednoznacznie opowiedział się więc za

I USK 507/26

3

szerszym wariantem interpretacyjnym znajdującego się w ustawie emerytalnej

pojęcia odkrywki.

Na tle tej regulacji ujawnia się w związku z tym problem co do jej rozumienia

- funkcjonalnego albo miejscowego - i zastosowania takiego ujęcia dla potrzeb prawa

do emerytury górniczej.

Z odesłaniem do przytaczanej regulacji Prawa geologicznego i górniczego

wiąże się także drugi problem - co do rozumienia „zespołu środków służących do

prowadzenia działalności regulowanej” i ich umiejscowienia.

Rozstrzygnięcia wymaga pytanie, czy chodzi tu jedynie o obszar terytorialny

zakładu górniczego (rozumiany jako jego granice przestrzenne w ujęciu posiadanych

nieruchomości), czy o wszystkie środki, służące do prowadzenia działalności.

Mając na względzie powyższe skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania, a następnie o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie

skarżącemu prawa do emerytury górniczej, względnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie

na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, zasądzenie od odwołującego na rzecz pozwanego

kosztów postępowania kasacyjnego, a w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania o oddalenie skargi kasacyjnej oraz w obu przypadkach o zasądzenie od

odwołującego na rzecz pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest uzasadniony.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

I USK 507/26

4

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez

skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na

przesłance z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., ale skarżący nie wykazał jej występowania.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na twierdzeniu

o istnieniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i

znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie

lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym

polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia

argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter,

nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa.

W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w

orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak

też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy

(zob.: postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08,

LEX nr 424365; z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351). Ponadto

nie można uznać, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli

Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii prawnej prezentowanej przez

skarżącego, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02,

OSNP - wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5; z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX

nr 577467; z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia 19 stycznia

2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX

nr 1214578).

Każda z przyczyn wniesienia skargi kasacyjnej określona w 3989 § 1 k.p.c. (a

więc także pkt 2 tego przepisu), musi być powiązana z ustalonym w sprawie stanem

faktycznym (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2002 r., III CZP

76/01, LEX nr 53308 i postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 lipca 2009 r., II

I USK 507/26

5

PZP 3/09, LEX nr 519963; z dnia 9 kwietnia 2008 r., II PZP 5/08, OSNP 2009 nr 15-

16, poz. 203 oraz z dnia 4 kwietnia 2013 r., III UK 98/12, LEX nr 1619123). Dlatego

kontrowersje dotyczące dokonanych w sprawie ustaleń, nie stanowią przedmiotu

kontroli kasacyjnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2014 r.,

I UK 412/13, LEX nr 1646934).

W związku z przedstawionymi powyżej wywodami należy stwierdzić, że

skarżący nie zdołał wykazać występowania tak rozumianej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdyż przedstawiona w niej „potrzeba wykładni

przepisów prawnych” jest pozorna. Po pierwsze, przedstawione we wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania wątpliwości na tle wymienionych w nim przepisów

pozostają w oderwaniu od okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie przez Sąd

Apelacyjny, którymi Sąd Najwyższy jest związany. Wynikało z nich, że ubezpieczony

od początku zatrudnienia w KWB K. był pracownikiem oddziału kolei górniczych.

Początkowo od dnia 1 maja 1995 r. do 31 grudnia 1995 r. pracował jako pomocnik

ślusarza, wykonywał on w oddziale eksploatacji lokomotyw elektrycznych i

spalinowych naprawy lokomotyw elektrycznych. Od 1 stycznia 1996r. został

zatrudniony na stanowisku pomocnik maszynisty elektrowozu w oddziale TKR -

Oddział Ruchu Kolejowego, a do jego obowiązków należało prowadzenie

lokomotywy spalinowej w obecności maszynisty. Następnie od 1 stycznia 1997r. do

nadal wykonuje prace maszynisty elektrowozu na oddziale TKR. Nazwa stanowiska

pracy odwołującego ulegała zmianie, ale nie jego zakres obowiązków i tak od 1 maja

2007 r. został maszynistą kolei górniczych na odkrywkach, a od 1 października 2015

r. jako starszy maszynista kolei górniczych na odkrywce (TKR). Jako maszynista

kierował elektrowozem, do którego doczepionych było 10 wagonów kolejowych, były

to tzw. składy węglowe. Składy węglowe były podstawiane pod załadownie na danej

odkrywce, tam wagony były ładowane węglem, a następnie po ich załadowaniu

węgiel był transportowany drogą kolejową do elektrowni P. i K. Odwołujący pracował

w systemie czterobrygadowym, do jego podstawowych obowiązków należała

obsługa przydzielonego pociągu, prowadzenie dokumentacji znajdującej się na

lokomotywie, przeprowadzanie próby hamulców, dokonywanie kontroli

prawidłowości działania urządzeń czujności i radiołączności. Po dostarczeniu węgla

do elektrowni i jego wyładowaniu odwołujący wracał składem węglowym do

załadowni, tam ponownie węgiel był ładowany na wagony i następnie odstawiany

drogą kolejową do elektrowni. Odwołujący obsługiwał odkrywki L., J., B., D., obecnie

I USK 507/26

6

pracuje w T. Praca na wszystkich trasach przebiegła tak samo. Na zmianie

wykonywał od 5 do 6 kursów, a obecnie wykonuje 2 lub 1 kurs, transportuje także

złoże dostarczane do stacji PKP K. z kopalni S.

Mając powyższe ustalenia na uwadze Sąd drugiej instancji uznał, że

odwołujący nie wykonywał pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1 pkt 4

ustawy emerytalnej, a przede pracy na odkrywce, przez którą należy rozumieć

odkrywkowy zakład górniczy. Zakładem górniczym jest wyodrębniony technicznie i

organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wykonywania

działalności regulowanej ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż, w tym

wyrobiska górnicze, obiekty budowlane, urządzenia oraz instalacje. Praca

odwołującego nie służyła bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej

ustawa w zakresie wydobywania kopaliny ze złóż.

Według poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych skarżący zajmował się

natomiast transportem węgla w przeważającej części poza zakładem górniczym.

W konsekwencji, formułując potrzebę wykładni przepisów w przedstawionej

kwestii, skarżący zmierzał de facto wyłącznie do podważenia ustalonego przez Sąd

orzekający stanu faktycznego sprawy, co usuwa się spod rozeznania i kontroli

kasacyjnej (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.; por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 23 marca 2012 r., II PK 278/11, LEX nr 1214574, czy wyrok z dnia 5 lutego

2014 r., V CSK 140/13, LEX nr 1458681), gdyż Sąd Najwyższy jest związany

ustaleniami faktycznymi oraz oceną materiału dowodowego dokonaną w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach

postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 11 k.p.c., art. 108 §

1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

[it]

[a.ł]