Monter instalacji bez rekompensaty za prace w głębokich wykopach. SN nie przyjął skargi

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 29 maja 2025 r., po

rozpoznaniu apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z

dnia 6 marca 2024 r., zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie J.J. od decyzji

pozwanego z dnia 19 lipca 2023 r., mocą której odmówiono ubezpieczonemu

prawa do rekompensaty.

Sąd drugiej instancji – odmiennie od Sądu pierwszej instancji – ustalił, że w

toku zatrudnienia w R. SA w R., odwołujący się - wykonując prace montażowe

instancji wodno-kanalizacyjnej, centralnego ogrzewania i gazu na stanowisku

I USK 577/26

2

montera instalacji sanitarnych i grzewczych - nie wykonywał ich wyłącznie na

zewnątrz (w głębokich wykopach). Na poczet swego stanowiska Sąd Apelacyjny

odwołał się do protokołu powypadkowego z 1982 r., z którego wynika, że jego

rutynowe czynności w brygadzie były wykonywane wewnątrz budynków (osadzanie

grzejników). Ten rodzaj czynności pozostawał zgody z jego wykształceniem

(monter instalacji wewnętrznych). Nadto z pozostałych dokumentów

zgromadzonych w aktach osobowych wynika, że skarżący wykonywał szereg

zadań wewnątrz budynków (próby ciśnieniowe instalacji, kotła żeliwnego). Tym

samym nie można uznać, że zadania wewnątrz budynków były wykonywane

sporadycznie incydentalnie, a to z kolei sprzeciwia się uznaniu tej pracy za pracę w

głębokich wykopach w rozumieniu działu V, poz. 1, wykazu A rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (dalej

jako rozporządzenie).

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą kasacyjną

pełnomocnik wnioskodawcy. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazał, że jest ona oczywiście uzasadniona, ponieważ Sąd

odwoławczy naruszył art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach

pomostowych oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia, przez błędną wykładnię tych

przepisów, a do tego sprzeczną z wykładnią Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 12

maja 2021 r., I USKP 21/21, LEX nr 3252713).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia jej do rozpoznania i orzeczenie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do merytorycznego rozpoznania.

Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania – wymagałoby przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista

zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest

I USK 577/26

3

oczywiście uzasadniona (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06,

LEX nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia

11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK

352/07, LEX nr 465859). Podczas, gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi

na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w

szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego:

z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r.,

I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107;

z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364).

Tymczasem ustalone w sprawie okoliczności faktyczne (one wiążą Sąd

Najwyższy) przeczą możliwości zaakceptowania sposobu oceny prawa

materialnego, jaką przedstawia skarżący. Jego wizja na ocenę materiału

dowodowego nie wypełnia tej podstawy przedsądu, zwłaszcza gdy już nawet

powierzchowne spojrzenie na sprawę ujawnia brak możliwości zakwalifikowania

pracy odwołującego się do prac w głębokich wykopach. Sąd Apelacyjny należycie

ten problem wyjaśnił, a polemika z tymi ustaleniami nie może przynieść

spodziewanego rezultatu w postępowaniu kasacyjnym.

Zaliczenie okresu pracy do zatrudnienia w szczególnych warunków jest

możliwe, gdy taka praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Statusu takiego nie posiada okres zatrudnienia, w którym pracownik wykonuje poza

czynnościami zaliczonymi do prac w szczególnych warunkach również inne prace

niewymienione w załączniku do rozporządzenia (por. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 14 września 2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia

19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia

2007 r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07,

OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75 i z dnia 24 marca 2009 r., I PK 194/08, LEX nr 528152

I USK 577/26

4

oraz z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638). Od tej zasady istnieją

odstępstwa, co z kolei trafnie wskazuje skarżący. Pierwsze z nich dotyczy sytuacji,

kiedy inne równocześnie wykonywane prace stanowią integralną część większej

całości dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję załącznika do

rozporządzenia z 1983 r. (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 grudnia 2007 r.,

III UK 62/07, LEX nr 375653; z dnia 5 maja 2009 r., I UK 4/09, LEX nr 509022 oraz

z dnia 11 marca 2009 r., II UK 243/08, LEX nr 550990 i tam powołane wcześniejsze

orzecznictwo). Drugie odstępstwo dotyczy przypadków, kiedy czynności

wykonywane w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla

zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały, uboczny (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75

oraz z dnia 22 kwietnia 2009 r., II UK 333/08, LEX nr 1001310). Odstępstwa te nie

mają jednak zastosowania do skarżącego, który jak wynika z wiążących ustaleń

Sądu odwoławczego stale wykonywał prace, które nie miały statusu pracy w

szczególnych warunkach. W takim wypadku nie występują wymienione wcześniej

wyjątki, a w szczególności nie można uznać, że czynności te miały charakter

incydentalny, krótkotrwały, uboczny. Kwalifikacja Sądu odwoławczego jest zatem

prawidłowa. Nota bene przywołany wyrok Sądu Najwyższego (I USKP 21/21) nie

uwzględnił skargi kasacyjnej ubezpieczonego odnośnie do sposobu oceny

wykonywania pracy w szczególnych warunkach.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. oraz art. 98

§ 1 w związku z art. 39821 k.p.c.

AGM

[SOP]