Umowa zlecenia uznana za pozorną. SN nie przyjął skargi kasacyjnej Ł. G.

Wyrokiem z dnia 11 marca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie, po

rozpoznaniu apelacji organu rentowego, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w

Krakowie z dnia 16 listopada 2021 r. i oddalił odwołanie Ł. G. od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Krakowie z dnia 15 lutego 2018 r.,

stwierdzającej, że odwołujący się - jako wykonujący pracę na podstawie umowy

zlecenia u płatnika składek K. Sp. z o.o. Sp. k. - nie podlega obowiązkowym

ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz dobrowolnemu

I USK 588/26

2

ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 29 marca 2017 r. do

31 października 2017 r.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, poszerzony materiał dowodowy wykazuje, że

umowa zlecenia (z 29 marca 2017 r.) nie była faktycznie wykonywana (była

pozorna), co w konsekwencji skutkuje jej nieważnością. Sąd zwrócił także uwagę

na nieprawdopodobnie wysokie wynagrodzenia zleceniobiorcy w porównaniu z

podstawą wymiaru składek innych osób zatrudnionych u płatnika (takie podstawy

wynosiły do 2.500 zł do 1.200 zł, zaś w przypadku odwołującego się podstawa

została ustalona na kwotę 13.738,50 zł). Nadto nie można zauważyć koligacji

rodzinnych w sprawie oraz tego, że z dniem 1 listopada 2017 r. odwołujący się

został wyrejestrowany z ubezpieczenia.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył skargą kasacyjną w całości

pełnomocnik odwołującego się. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powołał się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej oraz na

występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne. Jego zdaniem, problem

prawny obejmuje kwestię, „czy możliwe jest uznanie umowy zlecenia za pozorną

wyłącznie na podstawie relacji rodzinnych stron umowy i braku udokumentowania

efektów współpracy, mimo istnienia świadków, korespondencji i realnych działań w

ramach umowy”.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz

zasądzenie na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Katalog okoliczności otwierających drogę do merytorycznego rozpoznania

skargi kasacyjnej jest zamknięty i obejmuje przypadki enumeratywnie wymienione

w treści art. 3989 § 1 k.p.c. Skarżący wskazał na podstawę z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4

k.p.c. (istotne zagadnienie prawne oraz skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona).

Po pierwsze, w sprawie nie występuje istotne zagadnienie prawne, a na

pewno nie zostało ono wydobyte przez skarżącego. Wstępnie trzeba tylko

I USK 588/26

3

przypomnieć, że z zagadnieniem prawnym mamy do czynienia, gdy:

(-) przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd

Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z

odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie; (-) zagadnienie

dotyczy wykładni przepisów prawa, których wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla

rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych

spraw; (-) skarżący, formułując problem prawny, określi przepisy prawa i wskaże

argumenty, które prowadzą do rozbieżnych ocen; (-) przeprowadzi stosowny

wywód prawny, zbieżny do pytania prawnego, o którym mowa w art. 390 k.p.c., tak

by uchwycić istotę i wagę formułowanego problemu. Dopiero łączne spełnienie

powyższych warunków otwiera drogę do stwierdzenia, że w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

10 września 2014 r., I CSK 729/13, LEX nr 1532950; z dnia 2 grudnia 2014 r.,

II CSK 376/14, LEX nr 1622307; z dnia 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr

52571; z dnia 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13, LEX nr 1375467; z dnia 26 stycznia

2012 r., I PK 124/11, LEX nr 1215465; z dnia 23 marca 2012 r., II PK 284/11,

LEX nr 1214575; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 293/11, LEX nr 1214577; z dnia

24 lutego 2005 r., III PK 6/05, LEX nr 513003).

Analiza tej części wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i

jego uzasadnienia wskazuje, że skarżący dość swobodnie podszedł do powyższych

wymogów. Przede wszystkim traktuje kwestię pozorności jako zagadnienie zupełnie

nowe, mimo że przepis ten doczekał się wielu wypowiedzi interpretacyjnych, w tym

także na tle spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sformułowane pytanie jest

na tyle proste i oczywiste, że może być (a w sprawie zostało) zrekonstruowane za

pomocą zwykłej wykładni prawa, jakiej dokonał sąd powszechny.

W sporze o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym kluczowa

pozostaje kwestia ustaleń faktycznych, których prawidłowość rzutuje na

zastosowanie prawa materialnego. Sąd Apelacyjny zastosował się do powyższej

reguły i klarownie wyjaśnił, dlaczego zgłoszony tytuł nie uzyskał ochrony prawnej.

Stąd można jedynie przypomnieć, że w judykaturze nie kwestionuje się

uprawnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do zbadania ważności tytułu

ubezpieczenia (umowy o pracę, zlecenia, dzieła) w celu stwierdzenia objęcia danej

I USK 588/26

4

osoby ubezpieczeniem społecznym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca

2013 r., II UK 201/12, LEX nr 1341964; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

29 sierpnia 2018 r., II UK 438/17, LEX nr 2538834). Zakład Ubezpieczeń

Społecznych, który stwierdza podleganie ubezpieczeniu społecznemu, może - bez

względu na nazwę umowy i jej postanowienia, którym strony zamierzały się poddać

- ustalić rzeczywisty charakter stosunku prawnego łączącego strony i istniejący tytuł

ubezpieczenia oraz wydać w tym zakresie decyzję na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1

i 3 ustawy systemowej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2014 r.,

II UK 454/13, LEX nr 1495840). W orzecznictwie zwraca się też uwagę, że zamiar

uzyskania ochrony ubezpieczeniowej bez rzeczywistego wykonywania umowy

świadczy o fikcyjności zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 3 września 2020 r., II UK 387/18, OSNP 2021 nr 6, poz. 68).

Fikcyjne zawarcie umowy, czyli niezwiązane z wykonywaniem pracy, powoduje, że

dokonanie zgłoszenia do ubezpieczeń następuje pod pozorem zatrudnienia. Zatem

osoba, która kreuje fikcyjny tytuł ubezpieczenia społecznego nie podlega temu

ubezpieczeniu.

Sumując, w sprawie Sąd Apelacyjny wyraził stanowisko, z jakiego powodu

przeczy skutecznemu wykreowaniu umowy zlecenia. Pogląd ten wydobył z

materiału dowodowego, który zostało dodatkowo poszerzony przed podjęciem

decyzji, posługując się wypracowaną w orzecznictwie metodologią oceny

stosunków prawnych. Na tym tle skarżący nie zdołał skonstruować nowego

istotnego zagadnienia prawnego.

Po wtóre, skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona. Z wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wynika żadna kwalifikowana wada

prawna, która na pierwszy rzut oka pozwala uznać stanowisko skarżącego.

Adekwatne w tej mierze pozostaje porównanie zatrudnionych dotychczas osób w

firmie i ich podstaw wymiaru do sytuacji odwołującego się. Tego rodzaju zabieg

interpretacyjny przeczy uznaniu wyroku za błędny, zwłaszcza że przy tej okazji sąd

analizował poszczególne racje za pomocą typowych narzędzi interpretacyjnych

(zasad logicznego rozumowania, zasad doświadczenia życiowego). Sam brak

zadowolenia strony z wyniku postępowania nie realizuje przesłanki oczywistego

naruszenia prawa.

I USK 588/26

5

Mając to na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach orzeczono w myśl

art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c.

AGM

[a.ł]