Sąd Najwyższy odmówił rozpoznania skargi płatnika w sporze o składki emeryta

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

wyrokiem z 19 marca 2025 r., III AUa 514/24, oddalił apelację H. sp. z o.o. sp. k. w

G. (dalej jako płatnik składek) od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 12

marca 2024 r., VIII U 2208/23, oddalającego odwołanie płatnika składek od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 26 czerwca 2023

r., stwierdzającej, że ubezpieczony J.K. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom

emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako osoba wykonująca pracę na

podstawie umowy zlecenia na rzecz płatnika składek w okresie od 1 stycznia 2020 r.

do dnia 31 marca 2020 r. oraz ustalającej, że podstawy wymiaru składek w tym

okresie stanowią kwoty wskazane w decyzji.

I USK 654/26

2

Skargę kasacyjną wywiódł płatnik składek. W skardze kasacyjnej zarzucono

naruszenie prawa materialnego - art. 9 ust. 2c i ust. 4a ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z

2024 r., poz. 497 ze zm., dalej jako „ustawa systemowa") przez wadliwą wykładnię,

co doprowadziło do ich błędnego zastosowania, oraz art. 9 ust. 2c i ust. 4a ustawy

systemowej przez niewłaściwe zastosowanie i zobowiązanie skarżącego do

opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe za

ubezpieczonego, podczas gdy tego rodzaju zobowiązanie składkowe w ogóle nie

powstało.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na

oczywistą zasadność skargi oraz potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie.

W ocenie skarżącego ubezpieczony, który miał ustaloną emeryturę, a nadto był

zatrudniony u innego niż skarżący podmiotu na podstawie umowy o pracę w

niepełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem niższym niż minimalne, nie

podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z

tytułu wykonywania umowy zlecenia. Skarżący wskazał, że rozstrzygnięcie przez

Sąd Najwyższy sporu co do interpretacji art. 9 ust. 4a ustawy systemowej „jest

konieczne, a co więcej pozwoli stronom sporu w sposób jasny i precyzyjny

zrozumieć przepisy prawa i dokonywać stosownych działań na ich podstawie”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

I USK 654/26

3

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności

powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na

przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) i

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.).

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

twierdzeniu o istnieniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi

poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia

wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w

odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy

przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 maja 2018 r., I CSK

31/18, LEX nr 2508113; z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr

424365). Powołanie się na tę przyczynę kasacyjną zakłada więc nie tylko

wskazanie przepisu prawa i stwierdzenie, że - w ocenie skarżącego - wywołuje on

wątpliwości. Konieczne jest również wykazanie, że wątpliwości te mają rzeczywisty

i poważny charakter, wyjaśnienie na czym one polegają, ich uzasadnienie, a także

wskazanie rozbieżnych wariantów interpretacyjnych, z odwołaniem się do

dotychczasowych poglądów orzecznictwa i dostępnego piśmiennictwa (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, LEX

nr 2497706), a w szczególności przytoczenie i poddanie analizie rozbieżnych

orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności te mają swoje źródło w różnej

wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów wskazujących, że

wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym

stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 123/17, LEX nr 2496319).

Wypada również dodać, że podobnie jak w przypadku gdy podstawą wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest występujące w sprawie zagadnienie

I USK 654/26

4

prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), omawiana przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

nie zachodzi, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia

prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych

orzeczeniach a brak nadto okoliczności uzasadniających zmianę tego poglądu (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr

1215423; z dnia 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; z dnia10

kwietnia 2018 r., II PK 143/17, LEX nr 2525398; z dnia 19 kwietnia 2018 r., I CSK

709/17, LEX nr 2486162; z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114).

Wniesiona skarga nie spełnia tak określonych warunków omawianej powyżej

przesłanki przedsądu, ponieważ problem wykładni art. 9 ust. 4a ustawy systemowej

w kontekście ograniczeń w stosowaniu zasady zwalniającej zleceniobiorcę

uprawnionego do emerytury (lub renty), który pozostaje w stosunku pracy, z

podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania

umowy zlecenia był już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi orzecznictwa. Przede

wszystkim wykładnia art. 9 ust. 4a ustawy systemowej została obszernie omówiona

w wyroku Sądu Najwyższego z 21 marca 2019 r., II UK 548/17 (LEX nr 2638597),

w którym stwierdzono, że zawarte w art. 9 ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie

„odsyłające” do ust. 2c tego przepisu powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do

emerytury lub renty pozostający równocześnie w stosunku pracy nie będzie

podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy

zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach

stosunku pracy osiągnie kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego

wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a tej ustawy). Co do zasady każdy

zleceniobiorca (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej) podlega obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym niezależnie od tego, czy jest uprawniony do emerytury

i renty (z wyjątkiem osób wymienionych w art. 6 ust. 4). Zwolnienie zleceniobiorcy z

tego obowiązku wynika natomiast z faktu równoczesnego pozostawania w stosunku

pracy, który z mocy art. 9 ust. 1 wyprzedza inne tytuły podlegania obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym, co dotyczy również emerytów i rencistów (por. art. 9

ust. 4 w związku z art. 9 ust. 4a). Dlatego właśnie emeryci i renciści, tak jak

pozostali zleceniobiorcy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z

tytułu wykonywania umów zlecenia, „jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku

I USK 654/26

5

pracy”. Zawarte w art. 9 ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie „odsyłające” do

art. 9 ust. 2c, przy uwzględnieniu gramatycznych reguł wykładni, należy zaś

rozumieć w ten sposób, że sytuacja prawna zleceniobiorcy uprawnionego do

emerytury lub renty będącego równocześnie pracownikiem jest regulowana treścią

pierwszego z wymienionych przepisów (nie podlega on obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia, a podlega im jedynie z tytułu

stosunku pracy) tylko wtedy, gdy nie będzie wypełniała hipotezy ust. 2a.

Wspomniane zastrzeżenie oznacza bowiem, że sytuacja prawna omawianej

osoby w pierwszej kolejności powinna być oceniana przez pryzmat regulacji art. 9

ust. 2c ustawy systemowej i dopiero wówczas, gdy hipoteza normy prawnej

zawartej w tym przepisie nie zostanie wypełniona, sytuacja ta będzie uregulowana

wprost normą wynikającą z art. 9 ust. 4a, która a contrario formułuje zasadę,

zgodnie z którą zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w

stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu

wykonywania umowy zlecenia. Innymi słowy, ocena sytuacji prawnej zleceniobiorcy

uprawnionego do emerytury lub renty pozostającego w stosunku pracy

dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust. 2c powinna „wyprzedzać” ocenę

dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 4a. W praktyce z możliwością

zastosowania zasady, w myśl której zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub

renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, będziemy mieli zatem do

czynienia wtedy, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z

tytułu pozostawania w stosunku pracy osiągnie kwotę określoną w art. 18 ust. 4

pkt 5a (tzn. minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co jednoznacznie wskazuje

brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które nie określa przecież

wymienionych tam „innych tytułów”, a zatem obejmuje także osoby pozostające w

stosunku pracy. Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu pozostawania w

stosunku pracy będzie niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę,

zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy

będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym również z tytułu

wykonywania umowy zlecenia. Pogląd ten został zaakceptowany w kolejnych

wyrokach Sądu Najwyższego między innymi z 20 kwietnia 2021 r., II USKP 38/21

I USK 654/26

6

(LEX nr 3358857), z 27 kwietnia 2021 r., II USKP 37/21 (LEX nr 3252364), z 11

czerwca 2024 r., II USKP 19/23 (LEX nr 3724656) czy w postanowieniu z 16 lutego

2023 r., II USK 35/22 (LEX nr 3549740) i z 8 maja 2024 r., II USK 64/24 (LEX nr

3712294).

Tak więc poruszony przez skarżącego problem na tle wykładni art. 9 ust. 4a

ustawy systemowej został już rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy i przepis ten nie

wymaga obecnie wykładni we wskazanym w skardze kasacyjnej zakresie.

Z kolei odwołanie się do przesłanki oczywistej zasadności skargi (art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c.) wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta

rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego

ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty

wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać

kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca

2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06,

LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z 10 stycznia

2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej

instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu,

niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu

drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Jednak o tym,

że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta

w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 2 kwietnia

2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860).

I USK 654/26

7

Oceniany w tym kontekście wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie spełnia wyżej określonych kryteriów, ponieważ we wniosku tym

skarżący nie odwołuje się do żadnego konkretnego przepisu, ograniczając się

jedynie do twierdzenia, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Dopiero z dalszej treści skargi można się domyślać, że być może

skarżącemu chodzi o art. 9 ust. 4a ustawy systemowej. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego ugruntowane jest natomiast stanowisko, według którego dla

stwierdzenia, że w sprawie wystąpiła przesłanka oczywistej zasadności skargi,

skarżący powinien był wskazać konkretne, naruszone przez sąd przepisy, a także

przytoczyć odpowiednie argumenty wyjaśniające, dlaczego te przepisy zostały, jego

zdaniem, w tak ewidentny sposób naruszone (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 29 maja 2018 r., I CSK 42/18, LEX nr 2508120), zaś skarga

kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie

musiał poszukiwać w jej podstawach lub ich uzasadnieniu pozostałych elementów

kreatywnych skargi ani tym bardziej się ich domyślać (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). Odnosi się to

również do szczególnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., która jako

jedyna ma na uwadze indywidulany interes skarżącego w przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania. O ile zasadne podstawy kasacyjne mogą prowadzić do

uwzględnienia skargi kasacyjnej, to w przypadku podstawy przedsądu z art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c. znaczenie ma dopiero oczywista zasadność skargi, czyli

samodzielne (odrębne od podstaw kasacyjnych) wskazanie i wykazanie we

wniosku naruszenia przepisów, które bez wątpliwości prowadzi do stwierdzenia, że

objęty skargą wyrok, jest oczywiście wadliwy i dlatego skarga powinna zostać

przyjęta do rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 maja 2020 r.,

I UK 250/19, LEX nr 3029692). Zauważyć jednak trzeba, co wynika z rozważań

dokonanych powyżej, że zaskarżony wyrok zgodny jest z utrwaloną linią

orzecznictwa, a okoliczność ta jednoznacznie dyskwalifikuje tezę o oczywistej

zasadności skargi.

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

[SOP]

I USK 654/26

8