Na zasiłkach przez lata bez klientów. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Sąd Apelacyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 12 marca 2025 r., zmienił

wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 10 maja 2021 r. i oddalił odwołanie E.J.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Kielcach z dnia 16 lipca

2019 r. i stwierdził, że ubezpieczona podlega obowiązkowo ubezpieczeniom

emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą

działalność gospodarczą od 1 października 2014 r. do 1 kwietnia 2015 r. i od 31

marca 2016 r. do 13 kwietnia 2016 r. oraz nie podlega obowiązkowo

ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako osoba prowadząca

pozarolniczą działalność gospodarczą od 14 kwietnia 2016 r. do 2 stycznia 2019 r.

I USK 668/26

2

W ocenie Sądu Apelacyjnego, na podstawie zebranego materiału

dowodowego, trudno było przyjąć, że odwołująca się od 14 kwietnia 2016 r. do

2 stycznia 2019 r. faktycznie prowadziła działalność gospodarczą, a nawet, że

miała taki zamiar, skoro nie miała żadnych klientów (nie potrafiła ich wskazać), a

analiza jej sytuacji finansowej i braku przychodów w spornym okresie świadczyła,

że nie mogło być mowy o zarobkowym prowadzeniu działalności gospodarczej,

czyli nastawionej na uzyskanie dochodu. Ponadto, odwołująca się w całym

spornym okresie od 14 kwietnia 2016 r. do 2 stycznia 2019 r. miała tylko kilka

niewielkich przerw w korzystaniu ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że ubezpieczona, po nieprzerwanym pobieraniu

zasiłku chorobowego od 2 stycznia 2015 r. (zaledwie po 3 miesiącach od

zarejestrowania działalności gospodarczej) i następnie do 30 marca 2016 r. zasiłku

macierzyńskiego, już od 5 kwietnia 2016 r. udała się na zasiłek opiekuńczy i przez

kolejne lata, z niewielkimi tylko przerwami (najdłuższa przerwa od 14 kwietnia

2016 r. do 8 maja 2016 r. i kolejna od 24 lipca 2017 r. do 3 września 2017 r.)

korzystała naprzemiennie z tego zasiłku bądź z zasiłku chorobowego aż do

wyrejestrowania działalności gospodarczej w styczniu 2019 r. Jednocześnie

zgłaszając się do ubezpieczeń społecznych od 1 października 2014 r.

zadeklarowała najwyższą dopuszczalną podstawę wymiaru składek na

ubezpieczenia społeczne (9.300 zł), od której to podstawy przez cały czas

wypłacane jej były świadczenia z ubezpieczenia, gdyż przerwy między zasiłkami

były bardzo krótkie. W rezultacie w spornym okresie przypadającym od 14 kwietnia

2016 r. do 2 stycznia 2019 r. pobrała świadczenia z ubezpieczeń chorobowego w

łącznej kwocie 280.126,00 zł, podczas gdy składki na ubezpieczenie chorobowe

opłaciła w kwocie 2.041,30 zł. Sąd Apelacyjny uznał, że przebywanie na zasiłkach

od 2 stycznia 2015 r., w spornym okresie z niewielkimi tylko przerwami, wykluczało

w istocie możliwość prowadzenia działalności gospodarczej w sposób zarobkowy,

czyli przynoszącej dochód mogący być źródłem utrzymania.

Skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik ubezpieczonej, zaskarżając wyrok

Sądu Apelacyjnego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznanie wskazał na jej oczywistą zasadność.

I USK 668/26

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na

przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została

jednak spełniona. Oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla

przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na

uwzględnienie. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby

głębszej analizy czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane

uchybienia muszą zatem mieć kwalifikowany charakter, odnosić się do konkretnych,

powołanych przez skarżącego przepisów prawa, z zastrzeżeniem art. 3983 § 3 k.p.c.

i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że podstawą do

powstania obowiązku ubezpieczenia na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U.

z 2025 r. poz. 350, dalej ustawa systemowa) jest faktyczne wykonywanie

działalności pozarolniczej (art. 13 pkt 4 tej ustawy), w tym gospodarczej, co

oznacza, że wykonywanie tejże działalności, to rzeczywista działalność zarobkowa

wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (por. np. wyroki Sądu Najwyższego:

z dnia 25 listopada 2005 r., I UK 80/05, OSNP 2006, nr 19-20, poz. 309; z dnia

14 września 2007 r., III UK 35/07, LEX nr 483284; z dnia 18 lutego 2009 r.,

II UK 207/08, LEX nr 736738; z dnia 19 lutego 2009 r., II UK 215/08, LEX nr

736739; z dnia 19 lutego 2010 r., II UK 186/09, LEX nr 590235; z dnia 22 lutego

2010 r., I UK 240/09, LEX nr 585723; z dnia 18 listopada 2011 r., I UK 156/11,

LEX nr 1102533).

Prowadzenie działalności gospodarczej o tyle zatem stanowi tytuł podlegania

ubezpieczeniom, o ile faktycznie ubezpieczony działalność tę wykonuje, choć

stopień natężenia jego aktywności może być różny.

Pod pojęciem działalności gospodarczej rozumie się więc zarobkową

działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie,

rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową

wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Działalność gospodarcza musi

odpowiadać pewnym cechom - w ujęciu tradycyjnym działalność gospodarcza

I USK 668/26

4

charakteryzuje się profesjonalnością, samodzielnością, podporządkowaniem

zasadzie racjonalnego gospodarowania, celom zarobkowym, trwałością

prowadzenia, wykonywaniem w sposób zorganizowany oraz uczestniczeniem w

obrocie gospodarczym. Właściwości cechujące działalność gospodarczą, które

powinny występować łącznie to działanie stałe, nieamatorskie, nieokazjonalne, z

elementami organizacji, planowania i zawodowości rozumianej jako fachowość,

znajomość rzeczy oraz specjalizacja (zob. B. Gudowska i J. Strusińska-Żukowska

(red): Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, Warszawa 2011,

s. 106-107, por. także uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

18 czerwca 1991 r., III CZP 40/91, OSNC 1992 Nr 2, poz. 17). Aby więc można

było o niej mówić, muszą zostać spełnione kumulatywnie wszystkie przesłanki

(zarobkowy charakter prowadzonej działalności, zorganizowany charakter, ciągłość

wykonywania działalności).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że dla zakwalifikowania

danej działalności jako działalności gospodarczej - z punktu widzenia przywołanych

wyżej przepisów - istotne znaczenie ma jej ciągłość oraz zorganizowany i

zarobkowy charakter. Ciągłość w działalności gospodarczej ma dwa aspekty.

Pierwszy to powtarzalność czynności, pozwalająca na odróżnienie działalności

gospodarczej od jednostkowej umowy o dzieło lub zlecenia albo umowy o

świadczenie usługi, które same w sobie nie składają się jeszcze na działalność

gospodarczą, zaś drugi aspekt, wynikający zresztą z pierwszego, to zamiar

niekrótkiego prowadzenia działalności gospodarczej (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 13 września 2016 r., I UK 455/15, LEX nr 2122404; z dnia

10 maja 2017 r., I UK 184/16, LEX nr 2305920).

Z kolei o zorganizowaniu działalności gospodarczej nie świadczy jedynie jej

forma organizacyjno-prawna (zob. W.J. Katner: Prawo o działalności gospodarczej.

Komentarz. Orzecznictwo. Piśmiennictwo, Warszawa 2003, s. 21-22), czyli

dokonanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej czy rejestru

przedsiębiorców KRS. Organizacji tej nie można bowiem sprowadzać wyłącznie do

płaszczyzny formalnej, gdyż ma ona swoje odzwierciedlenie również w

płaszczyźnie materialnej (zob. M. Szydło: Swoboda działalności gospodarczej,

I USK 668/26

5

Warszawa 2005 r., s. 48-55 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

26 września 1996 r., II FSK 789/07, LEX nr 495147).

Zorganizowanie działalności gospodarczej w płaszczyźnie materialnej

odbywa się zatem przykładowo przez: zapewnienie kapitału, lokalu, środków

biurowych, maszyn, sprzętu, technologii, zatrudnienie pracowników,

przedsięwzięcie działań o charakterze marketingowym (informacja, reklama) oraz,

ogólnie rzecz ujmując, przez podejmowanie działań zmierzających do uzyskania i

utrzymania wymaganych kwalifikacji niezbędnych ze względu na rodzaj

wykonywanej działalności (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 lutego 2016 r.,

I UK 65/15, LEX nr 2118451; z dnia 16 lutego 2016 r., I UK 77/15, LEX nr 2000382).

Kolejnym elementem kreującym działalność gospodarczą jest jej zarobkowy

charakter. Działalność jest zarobkowa, jeżeli jest prowadzona w celu osiągnięcia

dochodu ("zarobku") rozumianego jako nadwyżka przychodów nad nakładami

(kosztami) tej działalności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2013 r.,

I UK 604/12, OSNP 2014 Nr 2, poz. 30).

Przesłanka zarobkowego charakteru działalności zostanie spełniona wtedy,

gdy jej prowadzenie przynosi rzeczywisty zysk, ale również wówczas, gdy pomimo

jego nieosiągnięcia, przedsiębiorca nastawiony był na uzyskanie dochodu (por.

przywołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2016 r.,

I UK 455/15 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 kwietnia 2017 r., II UK 98/16 i

z dnia 15 marca 2018 r., III UK 47/17, LEX nr 2497578). W tej mierze istotny jest

zatem wyznaczony przez przedsiębiorcę cel, który w każdym przypadku, poprzez

realizację zamierzonych przedsięwzięć musi zakładać pozytywny wynik.

Rekonstrukcja istotnych parametrów pojęcia działalności gospodarczej

wymusza, by wszystkie z nich wystąpiły w sprawie. Istotne pozostawało

wyjaśnienie, czy w odtworzonych działaniach odwołującej się występowały

wszystkie obligatoryjne elementy składające się na pojęcie pozarolniczej

działalności. Nie chodzi tu tylko o przeważające elementy, lecz o spełnienie

wszystkich cech tej działalności. W tym kierunku wypowiedział się ostatnio Sąd

Najwyższy (wyrok z dnia 6 października 2020 r., I UK 105/19, OSNP 2021 Nr 8,

poz. 95). W wyroku z dnia 13 września 2016 r., I UK 455/15 (LEX nr 2122404), Sąd

Najwyższy stwierdził, że stopień natężenia aktywności osoby prowadzącej

I USK 668/26

6

pozarolniczą działalność gospodarczą może być różny. Niemniej, "prowadzenie

działalności gospodarczej o tyle stanowi tytuł podlegania ubezpieczeniom, o ile

faktycznie ubezpieczony działalność tę wykonuje" - na co w rozpoznawanej sprawie

nie wskazują ustalenia faktyczne.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca, powołując się na przesłankę oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej, zmierza do podważenia dokonanej przez Sąd drugiej

instancji oceny poszczególnych dowodów i poczynionych na tej podstawie ustaleń

faktycznych. Jak stanowi art. 3989 § 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą

być bowiem zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Sumując powyższe uwagi, nie sposób przyjąć, by skarżąca wykazała

przesłanki wskazujące na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Za takie

okoliczności nie może być uznany sam fakt braku akceptacji zaskarżonego

werdyktu. Nie znajdując podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, na

podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.

AGM

[SOP]