Spór o podleganie ubezpieczeniom fryzjerki po sprzedaży salonu. SN odmówił przyjęcia skargi

Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 22 października 2024 r. oddalił

apelację odwołującej się A. P. od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z

dnia 30 października 2020 r., którym oddalono odwołanie od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu z dnia 21 maja 2019 r.,

stwierdzającej, że odwołująca się, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność

I USK 87/25

2

gospodarczą, nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym,

wypadkowemu od dnia 12 marca 2015 r. do dnia 11 marca 2019 r. i dobrowolnie

ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 12 marca do dnia 15 września 2015 r., od

dnia 14 września 2016 r. do dnia 23 października 2017 r. oraz od dnia 23

października 2018 r. do dnia 11 marca 2019 r., a także orzekł o kosztach procesu.

W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że w czasie korzystania ze zwolnienia

lekarskiego w związku z ciążą odwołująca się zakończyła prowadzenie działalności

gospodarczej z dniem 11 marca 2015 r., kiedy to sprzedała swoje przedsiębiorstwo

A. S. i rozwiązała umowę najmu lokalu, w którym świadczyła usługi fryzjerskie.

Odwołująca się nie zgłaszała przychodów z tytułu prowadzenia działalności do

urzędu skarbowego, zaprzestała z dniem 9 stycznia 2015 r. prowadzenia ewidencji

sprzedaży, zaniechała reklamy działalności gospodarczej (brak ogłoszeń,

wizytówek, cenników, zaproszeń), nie miała lokalu, w którym działalność miałaby

być prowadzona. Po sprzedaży przedsiębiorstwa zachowała jedynie drobny sprzęt

fryzjerski (tj. suszarki, szczotki do modelowania, grzebień, nożyczki, degażówki,

prostownicę). W ocenie Sądu Apelacyjnego nie sposób było przyjąć, aby

odwołująca się świadczyła usługi w ramach prowadzenia działalności gospodarczej,

a co najwyżej na podstawie umów na konkretną usługę. Odwołująca się nie

zorganizowała sobie stanowiska fryzjerskiego w postaci fotela przed lustrem, szafki,

komódki lub kufra z akcesoriami, myjki. Są to podstawowe sprzęty fryzjerskie,

służące także do wykonywania usług fryzjerskich w mieszkaniu klienta.

Okoliczność, że odwołująca się ich nie posiadała wskazuje, że nie były jej one

potrzebne, a to znaczy, iż nie wykonywała spornych usług w zakresie, o jakim

zeznawali świadkowie. Odwołująca się nie udokumentowała również jakichkolwiek

zakupów wskazując, że dla profesjonalnej działalności wystarczała jej suszarka,

nożyczki i prostownica.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniosła odwołująca się,

zaskarżając wyrok ten w całości i zarzucając naruszenia prawa materialnego -

art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r.,

poz. 350 ze zm. dalej jako ustawa systemowa) w związku z art. 2 w związku z art. 4

ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (jednolity tekst:

I USK 87/25

3

Dz.U. z 2017 r., poz. 2168 ze zm.) oraz w związku z art. 3 w związku z art. 4 ust. 1

ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (obecnie jednolity tekst:

Dz.U. z 2025 r., poz. 1480) w związku z art. 13 pkt 4, art. 11 ust. 2, art. 6 ust. 1 pkt

5 i art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej, przez błędne ich zastosowanie polegające

na przyjęciu w sytuacji skarżącej, że świadczenie usług pozą salonem fryzjerskim,

w niewielkim rozmiarze i z niewielkim dochodem nie jest wykonywaniem

działalności gospodarczej oraz przyjęcie, iż w spornym okresie skarżąca nie

prowadziła pozarolniczej działalności gospodarczej, a tym samym nie podlegała

ubezpieczeniom społecznym, mimo braku dokonania relewantnych ustaleń

faktycznych w tym zakresie, a w szczególności co do tego, czy i jakie świadczyła

usługi w spornym okresie, z jaką częstotliwością, w jakim miejscu, przy użyciu

jakiego sprzętu, w czyim imieniu i na czyj rachunek, jaka była wysokość przychodu i

dochodu, jaki był model biznesowy skarżącej.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu lub innemu sądowi równorzędnemu do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego oraz o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wobec jej oczywistej zasadności w

zakresie wszystkich zawartych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia skargi do rozpoznania i o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., tj. wówczas, gdy w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne (pkt 1), bądź istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów (pkt 2), czy też zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub gdy skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). W konsekwencji tego w art. 3984 § 2

k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił

obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie.

I USK 87/25

4

Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na możliwości

odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

(art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego

wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie

okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu

katalogowi przesłanek.

Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej,

wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa

odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i

podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania

kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie

podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy

kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna jest wszak

szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes

publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów

powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie

okoliczności w sprawie zachodzą (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

5 czerwca 2013 r., III SK 55/12, LEX nr 1482419 i powołane tam orzeczenia).

Tymczasem skarżąca w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania czyni odwołanie do podstaw kasacyjnych i lakonicznie wskazuje, że

„oczywista zasadność skargi wynika z przyjęcia a priori założenia, iż świadczenie

I USK 87/25

5

usług poza salonem fryzjerskim, w niewielkim rozmiarze i z niewielkim dochodem

nie jest wykonywaniem działalności gospodarczej, w tym z pominięciem

całokształtu historii zawodowej oraz z braku dokonania kluczowych z punktu

widzenia rozstrzygnięcia ustaleń, jak to czy i jakie usługi świadczyła w spornym

okresie, z jaką częstotliwością, w jakim miejscu, przy użyciu jakiego sprzętu, w

czyim imieniu i na czyj rachunek, jaka była wysokość przychodu i dochodu

skarżącej”. Natomiast skuteczne powołanie przesłanki z art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c.

wymaga nie tylko odwołania się do okoliczności, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście

zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża

się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że

rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia

(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem

wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący

powinien więc w wywodzie prawnym, którego zdecydowanie zabrakło, wykazać

kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r.,

II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126;

z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie

sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa.

Skarżący ma zatem obowiązek wskazania jakie przepisy zostały naruszone przez

sąd – czego jednak nie czyni - oraz wykazania, że w wyniku tego naruszenia doszło

do wydania rażąco nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 23 czerwca 2025 r., III USK 96/25, LEX nr 3899562). Jednak o

tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja

zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860).

W tym zakresie wniesiona skarga nie spełnia wymienionych wyżej warunków,

ponieważ poza stwierdzeniem, że „zachodzi oczywista zasadność skargi kasacyjnej

I USK 87/25

6

w zakresie wszystkich podstaw kasacyjnych”, skarżąca nie odniosła się do żadnego

konkretnego przepisu, którego naruszenie miałoby mieć charakter naruszenia

kwalifikowanego. Dopiero z treści skargi można się domyślać, że chodzi o

oczywiste naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej, chociaż przepis ten w

ogóle nie został wyartykułowany we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, a

jedynie w jej podstawach i to w związku z przepisami ustawy o swobodzie

działalności gospodarczej oraz Prawa przedsiębiorców. W orzecznictwie

ugruntowane jest natomiast stanowisko, według którego dla stwierdzenia, że w

sprawie wystąpiła przesłanka oczywistej zasadności skargi, skarżący powinien był

wskazać konkretne, naruszone przez sąd przepisy, a także przytoczyć odpowiednie

argumenty wyjaśniające, dlaczego te przepisy zostały, jego zdaniem, w tak

ewidentny sposób naruszone (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

29 maja 2018 r., I CSK 42/18, LEX nr 2508120), zaś skarga kasacyjna powinna być

tak zredagowana i skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w jej

podstawach lub ich uzasadnieniu pozostałych elementów kreatywnych skargi ani

tym bardziej się ich domyślać (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134; z dnia 20 października 2016 r., I PK

59/16, LEX nr 2160130; z dnia 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, LEX nr 2009500;

z dnia 26 lutego 2016 r., V CSK 518/15, LEX nr 2015640).

Odnosi się to również do szczególnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt

4 k.p.c., która jako jedyna ma na uwadze indywidulany interes skarżącego w

przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. O ile zasadne podstawy kasacyjne

mogą prowadzić do uwzględnienia skargi, to w przypadku podstawy przedsądu z

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. znaczenie ma dopiero oczywista zasadność skargi, czyli

samodzielne (odrębne od podstaw kasacyjnych) wskazanie i wykazanie we

wniosku naruszenia przepisów, które bez wątpliwości prowadzi do stwierdzenia, że

objęty skargą wyrok, jest oczywiście wadliwy i dlatego skarga powinna zostać

przyjęta do rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 maja

2020 r., I UK 250/19, LEX nr 3029692).

Na marginesie wypada jedynie nadmienić, że obecnie w orzecznictwie Sądu

Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że podstawą powstania tytułu do podlegania

ubezpieczeniom społecznym w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności

I USK 87/25

7

gospodarczej (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej) jest faktyczne wykonywanie

pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 13 pkt 4 tej ustawy), czyli rzeczywiste

podjęcie i prowadzenie działalności zarobkowej, wykonywanej w sposób

zorganizowany i ciągły, w celu zarobkowym (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

25 stycznia 2017 r., II UK 621/15, LEX nr 2248732; z dnia 10 maja 2022 r.,

I USKP 100/21, LEX nr 3435868; z dnia 9 listopada 2022 r., I USKP 148/21, LEX nr

3549446; z dnia16 października 2024 r., III USKP 122/23, LEX nr 3768913). Cechą

działalności gospodarczej jest prowadzenie jej dla zysku, który powinien wystarczyć

na koszty działalności, utrzymanie przedsiębiorcy i dalszy rozwój.

Ubezpieczenie społeczne nie jest natomiast celem samym w sobie. Jest nim

zarobek, który powinien pokrywać w pełni koszty działalności, w tym ubezpieczenia

społecznego, a ponadto wystarczać na utrzymanie oraz rozwój przedsiębiorstwa

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2023 r., III USKP 27/22, LEX nr

3571706). Równocześnie nie należy zapominać o tym, że swoboda działalności

gospodarczej nie jest równoznaczna z jej dowolnością, gdyż działalność ta podlega

regulacji, co oznacza, że nie wystarcza subiektywne przekonanie i własna

kwalifikacja kształtowanej sytuacji jako działalności gospodarczej. Zorganizowanie

działalności gospodarczej w płaszczyźnie materialnej odbywa się przykładowo

przez: zapewnienie kapitału, lokalu, środków biurowych, maszyn, sprzętu,

technologii, zatrudnienie pracowników, przedsięwzięcie działań o charakterze

marketingowym (informacja, reklama) oraz przez podejmowanie działań

zmierzających do uzyskania i utrzymania wymaganych kwalifikacji niezbędnych ze

względu na rodzaj wykonywanej działalności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

10 lutego 2016 r., I UK 65/15, LEX nr 2118451 czy z dnia 16 lutego 2016 r., I UK

77/15, LEX nr 2000382). Ocena, czy w okolicznościach konkretnej sprawy

działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana należy do sfery ustaleń

faktycznych (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 240/09,

LEX nr 585723; z dnia 10 maja 2017 r., I UK 184/16, LEX nr 2305920; z dnia

5 października 2017 r., I UK 395/16, LEX nr 2400313). O tym, czy ubezpieczony

podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a w

konsekwencji tego mógł zgłosić się także do dobrowolnego ubezpieczenia

chorobowego, przesądza zatem ustalenie, że faktycznie prowadził/wykonywał

I USK 87/25

8

pozarolniczą działalność gospodarczą (por. wyrok z dnia 5 października 2017 r.,

I UK 395/16, LEX nr 2400313 z glosą K. Stepnickiej, LEX/el 2018).

Wobec tego, że skarżąca nie zdołała wykazać, że zachodzi potrzeba

rozpoznania jej skargi, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania

kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.

[a.ł]