Zawieszona wypłata emerytury za dwa miesiące. SN uchylił odrzucenie skargi kasacyjnej

Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 11 marca 2025 r. odrzucił

skargę kasacyjną ubezpieczonego R. J. od wyroku tego Sądu z dnia 30 września

2024 r., którym oddalono apelację ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego w

Łodzi oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

[…] Oddział w Łodzi, ustalających kapitał początkowy ubezpieczonego oraz

przyznających mu prawo do emerytury od dnia 1 marca 2023 r., z podjęciem jej

wypłaty od dnia 1 maja 2023 r. (pkt 1) oraz zasądził od ubezpieczonego na rzecz

organu rentowego tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

kasacyjnym kwotę 240 zł z ustawowymi odsetkami w wysokości odsetek ustawowych

I UZ 14/25

2

za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia

uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty (pkt 2).

Sąd Apelacyjny w motywach postanowienia stwierdził, że skarga kasacyjna

jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Poza sporem bowiem pozostawało, że

przedmiotem kasacyjnego zaskarżenia jest świadczenie emerytalne

ubezpieczonego za marzec i kwiecień 2023 r., które nie zostało mu wypłacone, mimo

przyznania prawa do emerytury od dnia 1 marca 2023 r. z uwagi na zawieszenie

wypłaty świadczenia na podstawie art.103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity

tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749, dalej ustawa emerytalna).

Dopuszczalność skargi kasacyjnej w tej sprawie zdaniem Sądu Apelacyjnego

warunkowana jest zatem osiągnięciem progu kasacyjności, wskazanego w art. 3982

§ 1 k.p.c., ponieważ przedmiotem kasacyjnego zaskarżenia była niewątpliwie

wypłata emerytury ubezpieczonego za dwa miesiące, a nie przyznanie mu prawa do

emerytury, czy też wstrzymanie przyznanego prawa. Organ rentowy nie

kwestionował, że ubezpieczony spełniał wszystkie warunki do nabycia prawa do

emerytury od dnia 1 marca 2023 r. i od tej daty prawo do emerytury zostało mu

przyznane. Powodem niewypłacenia świadczeń za marzec i kwiecień była jedynie –

jak wyjaśnił Sąd Apelacyjny – zawieszalność. W przypadku zawieszenia i podjęcia

wypłaty emerytury nie mamy zaś do czynienia ze wstrzymaniem prawa do

świadczenia, lecz ze sporem co do jego wypłacalności i w konsekwencji z

pomniejszeniem świadczenia.

W takim przypadku o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje stosownie

do art. 3982 § 1 k.p.c. wartość przedmiotu kasacyjnego zaskarżenia i spełnienie progu

kasacyjności wskazanego w tym przepisie. Skoro wartość świadczenia emerytalnego

za dwa sporne miesiące wskazana przez ubezpieczonego, zgodnie z art. 22 k.p.c.,

wynosiła 5.664 zł, a więc nie osiągnęła kwoty 10.000 zł, to wniesiona skarga

kasacyjna podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna.

Zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego wniósł ubezpieczony,

zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art.

3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., przez jego zastosowanie na skutek błędnego

uznania, że dopuszczalność skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie warunkowana

I UZ 14/25

3

jest wartością przedmiotu zaskarżenia wskazaną w tym przepisie w sytuacji, gdy

sprawa ta dotyczy wstrzymania emerytury, a zatem wartość przedmiotu zaskarżenia

nie ma znaczenia dla dopuszczalności skargi kasacyjnej; 2) art. 3982 § 1 zdanie

drugie k.p.c., przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy niniejsza sprawa dotyczy

wstrzymania emerytury, a zatem wartość przedmiotu zaskarżenia nie ma znaczenia

dla dopuszczalności skargi kasacyjnej.

W zażaleniu zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego, a

mianowicie: 1) art. 103a w związku z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, przez

jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż powodem niewypłacenia żalącemu

się świadczeń za marzec i kwiecień 2023 r. była zawieszalność, a w przypadku

zawieszenia i podjęcia wypłaty emerytury nie mamy do czynienia ze wstrzymaniem

prawa do świadczenia, lecz ze sporem co do jego wypłacalności i w konsekwencji z

pomniejszeniem świadczenia w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu

prowadzi do wniosku, że zawieszenie prawa do emerytury jest jedną z form

wstrzymania emerytury; 2) art. 103a ustawy emerytalnej, przez jego błędną

wykładnię polegającą na przyjęciu, że powodem niewypłacenia świadczeń za

marzec i kwiecień 2023 r. była zawieszalność, a w przypadku zawieszenia i podjęcia

wypłaty nie mamy do czynienia ze wstrzymaniem prawa do świadczenia, lecz ze

sporem co do jego wypłacalności i w konsekwencji z pomniejszeniem świadczenia,

w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że

zawieszenie prawa do emerytury na jego podstawie jest równoznaczne ze

wstrzymaniem emerytury, o którym mowa w art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c.

Ubezpieczony w oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz zwrotu kosztów

postępowania zażaleniowego.

W odpowiedzi na zażalenie organ rentowy wniósł o oddalenie zażalenia i

zasądzenie od ubezpieczonego na jego rzecz kosztów procesu za postępowanie

przed Sądem Najwyższym według norm prawem przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I UZ 14/25

4

Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. W pierwszej kolejności przypomnieć

trzeba, że z punktu widzenia konstrukcji prawa do emerytury istnieją dwie możliwości

ustalenia treści ryzyka emerytalnego, czyli zdarzenia prawnego uzasadniającego

realizację prawa do emerytury. Albo treścią ryzyka jest osiągnięcie określonego

przez ustawę wieku zwanego emerytalnym, albo jest to prawo do zaprzestania pracy

po osiągnięciu określonego wieku emerytalnego (zob. I. Jędrasik-Jankowska [w:]

Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych [w:] Prawo do emerytury z ubezpieczenia i zabezpieczenia

społecznego. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, wyd. II, Warszawa 2019, art.

103a ustawy emerytalnej).

Przy pierwszej treści ryzyka emeryturę należałoby wypłacać po dożyciu przez

ubezpieczonego określonego wieku, a więc niezależnie od dalszego zatrudnienia.

Ta koncepcja ryzyka nie jest jednak stosowana w systemach ubezpieczenia

społecznego. Emeryturę przyznaje się nie z tytułu dożycia określonego wieku (jako

umówione świadczenie za składkę), ale za zajście sytuacji chronionej, czyli odejście

z rynku pracy po osiągnięciu określonego wieku. Inaczej mówiąc, w ubezpieczeniu

społecznym treścią ryzyka emerytalnego jest prawo do zaprzestania pracy, a

konieczność osiągnięcia wieku i ewentualnie określonego stażu są warunkami

nabycia tego prawa po odejściu z rynku pracy. Tak więc obowiązująca od dnia 1

stycznia 2011 r. treść ryzyka oznacza, że mimo osiągnięcia wieku emerytalnego, do

czasu rozwiązania stosunku pracy, nie będzie mogła być zrealizowana wypłata

świadczenia. Tym samym ustawodawca nierozwiązanie stosunku pracy po

osiągnięciu wieku emerytalnego traktuje jako okoliczność zawieszającą wypłatę, a

nie jako niezajście ryzyka, co z kolei oznacza, że ryzykiem jest osiągnięcie wieku

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2020 r., III UK 183/19, OSNP

2021 nr 9, poz. 105). Wobec tego osoba ubiegająca się o emeryturę i pozostająca w

zatrudnieniu musi liczyć się z tym, że z dniem spełnienia wszystkich ustawowych

warunków niezbędnych do nabycia prawa do wnioskowanego świadczenia

wprawdzie prawo to uzyska, jednakże jego realizacja (wypłata świadczenia) nastąpi

dopiero wówczas, gdy rozwiąże stosunek pracy łączący ją z pracodawcą

(pracodawcami), na rzecz którego świadczyła pracę bezpośrednio przed dniem

nabycia prawa do emerytury. W przeciwnym razie prawo do emerytury ulegnie

I UZ 14/25

5

zawieszeniu, skutkując wstrzymaniem jego realizacji do czasu rozwiązania stosunku

pracy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2022 r., II USK 75/22,

LEX nr 3456185). Jednakże zawieszenie prawa do emerytury nie oznacza

pozbawienia uprawnień do tego świadczenia, a jedynie de facto wstrzymanie jego

wypłaty na pewien czas (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada

2021 r., II USK 359/21, LEX nr 3333542).

Zawieszenie w ujęciu art. 103a ustawy emerytalnej oznacza niemożność

realizacji nabytego prawa (czyli dochodzi do odroczenia wypłaty), natomiast

zawieszenie w ujęciu art. 134 ust. 1 pkt 1 i art. 104 tej ustawy oznacza wstrzymanie

wypłaty realizowanego świadczenia. Zatem rolą art. 103a jest niedopuszczenie do

realizacji wypłaty emerytury bez spełnienia dodatkowego warunku (rozwiązania

stosunku pracy), a rolą art. 134 ust. 1 pkt 1 - wstrzymanie tej wypłaty wskutek

okoliczności zaszłych po zrealizowaniu prawa (zob. I. Jędrasik-Jankowska,

Nierozwiązanie stosunku pracy jako przyczyna zawieszenia prawa do emerytury,

PiZS 2011, nr 9, s. 22-27). Wstrzymanie wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych

stanowi element procesu realizacji prawa do nich. Służy ono w szczególności

ochronie środków finansowych, które pozostają w dyspozycji organu rentowego,

przed ich nienależnym wypłaceniem (zob. S. Gajewski [w:] Komentarz do ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych [w:] Emerytury i renty

z FUS. Emerytury pomostowe. Okresowe emerytury kapitałowe. Komentarz do

trzech ustaw emerytalnych, wyd. I, red. K. Antonów, LEX/el. 2019, art. 134).

Przesłanki wstrzymania wypłaty świadczenia zostały enumeratywnie

wymienione w art. 134 ust. 1 ustawy emerytalnej. W literaturze porządkuje się je w

dwie zasadnicze grupy, tj.: 1) związane z brakiem prawa do świadczenia (pierwotnym

– art. 134 ust. 1 pkt 4 ustawy; następczym – art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej);

2) związane z ryzykiem powstania takiego stanu (art. 134 ust. 1 pkt 2-3 i 5 ustawy).

Wobec tego nie sposób podzielić zasadności stanowiska Sądu Apelacyjnego,

jakoby powodem niewypłacenia żalącemu się świadczeń emerytalnych za marzec i

kwiecień 2023 r. była „zawieszalność”, a w przypadku zawieszenia i podjęcia wypłaty

nie mamy do czynienia ze wstrzymaniem prawa do świadczenia, lecz ze sporem co

do jego wypłacalności i w konsekwencji z pomniejszeniem świadczenia.

I UZ 14/25

6

Podkreślenia wymaga, że przesłanka przewidziana w art. 134 ust. 1 pkt

ustawy emerytalnej odnosi się do przypadku, gdy po wydaniu decyzji ustalającej

prawo do świadczenia i jego wysokość oraz po rozpoczęciu wypłaty tego

świadczenia powstały okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do

świadczenia lub jego ustanie. Oznacza to w szczególności, że wstrzymanie wypłaty

świadczenia na tej podstawie może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy zaszły

określone w innych przepisach zdarzenia powodujące zawieszenie lub ustanie prawa

do świadczenia. W tym sensie powołany art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej nie

ma samodzielnego charakteru, ponieważ w każdym przypadku musi być

współstosowany z odpowiednim przepisem prawa materialnego, co na gruncie

przedmiotowej sprawy dotyczyło art. 103a ustawy emerytalnej.

Nie budzi zatem wątpliwości, co trafnie zauważa w uzasadnieniu zażalenia

żalący się, że w analizowanym przypadku mamy do czynienia ze sprawą o

wstrzymanie wypłaty emerytury (za marzec i kwiecień 2023 r.), zaś judykatura

pozostaje zgodna co do tego, iż wynikające z art. 3982 § 1 k.p.c. uniezależnienie

dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

od wartości przedmiotu zaskarżenia dotyczy nie tylko spraw o przyznanie emerytury

lub renty, ale także o wstrzymanie ich wypłaty (zob. też postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 maja 2021 r., II UZ 3/21, LEX nr 3245401).

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3941 § 3 w związku z

art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.

[a.ł]