Wniosek o zbadanie niezawisłości sędziego SN przekazany do innego składu

1. Sąd Najwyższy z urzędu, w każdym stanie sprawy ma obowiązek badać, czy jest

należycie obsadzony i spełnia standardy określone w przepisach z pkt. 1

postanowienia. W sprawie, sąd badając z urzędu należytą jego obsadę dostrzegł

potrzebę zweryfikowania, spełnienia standardów, o których mowa w punkcie

pierwszym postanowienia a wynikających z powołanych wyroków TSUE i ETPCz. i

wskazanych tam przepisów. W wyniku tego badania Sąd uznał, że zaistniało ryzyko

naruszenia wskazanych w pkt. 1 postanowienia przepisów i wynikających z nich

standardów, w składzie wyznaczonym do rozpoznania niniejszej sprawy. Wobec

obowiązku wynikającego z członkostwa RP w Unii Europejskiej i konieczności

zapewnienia stronom postępowania w sprawie niniejszej prawa do sądu w

rozumieniu art. 267 TFUE oraz art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, i art. 47 Karty Praw

Podstawowych, a także art. 6 ust. 1 EKPC orzeczono jak w punkcie pierwszym i

drugim niniejszego postanowienia z następujących najistotniejszych motywów

określonych poniżej.

2. Po pierwsze, jeżeli chodzi o zapewnienie standardu z art. 6 ust. 1 EKPC („sądu

ustanowionego ustawą”) Europejski Trybunał Praw Człowieka wskazał w §§ 281–

338 wyroku w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (skargi nr

49868/19 i 57511/19), że powoływanie członków zasiadających w składach

orzekających Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych odbyło się z

naruszeniem podstawowych przepisów krajowych regulujących procedurę

powoływania sędziów. Podobne zapatrywanie zawarł w wyroku pilotażowym z 23

listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21.

3. Ocena dokonana przez Europejski Trybunał Praw Człowieka odnosi się bez różnicy

do wszystkich sędziów powołanych do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw

Publicznych Sądu Najwyższego, którzy zostali do niej powołani w analogicznych

okolicznościach, a w szczególności na podstawie uchwały nr 331/2018 Krajowej

Rady Sądownictwa (wyrok TSUE z 21 grudnia 2023 r., C-718/21, pkt 53).

4. Z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wielka izba) z 21 grudnia

2023 r., C-718/21 wynika, że rozpatrywane łącznie wszystkie elementy zarówno

I ZB 100/25

3

systemowe, jak i dotyczące konkretnych okoliczności faktycznych, o których mowa w

pkt 47–57 tego wyroku oraz pkt 62–76 tego wyroku, które charakteryzowały

powołanie do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych sędziów tworzących

organ odsyłający w niniejszej sprawie, skutkują tym, że ten organ nie ma statusu

niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w

rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty

Praw Podstawowych.

5. Konsekwencją powyższego jest ryzyko naruszenia prawa do sądu obywatela

określonego w wyżej powołanych przepisach, skutkujących między innymi tym, iż

uznano że skład orzekający Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, który

zwrócił się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

w tamtej sprawie, nie stanowi „sądu” w rozumieniu art. 267 TFUE i art. 19 ust. 1

akapit drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi karty praw podstawowych, w

związku z czym wniosek uznano za niedopuszczalny i nie udzielono odpowiedzi na

pytanie prejudycjalne. W świetle wyroku TSUE z 4 września 2025, C-225/22, sprawa

w której zostaje wyznaczony do składu sędzia, ze względu na sposób powołania

wskazany w powyższych okolicznościach do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw

Publicznych Sądu Najwyższego może skutkować, tym że wydane orzeczenie będzie

uznane za „niebyłe” (nie wywołujące skutków prawnych).

6. Należy zauważyć, że Sąd w składzie wydającym niniejsze postanowienie został

powołany w okolicznościach określonym w punkcie 2-4 uzasadnienia niniejszego

postanowienia na podstawie uchwały KRS nr 331/2018. Okoliczności powołane w

powyższych orzeczeniach, o charakterze systemowym, co do zasady, wyjąwszy

niektóre okoliczności, jak w szczególności przeniesienie sędziego sprawozdawcy do

orzekania w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego, odnoszą się do składu sądu

wydającego niniejsze postanowienie.

7. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, zasada skutecznej ochrony sądowej jest

zasadą ogólną prawa Unii, wynikającą ze wspólnych tradycji konstytucyjnych państw

członkowskich, chronioną na mocy art. 6 i 13 EKPC, potwierdzoną również w art. 47

Karty Praw Podstawowych. Zgodnie z zasadą lojalnej współpracy, sądy krajowe

mają obowiązek zapewnić ochronę sądową uprawnień podmiotów prawa

I ZB 100/25

4

wynikających z prawa Unii [wyrok TSUE z 13 marca 2007 r., C-432/05, Unibet

(London) Ltd i Unibet (International) Ltd przeciwko Justitiekanslern, pkt 37-38].

Jak wyjaśnił Trybunał, art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, w zakresie, w jakim ustanawia

wymóg rozpoznania sprawy, wymagającej wykładni lub stosowania prawa Unii, przez

niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy, ma skutek

bezpośredni. W związku z tym zasada pierwszeństwa prawa Unii nakłada na sąd

niespełniający takich kryteriów obowiązek odstąpienia od stosowania przepisów

krajowych, na mocy których powierzono mu rozpoznanie sprawy, i w rezultacie

uznania się za niewłaściwym do jej rozpoznania [tak w szczególności wyrok TSUE z

22 marca 2022 r., C-508/19, Prokurator Generalny (Chambre disciplinaire de la Cour

suprême - Nomination), pkt 74, analogicznie wyrok TSUE z 2 marca 2021 r., C-

824/18, A.B. i in. (Nomination des juges à la Cour suprême - Recours), pkt 146].

8. Powyższe oceny i stwierdzenia w ocenie sądu w składzie niniejszym nie stoją w

sprzeczności ze standardami prawa do sądu określonymi w art. 45 Konstytucji RP.

Przepis ten był wzorowany na art. 6 EKPC i nie stanowi przeszkody oraz nie zawiera

sprzeczności, w możliwości stosowana wskazanych wzorców prawa UE.

Wzorce wynikające z Konstytucji RP i powołanych regulacji Prawa UE jak i EKPC

uzupełniają się, należy uznać, że nie znajdują się w relacji wyłączania. Pojęcie „sąd”

w rozumieniu art. 19 ust. 1 TUE (także w rozumieniu art. 267 TFUE) ma charakter

unijny (zasada autonomii prawa unijnego) i nie musi pokrywać się z pojęciem sądu

według prawa Państwa Członkowskiego.

W świetle wykładni systemowej, ratyfikowana umowa międzynarodowa i dokonana

na jej podstawie wykładnia norm, ma pierwszeństwo i może korygować lub

uzupełniać regulacje wewnętrzne państwa, w wypadku kolizji norm porządku

hierarchicznego z aktami rangi ustawowej oraz aktami wykonawczymi, jak § 80 oraz

§ 81 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca 2022 r. –

Regulamin Sądu Najwyższego dotyczące przydzielania spraw, czy regulacjami rangi

ustawowej dotyczącej sposobu kształtowania składu sądu (art. 91 ust. 1 i 2

Konstytucji RP).

9. Sąd Najwyższy ma kompetencje do przekazania sprawy w okolicznościach w nim

określonych, innemu sądowi (analogia z art. 37 § 1 i 2 k.p.k.).

I ZB 100/25

5

10. Po drugie, należy zauważyć, że kwestią fundamentalną, są skutki orzeczeń

zapadłych w składzie, który może naruszać standardy wynikające z orzeczeń

powołanych w punkcie pierwszym postanowienia jak i zauważalna w orzecznictwie

praktyka podważania lub uchylania orzeczeń, w braku stosownego trybu. Należy

poczynić uwagę ogólną, że za nieakceptowalne i powodujące pęknięcie systemu

prawnego, należy uznać sytuacje, w której wydane orzeczenia, będą traktowane jako

nieistniejące, pozorne lub nie wywołujące skutków prawnych (np. postanowienie SN

z 4 grudnia 2023 r., II CSKP 426/22, z 19.01. 2024r., II CSKP 2193/22), ze względu

na sposób ukształtowania sądu lub treść orzeczenia. Obywatel musi mieć

zagwarantowaną pewność prawa. Wydane prawomocne orzeczenia i tytuły

wykonawcze, jako indywidualne akty jurysdykcyjne prawomocne Sądu Najwyższego,

od których nie przysługuje zwyczajny czy nadzwyczajny środek zaskarżenia nie

powinny być podważane i rodzić niepewność co do tego czy wywołują skutki w

obrocie prawnym. Dotychczasowe stanowisko Trybunału (stanowisko wąskie) nie

wyłączało możliwości orzekania w sprawach, w których nie zachodzi potrzeba

wykładni i stosowania prawa Unii, a więc w sprawach nie należących do dziedzin

objętych prawem Unii w rozumieniu art. 19 ust. 1 TUE. Jednakże w świetle wyroku

TSUE z 6 października 2021 r., C-487/19 w sprawach, które dotyczą niezawisłości

sędziowskiej i statusu sądu, jest możliwy taki kierunek interpretacji, że sądem

unijnym jest ten który może „potencjalnie zajmować się prawem unijnym”

(stanowisko szerokie). Konsekwencją takiej sytuacji jest to, że orzeczenia sądu

wydane w kwestionowanym składzie sądu, mogą być „pomijane” lub uchylane,

pomimo, że od orzeczeń Sądu Najwyższego nie służy stronie środek odwoławczy lub

środek zaskarżenia. Ten kierunek stosowania prawa i mechanizm pomijania

orzeczenia zastosowano w orzecznictwie (postanowienie SN z 10 stycznia 2024 r., I

PUO 2/24, uchwała SN z 24 września 2025r., III PZP 1/25). Zapobieżeniu

wskazanemu „pęknięciu systemowemu sądownictwa” i mechanizmowi „pomijania

orzeczeń” lub „uznania za niebyłe” lub „nieistniejące”, służy uznanie się za

niewłaściwym (punkt 1 postanowienia) w takich okolicznościach i przekazanie

sprawy składowi spełniającemu standardy wynikające z wcześniej powołanych

orzeczeń (punkt 2 postanowienia).

I ZB 100/25

6

11. Po trzecie, dodatkowo należy zauważyć, że w sprawie niniejszej nie uwzględniono

wniosku o wyłączenie sędziego sprawozdawcy, który został powołany na urząd

sędziego na podstawie wniosku Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej nowelą

z dnia 8 grudnia 2017r. Podniesione we wniosku testowym w sprawie I ZB 100/25,

okoliczności wyłącznie w zakresie podstawy prawnej powołania, w analogiczny

sposób dotyczą osoby jako sędziego, sprawozdawcy w sprawie niniejszej. Istotną

kwestią jest możliwość, w odbiorze obiektywnym, uznania składu za nie

posiadającego przymiotu bezstronności. Wreszcie wyznaczony w sprawie został

skład, obejmujący zarówno z sędziów z nadania przed 2018 r., jak i na wniosek KRS

ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). W

przypadku tego rodzaju składów okolicznością notoryjną jest, że rozstrzygnięcia w

nich nie zapadają, w związku między innymi z podniesionymi wyżej wątpliwościami.

Oznaczałoby to brak możliwości nadania sprawie biegu i jej rozstrzygnięcia w

rozsądnym terminie, w dotychczasowo ukształtowanym składzie.

Reasumując z tych trzech grup powodów, wobec konieczności

zagwarantowania rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy w składzie

spełniającym kryteria sądu w rozumieniu art.267 TFUE oraz art. 19 ust. 1 akapit

drugi TUE, i art. 47 Karty Praw Podstawowych wynikających z wyroku Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 grudnia 2023 r., C-718/21, oraz „sądu

ustanowionego ustawą” (art. 6 ust. 1 EKPC), uniknięcia ryzyka uznania orzeczenia

za nie wywołujące skutków prawnych oraz konieczności rozpoznania sprawy w

rozsądnym terminie, orzeczono jak na wstępie na podstawie wskazanych wyżej

przepisów oraz art. 37 k.p.k. per analogiam, interpretowanego w świetle art. 4 ust. 3

TUE i art. 19 ust. 1 TFUE oraz zasad efektywności prawa Unii Europejskiej (art. 91

ust. 2 Konstytucji RP), oraz z uwagi na możliwość naruszenia zakazu orzekania

„jak we własnej sprawie”.

[M. T.]

[r.g.]

I ZB 100/25

7