Obrońca żądał testu niezawisłości sędziego SN z neo-KRS. Sąd Najwyższy odrzucił wniosek

Wnioskiem złożonym do sprawy II ZOW 30/23 obrońca obwinionej X. Y.

domagał się stwierdzenia braku spełniania wymogów niezawisłości i bezstronności

przez SSN Marka Dobrowolskiego.

Wnioskodawca podniósł, że w odniesieniu do sędziego Marka

Dobrowolskiego, który został powołany do Sądu Najwyższego na skutek uchwały

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw

(określanej we wniosku jako „neo-KRS”), początkowo zasiadającego w Izbie

Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, a wskutek dalszych zmian

personalnych wewnątrz struktury Sądu Najwyższego orzekającego obecnie w Izbie

Odpowiedzialności Zawodowej, uznać należy, że nie został dochowany model

powołania sędziego zgodny z m.in. normami prawa unijnego, a tym samym, nie

spełnia on również kryteriów niezawisłości, bezstronności i niezależności.

Wnioskodawca dokonał własnej analizy ustawowego modelu oceny bezstronności

I ZB 37/24

2

sędziego opisanego w art. 29 u.s.n. i podkreślił, że stwierdzenie naruszenia

przepisów prawa krajowego dotyczących powołania sędziego daje, samo w sobie,

podstawę do stwierdzenia naruszenia art. 6 ust. 1 EKPC i nie wymaga dalszego

prowadzenia badania, czy konkretne postępowanie sędziego było pozbawione cech

bezstronności i niezawisłości np. w zakresie wydawanych orzeczeń czy stosunku

do władzy ustawodawczej czy też wykonawczej. Okoliczności dotyczące powołania

sędziego stanowią, w ocenie obrońcy, wystarczającą podstawę do przyjęcia, że taki

tryb powołania sędziego przesądza o braku jego bezstronności w aspekcie

instytucjonalnym i pozwala na sformułowanie domniemania braku bezstronności.

Zgodnie z art. 29 § 5 u.SN dopuszczalne jest badanie spełnienia przez

sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności z

uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania

po powołaniu, na wniosek uprawnionego, jeżeli w okolicznościach danej sprawy

może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności,

mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących

uprawnionego oraz charakteru sprawy (tzw. test niezawisłości i bezstronności

sędziego). W przedmiotowej sprawie wniosek został złożony względem sędziego

Sądu Najwyższego (odpowiednio do art. 29 § 6 u.SN), przez obrońcę obwinionej

(uprawniony – art. 29 § 7 u.SN), w sprawie II ZOW 30/23 (odpowiednio do art. 29 §

6 pkt 2 u.SN), w ustawowym terminie (odpowiednio do art. 29 § 8 u.SN).

Artykuł 29 § 9 u.SN stanowi, że wniosek inicjujący test niezawisłości i

bezstronności sędziego powinien – pod rygorem jego odrzucenia bez wezwania do

usunięcia braków formalnych (art. 29 § 10 u.SN) – czynić zadość wymaganiom

przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać żądanie stwierdzenia,

że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 5 (pkt 1) oraz

przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich

poparcie (pkt 2). Skoro w założeniu ustawodawcy ów wniosek ma zmierzać do

stwierdzenia niespełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów

(naruszenia standardu) niezawisłości i bezstronności w konkretnej sprawie,

oczywiste jest, że nie wystarczy przytoczenie okoliczności towarzyszących

powołaniu danego sędziego Sądu Najwyższego (w szczególności ewentualnych

wadliwości procedury nominacyjnej – czy to w ogólności, czy to do orzekania w

I ZB 37/24

3

konkretnej Izbie Sądu Najwyższego), ale konieczne jest wskazanie także na

postępowanie sędziego po powołaniu (przykładowo czynności jurysdykcyjne,

oświadczenia i wypowiedzi), które może wywoływać uzasadnione wątpliwości co do

spełnienia przezeń wymagań niezawisłości i bezstronności, jak też konieczne jest

wskazanie okoliczności świadczących o tym, że deficyt ten może oddziaływać na

wynik konkretnej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących

uprawnionego oraz charakteru sprawy (zob. np. postanowienie SN z 15 listopada

2022 r., III CB 5/22 wraz z licznymi zarządzeniami powołanymi w jego

uzasadnieniu, postanowienia SN z 14 marca 2025 r., III CB 84/24 i z 12 listopada

2025 r., I ZB 76/25).

Wniosek w sposób oczywisty nie czyni zadość tym wymaganiom.

Argumentacja skarżącego podniesiona we wniosku o zbadanie spełnienia przez

SSN Marka Dobrowolskiego wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie II

ZOW 30/23 w istocie koncentruje się na – występującej w ocenie wnioskodawcy –

systemowej nieprawidłowości powołań sędziów Sądu Najwyższego na podstawie

rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw. Argumentacja wnioskodawcy nie dotyczy natomiast indywidualnych

okoliczności powołania, odnoszących się do konkretnego sędziego objętego

wnioskiem o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności (w tym

przypadku odnoszących się do SSN Marka Dobrowolskiego). Ponadto, wprawdzie

skarżący wskazał na okoliczności towarzyszące powołaniu SSN Marka

Dobrowolskiego do orzekania Sądzie Najwyższym, jednak powołane okoliczności

mają charakter ogólny i dotyczą orzekania w każdej sprawie rozpatrywanej przez

każdego sędziego Sądu Najwyższego powołanego na podstawie rekomendacji

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, co w

oczywisty sposób ignoruje brzmienie art. 29 § 5 u.SN. Oczekiwaniem

wnioskodawcy nie jest zatem realna ocena możliwości zabezpieczenia

bezstronności sędziego w konkretnej sprawie, ale wstrzymanie orzekania in gremio

wszystkich sędziów powołanych do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego

I ZB 37/24

4

po uzyskaniu rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa działającej na podstawie

ww. ustawy z 8 grudnia 2017 r.

Skarżący nie wskazał żadnych okoliczności, które wystąpiły po powołaniu

SSN Marka Dobrowolskiego na urząd sędziego Sądu Najwyższego (np. jego

oświadczeń i wypowiedzi w sferze publicznej czy innej działalności publicznej),

które świadczyłyby o braku niezawisłości i bezstronności, w tym w sprawie II ZOW

30/23. Wywody przedstawione we wniosku sprowadzają się jedynie do ogólnych

stwierdzeń, uniemożliwiających dokonanie jakiegokolwiek badania oceny

dochowania standardu niezawisłości i bezstronności przez SSN Marka

Dobrowolskiego. Powyższe nie spełnia więc wymagań jakie stawiane są przez

ustawodawcę w przypadku instytucji "testu niezawisłości i bezstronności sędziego".

Wnioskodawca nie podał też żadnej okoliczności świadczącej o tym, że

właśnie w sprawie II ZO 30/23 deficyt niezawisłości i bezstronności miałby wpływ

na wynik sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących obwinionej i

charakteru sprawy. Braki te zgodnie z art. 29 § 10 zd. 1 u.SN stanowią podstawę do

odrzucenia wniosku, bez wezwania do usunięcia braków formalnych.

Zgodnie z art. 29 § 10 u.SN odrzuceniu podlega wniosek niespełniający

wymagań, o których mowa w § 9, złożony po upływie terminu albo z innych

przyczyn niedopuszczalny. Wprawdzie w niniejszej sprawie wydane zostało

zarządzenie Prezesa Izby Odpowiedzialności Zawodowej o przyjęciu wniosku,

oczywiste jest jednak, że dostrzeżenie niedopuszczalności wniosku na późniejszym

etapie nie wyłącza obowiązku wyciągnięcia konsekwencji prawnych tejże

niedopuszczalności (art. 29 § 5-6 u.SN w zw. z art. 430 § 1 k.p.k.).

W niniejszej sprawie doszło do odrzucenia wniosku (a nie pozostawienia

wniosku bez rozpoznania, jak mógłby sugerować art. 430 § 1 k.p.k.), albowiem art.

29 § 10 u.SN określający treść decyzji procesowej ma pierwszeństwo przed

rozwiązaniami przewidzianymi w przepisach stosowanej odpowiednio – na mocy

art. 29 § 24 u.SN – procedury karnej. W judykaturze Sądu Najwyższego

rozstrzygnięto przy tym, że art. 29 § 15 u.SN określa skład właściwy do

merytorycznego rozpoznania wniosku, natomiast w odniesieniu do rozstrzygnięć o

charakterze formalnym (np. odrzucenia wniosku) przepisów określających skład

sądu poszukiwać należy w przepisach właściwej procedury. W konsekwencji

I ZB 37/24

5

orzeczenie w sprawie wydał sąd w składzie jednoosobowym przewidzianym w art.

30 § 1 in principio k.p.k. w zw. z art. 29 § 24 u.SN.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[M. T.]

[r.g.]

Krzysztof Wesołowski