Obrońca prokuratora kwestionował sędziego SN z powodu jego powołania. Wniosek odrzucony

W dniu 17 października 2025 roku do Sądu Najwyższego Izby

Odpowiedzialności Zawodowej wpłynęło pismo sygnowane przez prokuratora X.1

Y.1, obrońcę prokuratora X. Y., domagające się stwierdzenia niespełnienia przez

SSN Pawła Wojciechowskiego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwagi na

okoliczności towarzyszące jego powołaniu i postępowania po powołaniu, co w

okolicznościach rozpoznania sprawy o sygn. II ZO 98/25, dotyczącej zażalenia na

I ZB 71/25

2

postanowienie Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym z dnia 12

sierpnia 2025 w przedmiocie obniżenia wynagrodzenia, może doprowadzić do

naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik

sprawy przy uwzględnieniu okoliczności dotyczących jej charakteru i w

konsekwencji o wyłączenie od rozpoznawania sprawy sędziego objętego

wnioskiem.

W wyniku dokonanego w dniu 22 października 2025 r. losowania składu

orzekającego w sprawie dotyczącej zbadania spełnienia przez sędziego SN Pawła

Wojciechowskiego wymogów niezawisłości i bezstronności, po uprzednim przyjęciu

tego wniosku zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby

Odpowiedzialności Zawodowej, ukształtowany został skład orzekający w osobach

sędziów SN: Marcin Trzebiatowski (przewodniczący), Marek Dobrowolski, Beata

Janiszewska, Adam Roch (sprawozdawca), Roman Trzaskowski.

Nie budzi wszakże wątpliwości, że rozpoznanie merytoryczne wniosku, jak

każdej innej sprawy, także incydentalnej, poprzedzone być musi etapem kontroli

formalnej. Nie sposób bowiem poddać ocenie merytorycznej badanego

postulatywnego oświadczenia woli strony postępowania bez sądowego ustalenia,

że pochodzi ono od osoby uprawnionej, wniesione zostało w terminie oraz zawiera

niezbędne elementy stanowiące jego treść. Dopiero kontrola formalna może

pozwolić na stwierdzenie, że skutecznie został wniesiony konkretny środek prawny,

w tym wypadku wniosek, co pozwala na skierowanie sprawy do jej merytorycznego

rozpoznania (por. postanowienie SN z 15 listopada 2022 r., III CB 10/22, Lex

3518151). Dostrzeżenie braków formalnych na późniejszym etapie nie wyłącza

obowiązku odrzucenia wniosku, który w sposób oczywisty nie spełnia wymogów

ustawy (art. 29 § 5 i § 9 pkt 2 i § 10 ustawy o Sądzie Najwyższym w zw. z art. 429 §

1 k.p.k.). Dokonanie kontroli formalnej na możliwie wczesnym etapie postępowania

wnioskowego, a to na posiedzeniu w składzie jednoosobowym, zapobiega przecież

zbędnemu angażowaniu całego wieloosobowego składu orzekającego

wyznaczonego do dokonania oceny merytorycznej w procedurę oceny formalnej, o

ile jest dopuszczalna (zob. postanowienia SN z dni: 13 grudnia 2022 r., I ZB 60/22,

Lex 3477173 zasoby SN; 5 stycznia 2023 r., I ZB 58/22, Lex 3477239; 7 lipca 2023

I ZB 71/25

3

r., I ZB 50/23, Lex 3578620; 1 sierpnia 2023 r., I ZB 43/22, Lex 3589266; 9

listopada 2023 r., I ZB 49/23, Lex 3641766, zasoby SN).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stwierdzić na wstępie należy, iż istotnie SSN Paweł Wojciechowski

zarządzeniem z dnia 12 września 2025 roku (k. 18 akt SN) wyznaczony został

sędzią sprawozdawcą w sprawie o sygn. I ZO 98/25, złożony jednak w

przedmiotowej sprawie wniosek strony postępowania, jaką jest obrońca

prokuratora, mimo zachowania terminu jego wniesienia, nie spełnia określonych w

ustawie warunków jego dopuszczalności.

Podstawą złożenia wniosku są przepisy art. 29 § 5 i n. uSN, wprowadzające

odrębny tryb weryfikacji niezawisłości i bezstronności sędziego z uwzględnieniem

okoliczności towarzyszących jego powołaniu i postępowania po powołaniu, jeżeli w

okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu tejże

niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy. Jest on

uruchomiany wyłącznie z inicjatywy zainteresowanej ową weryfikacją strony

postępowania. Zasadniczym warunkiem jego dopuszczalności jest zatem

wskazanie przez uprawnionego wnioskującego, poza samymi okolicznościami

związanymi z powołaniem na urząd sędziego Sądu Najwyższego, także

okoliczności dotyczących jego postępowania po powołaniu oraz wykazanie

okoliczności uzasadniających złożone żądanie wraz z dowodami na ich poparcie

(art. 29 § 9 uSN). Winny one wskazywać, że wszystkie te okoliczności dotyczące

sędziego objętego wnioskiem (tzn. towarzyszące jego powołaniu oraz jego

postępowania po powołaniu) w realiach konkretnej sprawy mogą – uwzględniając

nadto okoliczności dotyczące uprawnionego oraz charakteru sprawy – doprowadzić

do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności (postanowienie SN

z dnia 13 grudnia 2022 r., I ZB 60/22, Lex 3477173, zasoby SN). Pamiętać przy tym

należy, iż niedopuszczalne jest, zgodnie z art. 29 § 3 uSN, ustalanie lub ocena

przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania

sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z

zakresu wymiaru sprawiedliwości. Również same tylko okoliczności towarzyszące

I ZB 71/25

4

powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do

kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności (art. 29 § 4 uSN).

Tym samym przedstawiona przez obrońcę argumentacja, nawiązująca do

orzecznictwa trybunałów międzynarodowych, a dotycząca wyłącznie oceny prawnej

prawidłowości procesu powołania sędziego objętego wnioskiem, nie mogła

wywrzeć oczekiwanego skutku. Powyższe li tylko elementy wynikać mają także z

przywołanej przez wnioskodawcę uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej

oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020

r., sygn. BSA I-4110-1/20, OSNKW z 2020 r., nr 2, poz. 7. Wyrokiem jednak

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20 orzeczono, że

uchwała ta jest niezgodna z:

1. art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i

art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

2. art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz.

864/30, z późn. zm.),

3. art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,

sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie

Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. 1993/61/284,

z późn. zm.).

W oparciu przy tym o art. 190 ust. 1 Konstytucji nie można podzielić

formułowanej bez istnienia ku temu podstawy prawnej tezy, że wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, jest tzw. wyrokiem

nieistniejącym (por. argumentacja zawarta w uzasadnieniu postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. IV KO 86/21, Lex 3251718, s. 12–18).

Wskazana zatem uchwała trzech połączonych izb Sądu Najwyższego utraciła swój

walor normatywny i nie wywiera skutku, o którym mowa w art. 87 § 1 ustawy z dnia

8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Można ją natomiast traktować jako jeden z

wyrażanych przez judykaturę poglądów prawnych, co też w rzeczywistości ma

miejsce (tak m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z dni: 28 lutego 2023 r., III KK

23/23, Lex 3557167; 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23, Lex 3644685; 13 czerwca

2024 r., II KO 36/24, OSNK 2024/9/47; 1 października 2024 r., I USK 184/24, Lex

I ZB 71/25

5

3777968; 14 października 2024 r., I ZO 91/23, Lex 3773969 czy 29 października

2024 r., II USK 352/23, Lex 3786863).

Zaznaczyć też należy, że zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez M.

Zubika i M. Wiącka, zasada legalizmu nakazuje przypisać każdemu działaniu

Trybunału Konstytucyjnego (a dokładniej składowi orzekającemu w sprawie), jako

organowi państwa, domniemanie działania zgodnego z prawem. Oznacza to w

konsekwencji, gdyby chciano twierdzić, że w konkretnej sprawie doszło do

nadużycia kompetencji przez Trybunał Konstytucyjny, iż niezbędne jest

przeprowadzenie w odpowiednim postępowaniu dowodu przeciwnego. Problemem

jest jednak ustalenie właściwej procedury w odniesieniu do orzeczeń mających

konstytucyjny przymiot ostateczności (art. 190 ust. 1 Konstytucji). W ślad za M.

Safjanem i L. Boskiem należy więc przyjąć, że żaden organ państwa nie ma

kompetencji do oceny czy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zostało wydane

we właściwym składzie i z zachowaniem określonej w przepisach prawa procedury,

a tym samym – czy można mu przypisać walor ostateczności i mocy powszechnie

obowiązującej. Jednoznaczna norma zawarta w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP

przesądza, że przyznanie takiej kompetencji nie jest możliwe bez zmiany samej

Konstytucji. W obowiązującym stanie prawnym o tym, co jest orzeczeniem,

decyduje sam Trybunał (tj. sędziowie tworzący dany skład orzekający i podpisujący

orzeczenie), a zewnętrzny wyraz temu daje Prezes TK, zarządzając publikację

orzeczenia we właściwym organie urzędowym. Dostrzec także należy, że nawet

jeżeli w procedurze ogłaszania orzeczeń określone czynności wykonują lub

powinny wykonywać inne organy państwa, to ich zaniechanie nie pozbawia

orzeczenia TK cechy ostateczności i mocy powszechnie obowiązującej. Tak byłoby

tylko wówczas, gdyby dany organ miał przyznaną wprost przez szczegółowy

przepis Konstytucji RP kompetencję do tego, aby własnym działaniem lub

zaniechaniem zapobiec wejściu w życie orzeczenia i wywołaniu przez nie

określonych w Konstytucji RP skutków prawnych. Respektując zatem konstytucyjną

zasadę działania przez organy władzy publicznej wyłącznie na podstawie i w

granicach prawa (art. 7 Konstytucji), należy wskazać, że nie ma w obowiązującym

w Polsce systemie prawnym podstaw normatywnych do podjęcia przez jakikolwiek

zewnętrzny podmiot krajowy lub międzynarodowy prób rozważania i ewentualnego

I ZB 71/25

6

uznania, że podjęte działania legislacyjne doprowadziły do systemowej utraty przez

TK jego konstytucyjnego charakteru w odniesieniu do nieprawidłowej obsady bądź

właściwości związanych z niezależnością i niezawisłością sędziów TK. W razie

potwierdzenia, na podstawie i w granicach prawa, któregokolwiek z tych zarzutów,

musiałoby to skutkować stwierdzeniem braku przymiotów niezbędnych sądowi

konstytucyjnemu in abstracto lub w konkretnych sprawach. W chwili obecnej brak

jednak narzędzi normatywnych pozwalających na dokonywanie tego rodzaju ocen

in genere (por. Z. Czeszejko-Sochacki, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego:

Pojęcie, klasyfikacja i skutki prawne, Państwo i Prawo 2000, nr 12, s. 17; M.

Laskowski, Uchybienie godności urzędu sędziego jako podstawa odpowiedzialności

dyscyplinarnej, Warszawa 2019, s. 45; M. Zubik, M. Wiącek, Kompetencje sądu

konstytucyjnego a granice swobody orzekania przez sędziów Trybunału

Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy 2009, nr 4, s. 25; A. Roch, Konstytucyjna

problematyka wyboru sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa, Prok. i Pr. 2021, nr

7-8, s. 166-167).

Ponieważ we wniosku nie przedstawiono innych argumentów mogących

służyć za podstawę weryfikacji postawionej w nim tezy, należy uznać, iż nie spełnia

on warunków dopuszczalności szczegółowo określonych wskazanymi wyżej

przepisami. Autor pisma ograniczył się bowiem zasadniczo w jego treści do

wskazania występujących w jego przekonaniu uchybień w procedurze nominacyjnej

sędziego, faktycznie nie przedstawiając elementów wniosku warunkujących jego

ustawową dopuszczalność – a to postępowania sędziego po powołaniu, jeżeli w

okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu tejże

niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy oraz dowodów

na poparcie swych twierdzeń. Za okoliczności tego rodzaju nie sposób przyjąć

kwestionowania wiedzy i kompetencji sędziego objętego wnioskiem co do

przedmiotu rozpoznawanej przezeń sprawy. Nie można też za należyte

uzasadnienie wniosku potraktować wzmianki o mającym mieć miejsce

„zdegradowaniu” obrońcy w 2016 roku z Prokuratury Apelacyjnej do Prokuratury

Okręgowej. W istocie bowiem związku tej okoliczności z sędzią Sądu Najwyższego

Pawłem Wojciechowskim i przydzieloną mu sprawą dostrzec nie sposób. Jego

treść wskazuje jednoznacznie, że został on uzasadniony li tylko okolicznościami

I ZB 71/25

7

związanymi z powołaniem sędziego i faktem jego orzekania w Sądzie Najwyższym.

Okoliczności te jednak, generalne i dotyczące w istocie każdej sprawy

rozpoznawanej przez sędziego Pawła Wojciechowskiego, w nawiązaniu do treści

art. 29 § 5 i § 9 uSN nie stanowią w żadnym stopniu wypełnienia obowiązku

przedstawienia okoliczności postępowania sędziego – już po jego powołaniu – w

kontekście charakteru tej konkretnej sprawy i okoliczności dotyczących

uprawnionego do złożenia wniosku. Nie przywołano też w złożonym piśmie także

żadnych dowodów – niezbędnych w świetle art. 29 § 9 pkt 2 uSN dla skuteczności

formalnej wniosku (por. postanowienie SN z 5 stycznia 2023 r., I ZB 58/22, Lex

3477239).

Wnioskodawca w rzeczywistości nie żąda zbadania spełniania przez

sędziego Pawła Wojciechowskiego standardu niezawisłości i bezstronności, a

przedstawia jedynie polemikę z przyjętymi w obecnym ustawodawstwie aktualnymi

rozwiązaniami systemowymi odnośnie do ustrojowego kształtu Krajowej Rady

Sądownictwa i Sądu Najwyższego, dodając jedynie swoją ocenę poziomu

kompetencji sędziego do rozpoznania sprawy. Okoliczności te nie mają zatem w

kontekście procedury przewidzianej w art. 29 uSN charakteru indywidualnego, ale

generalny i instytucjonalny, a zatem taki, których istotą jest odwołanie się do

przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań normatywnych. Tego rodzaju

abstrakcyjnie sformułowane zarzuty nie mogą więc odnieść skutku w postępowaniu

toczącym się na podstawie tego przepisu, gdyż celem tej instytucji jest ocena

indywidualnych okoliczności dotyczących powołania konkretnego sędziego oraz

jego zachowania po powołaniu, przy czym ocena ta powinna nastąpić w kontekście

konkretnej sprawy (por. postanowienia SN z dni: 10 listopada 2022 r., I ZB 29/22,

Lex 3521178; 12 stycznia 2024 r., I ZB 122/23, Lex 3735921; 22 lutego 2024 r., I

ZB 12/24, Lex 3687188). Podobne stanowisko notabene zajmuje również Naczelny

Sąd Administracyjny, wskazując, że przy ocenie zachowania standardu

niezawisłości i bezstronności nie można oprzeć się jedynie na okolicznościach

towarzyszących powołaniu sędziego (por. dwa postanowienia wydane w sprawie I

FSK 2040/22 – z 14 lutego 2023 r., Lex 3487409 i z 8 maja 2023 r., Lex 3559235;

postanowienie z 5 lutego 2024 r., I FSK 1835/23, Lex 3738627).

I ZB 71/25

8

Reasumując, zgodnie z art. 29 § 10 uSN wniosek niespełniający wymagań,

o których mowa w § 9, podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków

formalnych. Opisane braki złożonego przez pełnomocnika pisma niewątpliwie

świadczą o niedochowaniu wymagań przewidzianych w art. 29 § 5 w zw. z § 9 pkt 2

uSN. Mają one przy tym, zgodnie z art. 29 § 10 uSN, charakter nieusuwalny. W

świetle zatem przedstawionych okoliczności, jako że wniosek był niedopuszczalny,

musiał zostać przez Sąd Najwyższy odrzucony.

[M. T.]

[r.g.]