Sąd Najwyższy nie zgodził się na ściganie sędziego, wniosek oczywiście bezzasadny

Stosownie do treści art. 80 § 2c u.s.p., sąd dyscyplinarny rozpatrując

wniosek o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, jest

zobligowany do dokonania oceny, czy zachodzi dostatecznie uzasadnione

podejrzenie popełnienia przestępstwa przez sędziego objętego wnioskiem. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym spraw immunitetowych wskazuje się,

że pod pojęciem „dostatecznie uzasadnionego podejrzenia popełnienia

przestępstwa” należy rozumieć podejrzenie w pełni uzasadnione, nie nasuwające

żadnych istotnych wątpliwości ani zastrzeżeń, zarówno co do popełnienia czynu,

jak i występowania innych znamion objętych przez ustawę ramami zasad

odpowiedzialności karnej (por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 12 czerwca

2003 r., SNO 29/03, Lex nr 470220; z dnia 27 stycznia 2009 r., SNO 95/08, Lex nr

737393, z dnia 20 lipca 2011 r., SNO 32/11, Lex nr 1288863).

I ZI 24/26

2

W postępowaniu w przedmiocie uchylenia immunitetu wymagany przez

ustawę stopień prawdopodobieństwa popełnienia przez sędziego przestępstwa

podlega również ocenie od strony negatywnej. W świetle art. 80 § 2c u.s.p.

wykluczone jest podjęcie uchwały o zezwoleniu na pociągnięcie sędziego do

odpowiedzialności karnej, gdy z okoliczności podniesionych przez oskarżyciela

wynika, że odpowiedzialność karna sędziego w rozważanych okolicznościach w

ogóle nie może mieć miejsca, zwłaszcza gdy wniosek o uchylenie immunitetu jest

oczywiście bezzasadny. Jak przyjął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5

października 2007 r., SND 2/07, OSNKW 2007/10/75, z oczywistą bezzasadnością

wniosku mamy do czynienia w sytuacji, gdy brak jest podstaw faktycznych do

wysuwania żądania uchylenia immunitetu, a także, gdy względy natury prawnej w

jaskrawy sposób wskazują, że wszczęcie postępowania karnego przeciwko

sędziemu byłoby bezprzedmiotowe. Można zatem przyjąć, że pojęcie „oczywistej

bezzasadności” użyte w treści art. 80 § 2b u.s.p. oznacza taki stopień wadliwości

wniosku o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, który

można stwierdzić bez potrzeby pogłębionej analizy, bez przeprowadzania

postępowania dowodowego i bez występowania istotnych wątpliwości

interpretacyjnych.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Autor wniosku

wskazał, że sędzia X. Y. miał dopuścić się przestępstwa określonego w art. 231 § 1

k.k. w zw. z art. 303 § 1 k.k. polegającego na tym, że „zatwierdził bezpośrednio

przed dniem 18 lipca 2019 r. z wniosku syndyka upadłości adw. P. S., a następnie

wyraził zgodę na sprzedaż w dniu 18 lipca 2019 r. aktem notarialnym (...) imiennej

koncesji będącej decyzją administracyjną (…)”. Koncesja ta „na wydobywanie iłów

[…] oraz piasków (kopaliny towarzyszącej) ze złoża C. wydana przez Marszałka

Województwa […], decyzja nr […]” – zdaniem pełnomocnika wnioskodawcy – jest

dokumentem imiennym, oznaczonym tożsamościowo, o administracyjno-prawnym

charakterze i na gruncie obrotu gospodarczego nie podlega wycenie ani sprzedaży.

Pełnomocnik wskazał, że powyższe działanie stanowiło bezprawną ingerencję w

prawa majątkowe T. R., któremu przysługiwały wyłączne prawa koncesyjne.

I ZI 24/26

3

Zgodnie z treścią art. 231 § 1 k.k. odpowiedzialność karną ponosi

funkcjonariusz publiczny, który przekraczając swoje uprawnienia lub niedopełniając

obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego.

Odpowiedzialność karna za czyn formalnie wyczerpujący znamiona tego

przestępstwa jest jednak wyłączona, jeżeli w realiach określonej sprawy mamy do

czynienia z kontratypem działania w ramach uprawnień lub obowiązków

powierzonych funkcjonariuszowi publicznemu przez obowiązujące unormowania

prawne. Jest oczywiste, że sędzia jako funkcjonariusz publiczny, któremu

ustawodawca konstytucyjny przyznał kompetencje do rozstrzygania sporów

prawnych i sprawowania wymiaru sprawiedliwości, jest uprawniony do

dokonywania aktów stosowania prawa, a więc do wydawania orzeczeń, w tym

również w ramach postępowania upadłościowego. Działalność orzecznicza

sędziego podejmowana w ramach kompetencji przyznanych przez obowiązujące

przepisy wyklucza możliwość przypisania sędziemu sprawstwa przestępstwa z art.

231 § 1 k.k. Co więcej, nawet w przypadku popełnienia błędów orzeczniczych

(błędna wykładnia przepisów, błędne zastosowanie przepisów lub błędne ustalenia

w zakresie stanu faktycznego), jako zachowanie mieszczące się w istocie

sprawowania wymiaru sprawiedliwości i przez to legalne, nie może stanowić

podstawy do pociągnięcia sędziego do odpowiedzialności karnej (por. uchwała SN

z dnia 19 września 2023 r., II ZZP 2/22).

Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę, że zachowania

przypisane sędziemu X. Y. nie zostały udokumentowane w materiale dowodowym

załączonym do wniosku. Brak jest dokumentu wskazującego na dokonanie przez

wymienionego sędziego „zatwierdzenia bezpośrednio przed dniem 18 lipca 2019 r.

z wniosku syndyka upadłości adw. P. S., a następnie wyrażenie zgody na sprzedaż

w dniu 18 lipca 2019 r. aktem notarialnym (...) imiennej koncesji będącej decyzją

administracyjną”. W aktach sprawy znajdują się natomiast: postanowienie Sądu

Rejonowego w [...] z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt […], o zatwierdzeniu

ostatecznego sprawozdania rachunkowego syndyka masy upadłości, wydane w

składzie jednoosobowym tworzonym przez sędziego X. Y., a także wcześniej

wydane postanowienie z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt […] o ogłoszeniu upadłości

wydane składzie trzech sędziów z udziałem sędziego X. Y., które zostało

I ZI 24/26

4

utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Okręgowego w […] z dnia 29 listopada

2013 r., sygn. akt […]. Z dokumentów tych nie wynikają jednak żadne okoliczności,

które byłyby związane z zarzutami stawianymi sędziemu X. Y.

Co więcej, za błędny należy uznać pogląd upatrujący nieprawidłowości w

tym, że przy dokonaniu sprzedaży przedsiębiorstwa należącego do T. R., w akcie

notarialnym dokumentującym tę czynność, jako składnik tego przedsiębiorstwa

wchodzący w skład masy upadłości, została wymieniona „koncesja na

wydobywanie iłów […] oraz piasków (kopaliny towarzyszącej) ze złoża C. wydana

przez Marszałka Województwa […], decyzja nr […]” – na co miał zgodzić się

wykonujący funkcję sędziego-komisarza X. Y. Zgodnie z art. 55¹ pkt 5 k.c.

przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i

materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje

ono w szczególności koncesje, licencje i zezwolenia. Z punktu widzenia prawa

cywilnego koncesja na wydobywanie kopalin może więc stanowić składnik

przedsiębiorstwa. Jeżeli upadłym jest przedsiębiorca prowadzący jednoosobową

działalność gospodarczą, to z dniem ogłoszenia upadłości do masy upadłości

wchodzą co do zasady wszystkie prawa majątkowe należące do upadłego. W tym

sensie prawa wynikające z koncesji na wydobywanie kopalin mogą być

uwzględniane jako składnik przedsiębiorstwa i jako element majątku objętego masą

upadłości, zwłaszcza przy wycenie przedsiębiorstwa przeznaczonego do

sprzedaży. Jednak koncesja nie jest typowym prawem majątkowym, którym syndyk

może rozporządzić bez ograniczeń. Jest ona publicznoprawnym uprawnieniem

związanym z określonym podmiotem i podlega szczególnym zasadom wynikającym

z Prawa geologicznego i górniczego. Do skutecznego przeniesienia praw z

koncesji, potrzeba jest decyzji uprawnionego organu (por. uchwała SN z dnia 25

czerwca 2008 r., III CZP 45/08). Nie mniej nie uchybia to temu, że pełniący funkcję

sędziego-komisarza X. Y. nie popełnił błędu, zatwierdzając zaliczenie w skład masy

upadłości T. R. koncesji na wydobywanie kopalin oraz wyrażając zgodę na

sprzedaż przedsiębiorstwa obejmującego ten składnik majątkowy.

Zachowanie przypisane sędziemu X. Y. zostało też – w subsydiarnym akcie

oskarżenia – zakwalifikowane jako czyn z art. 303 § 1 k.k., który w analizowanej

I ZI 24/26

5

sprawie w ogóle nie może mieć zastosowania. Zgodnie z powołanym przepisem,

odpowiedzialność karną ponosi ten, kto wyrządza szkodę majątkową osobie

fizycznej, prawnej albo jednostce organizacyjnej niemającej osobowości prawnej,

przez nieprowadzenie dokumentacji działalności gospodarczej albo prowadzenie jej

w sposób nierzetelny lub niezgodny z prawdą, w szczególności niszcząc, usuwając,

ukrywając, przerabiając lub podrabiając dokumenty dotyczące tej działalności.

Sprawcą przestępstwa stypizowanego w tym przepisie może być jedynie osoba

prowadząca dokumentację działalności gospodarczej, a taką osobą, w przypadku

działalności gospodarczej prowadzonej przez T. R., nie był sędzia X. Y. Orzeczeń

wydawanych przez sędziego w toku postępowania upadłościowego nie sposób

utożsamiać z prowadzeniem dokumentacji działalności gospodarczej podmiotu

uczestniczącego w tym postępowaniu. Również pozostałe znamiona przestępstwa

opisanego w powołanym przepisie nie zostały w realiach niniejszej sprawy

zrealizowane.

Przedstawione wyżej okoliczności wskazują, że wniosek o zezwolenie na

pociągnięcie sędziego X. Y. do odpowiedzialności karnej jest bezzasadny w stopniu

oczywistym, a zatem zaszła konieczność odmowy przyjęcia tak sformułowanego

wniosku.

W tym stanie rzeczy zarządzono jak na wstępie.

[M. T.]

[r.g.]

Marek Siwek