Obrońca sędziego kwestionował powołanie SN Marka Dobrowolskiego. SN nie wyłączył go

Pismem z dnia 22 września 2025 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego)

obrońca sędziego Sądu Apelacyjnego w [...] X. Y. wniósł o wyłączenie SSN Marka

Dobrowolskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt I ZI 67/23.

W uzasadnieniu formułowanego postulatu wnioskujący argumentował, iż

wskazany we wniosku sędzia został wadliwie powołany na stanowisko sędziego

Sądu Najwyższego, tj. na skutek udziału w procedurze przed Krajową Radą

Sądownictwa w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Nadto wskazał, iż wskazany sędzia zasiadał w składzie orzekającym w przedmiocie

odwołania od postanowienia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 21

grudnia 2023 r. o wygaśnięciu mandatu posła. Z treści zapadłego 5 stycznia 2024 r.

postanowienia (sygn. akt I NSW 1267/23, LEX nr 3649912) wynika, że wydający je

I ZO 102/25

2

skład orzekający nie dysponował oryginałami dokumentów przedstawionych przez

Marszałka Sejmu Sądowi Najwyższemu w związku z wniesionym odwołaniem

(poza samym postanowieniem) ponieważ te znajdowały się w Izbie Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt II PUO 2/24). Postanowienie kończące

postępowanie zostało wydane (jak wynika z jego uzasadnienia) na podstawie

złożonych przez pełnomocnika skarżącego: oryginału zaskarżonego postanowienia

Marszałka Sejmu z 21 grudnia 2023 r. oraz pliku dokumentów jakie otrzymał od

Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w ramach wykonania zarządzenia o udostępnieniu pełnomocnikowi

kopii akt sprawy zarejestrowanej w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

Zdaniem autora wniosku w konsekwencji orzeczenie kończące postępowanie

zapadło nie na podstawie dokumentów przekazanych Sądowi Najwyższemu przez

organ państwa - Marszałka Sejmu, ale dostarczonych przez pełnomocnika strony

zainteresowanej określonym rozstrzygnięciem, bez przeprowadzenia postępowania

o odtworzenie akt, bez weryfikacji czy przekazany oryginał skarżonego

postanowienia jest tożsamy z tym wydanym przez Marszałka Sejmu, czy

pełnomocnik przekazał kopie całości akt, czy wszystkie dokumenty są kompletne i

tożsame z oryginałami. W przekonaniu obrońcy sędziego taki sposób

procedowania składu orzekającego w którym brał udział sędzia Marek Dobrowolski

w oglądzie rozsądnej, obiektywnej osoby niekierującej się uprzedzeniami mógłby

wywołać zastrzeżenia co do zachowania bezstronności w innych rozpoznawanych

sprawach.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek w przedmiocie wyłączenia SSN Marka Dobrowolskiego nie

zasługiwał na uwzględnienie. Zaprezentowana przez autora wniosku argumentacja

nie zawiera bowiem w swej treści okoliczności, które mogłyby podawać w

wątpliwość bezstronność wskazanego sędziego, a tym samym nie spełnia

wymogów wskazywanych przez ustawodawcę w art. 41 k.p.k., na której to

podstawie wnioskodawca oparł swoje żądanie.

Zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. (który to przepis znajduje zastosowanie

w niniejszej sprawie mocą art. 128 u.s.p.) sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

I ZO 102/25

3

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Treść powołanego przepisu, dla stwierdzenia

podstawy wyłączenia sędziego, wymaga istnienia określonej kategorii okoliczności,

która, jeżeli zestawić ją z przedmiotem rozstrzygnięcia w określonej sprawie,

prowadzi do wniosku o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego,

mającego ją rozstrzygnąć. Oznacza to, że pomiędzy podnoszonymi

okolicznościami, które powinny mieć charakter rzeczywisty i obiektywny, a

rozstrzygnięciem konkretnej sprawy musi zachodzić związek funkcjonalny,

pozwalający na możliwości wyprowadzenia z nich wniosku o istnieniu uzasadnionej

wątpliwości co do braku bezstronności w rozstrzygnięciu tej sprawy, a więc o

potencjalnie możliwym rozstrzygnięciu na korzyść jednej ze stron, bez

uzasadnionych podstaw. Uzasadniona wątpliwość co do bezstronności, w

rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., zachodzi zatem zawsze in concreto, a nie in abstracto.

Nie może zatem stanowić jedynie subiektywnego przekonania określonej osoby,

lecz winna być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się zewnętrznej

weryfikacji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2012 r., III KK

214/11, OSNKW 2012/4/4). Wymóg bezstronności sędziego należy rozumieć

zarówno w aspekcie „braku przejawów subiektywnej stronniczości sędziego lub

jego osobistych uprzedzeń”, jak i „konieczności obiektywnej bezstronności sądu,

który winien dawać wystarczające gwarancje, by wykluczyć wszelkie uprawnione

wątpliwości w tej mierze” (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 stycznia

2018 r., sygn. akt III KK 244/17, LEX nr 2433068). Jednocześnie w orzecznictwie

akcentowana jest konieczność zróżnicowania obiektywnej bezstronności sędziego i

jego bezstronności w odbiorze zewnętrznym, przy czym „co do odbioru

zewnętrznego z reguły odwołać się można do oceny sytuacji dokonanej przez

hipotetycznego, przeciętnie wykształconego, poprawnie logicznie myślącego

członka społeczeństwa, który nie jest osobiście zainteresowany wynikiem procesu”,

eliminując „wszystkie te sytuacje, w których wątpliwości wobec bezstronności

byłyby pochopne lub nieprawdziwe i łatwo można byłoby tego dowieść” (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2009 r., sygn. akt III KK 257/08, LEX nr

532400).

I ZO 102/25

4

Zdaniem Sądu Najwyższego powyższych kryteriów żądanie wnioskującego

nie spełnia. Autor wniosku nie przedstawił bowiem skonkretyzowanych okoliczności,

mogących wzbudzić u przeciętnego i rozsądnie rozumującego obserwatora procesu

uzasadnioną wątpliwość co do istnienia w sprawie o sygnaturze akt I ZI 67/23

kierunkowego nastawienia sędziego - czy to do uczestników, czy też do przedmiotu

postępowania, która zestawiona z przedmiotem rozstrzygnięcia w uprzednio

powołanej sprawie prowadziłaby do wniosku o uzasadnionej wątpliwości co do jego

bezstronności.

Podkreślić należy, iż wątpliwość w rozumieniu art. 41 k.p.k. musi bowiem

wynikać z pewnych okoliczności faktycznych, np. zachowania sędziego

wyrażającego swój stosunek do sprawy, a nie – jak ma to miejsce w niniejszej

sprawie – z subiektywnej oceny wnioskującego co do sposobu procedowania

wskazanego sędziego w innej sprawie. Zważając na konstrukcję analizowanego

żądania oraz zaprezentowany przez autora wniosku sposób budowania

argumentacji, mającej wykazać zmaterializowanie przesłanki zawartej w uprzednio

powoływanym przepisie, zdaje się koniecznym przypomnienie jego – niejako

zlekceważonej przez wnioskującego - treści, która stanowi, iż „sędzia ulega

wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie”. Konfrontując

zatem jasno wyartykułowany przez ustawodawcę wymóg z brakiem nie tyle

przekonującej, co zasadniczo jakiejkolwiek argumentacji w kontekście zawartej w

powoływanej normie przesłanki, wniosek nie zawiera tym samym treści

pozwalającej na jego uwzględnienie w kontekście przepisu art. 41 § 1 k.p.k.

Odnotować jednocześnie wymaga, iż instytucja określona w art. 41 § 1 k.p.k.

nie stanowi natomiast narzędzia kontroli procesu powołania na stanowisko

sędziego, a korzystanie z niej w sposób przyjęty przez autora wniosku przez

świadczy o traktowaniu powyższej w sposób instrumentalny, doprowadzając do

zniweczenia jej celu.

Odnosząc się natomiast do argumentacji koncentrującej się wokół kwestii

związanych z procedurą nominacyjną sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie

oraz zapatrywań prawnych zawartych w wybranych judykatach sądów krajowych i

międzynarodowych, wskazać należy, iż powyższa w zupełności pomija

I ZO 102/25

5

obowiązujący w Rzeczypospolitej Polskiej stan prawny i już choćby z tego powodu

rozważenie okoliczności przytoczonych we wniosku w kontekście powołanego

przepisu jest niedopuszczalne.

Na wstępie, przypomnienia wymaga, że zgodnie z treścią art. 190 ust. 1

Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie

obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że orzeczenia te wiążą sądy, Sąd

Najwyższy, a także strony, które nie mogą wywodzić skutków prawnych z

przepisów, których konstytucyjność została zakwestionowana. Orzecznictwo

Trybunału Konstytucyjnego wskazuje natomiast, że niekonstytucyjnym, a zatem

niedopuszczalnym jest rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego, który obejmuje

zarzuty odnoszące się do okoliczności jego powołania (m.in. wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z 10 marca 2022 r., sygn. akt K 7/21).

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19,

orzekł, iż: art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę

mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej

sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania

tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji; art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.

U. z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. -

Kodeks postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia

sędziego z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym,

na podstawie którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt

wymagający dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty),

a konsekwencją jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego

powołanego do pełnienia urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim

obwieszczeniem, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art.

144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji; art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88

ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi

I ZO 102/25

6

normatywną podstawę rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby

powołanej do sprawowania urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu

Najwyższego, i wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz

związanej z tym statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej

osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183

ust. 1 i 2 Konstytucji. Wprawdzie wskazany wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c.,

jednak pozwala stwierdzić, że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się

również na problem stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu zbieżną podstawę

oceny dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek.

Powołać również w tym miejscu należy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2

czerwca 2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że art. 49 § 1 ustawy z

dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz.

1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest

niezgodny z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Co do kwestii związanych z podstawą prawną złożonego wniosku o

wyłączenie należy również wskazać, że zgodnie z wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19 (który wszedł w życie z

dniem 12 marca 2020 r.), przepis art. 41 § 1 k.p.k. utracił moc w zakresie, w jakim

dopuszczał rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości

powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na

podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa.

Nadto wskazać należy na pkt. I uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10

października 2024 r., sygn. akt III CZP 44/23, której nadano moc zasady prawnej, w

którym to wskazano, iż żądanie sędziego lub wniosek o wyłączenie sędziego od

rozpoznania sprawy oparte wyłącznie na okolicznościach towarzyszących

powołaniu tego sędziego nie wywołuje skutków prawnych, a w takiej sytuacji

stosuje się per analogiam art. 531 § 2 i 3 k.p.c.

Skoro więc wniosek o wyłączenie SSN Marka Dobrowolskiego od udziału w

sprawie prowadzonej pod sygn. akt I ZI 67/23, złożony w trybie art. 41 § 1 k.p.k.,

I ZO 102/25

7

został oparty częściowo na okolicznościach odnoszących się do jego powołania na

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego z rekomendacji Krajowej Rady

Sądownictwa w składzie ukształtowanym z zastosowaniem art. 9a u.k.r.s., to

należało uznać, że wniosek ten – jako pozbawiony podstaw formalnoprawych – w

tym zakresie jest niedopuszczalny z mocy ustawy.

Przywołane natomiast wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

odnoszą skutki w sprawach, na tle których zostały wydane. Należy przypomnieć, że

orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie mają charakteru źródeł

prawa powszechnie obowiązującego, których zamknięty katalog został

sformułowany w art. 87 Konstytucji. Jakkolwiek rozważania prawne zawarte w

takich judykatach mogą oddziaływać na orzecznictwo sądów krajowych w sposób

pośredni, tzn. mocą argumentacji prawnej w nich zawartej, to jednak nie mają one

wiążącego charakteru dla Sądu Najwyższego przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej postanowienia.

[M. T.]

[r.g.]