Sąd Najwyższy wyłączył sędzinę od rozpoznania wniosku o bezstronność innego sędziego

Pismem z dnia 11 lutego 2026 r. SSN Tomasz Demendecki wniósł na

podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. w zw. z art. 10 § 1 i art. 29 § 24

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622,

zwanej dalej: „u.SN”) o wyłączenie SSN Barbary Skoczkowskiej od udziału w

rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 18/22 z uwagi na brak bezstronności

wskazanego sędziego.

Analiza argumentacji powołanej przez wnioskodawcę wskazuje, iż

wnioskujący przyczyn uzasadniających zastosowanie instytucji określonej w art. 41

§ 1 k.p.k., upatruje w okoliczności, że SSN Barbara Skoczkowska w postanowieniu

Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2024 r., sygn. akt II ZIZ 14/23, uzasadniając

I ZO 17/26

2

decyzję procesową o sięgnięciu po instytucję z art. 22 k.p.k., wyraziła jednoznaczny

pogląd o braku możliwości utworzenia składu orzekającego do rozpoznania sprawy

w składzie trzyosobowym wobec niemożności uzupełnienia składu sędziowskiego

po uprzednim wyłączeniu sędziego. Wskazała bowiem, iż utworzenie obsady

orzeczniczej mogłoby nastąpić jedynie poprzez wyznaczenie do rozpoznania

sprawy sędziego Sądu Najwyższego powołanego na skutek udziału w procedurze

przed Krajową Radą Sądownictwa, tj. w trybie określonym przepisami ustawy z

dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw, co - w przekonaniu sądu wydającego wspomniane

postanowienie - doprowadziłoby do nienależytej obsady sądu, o czym przesądza

treść uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA1-4110-1/20 oraz

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22.

Jak wskazał SSN Tomasz Demendecki, w pisemnych motywach wydanego

rozstrzygnięcia SSN Barbara Skoczkowska wskazała następnie, że został on

powołany na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą

ukształtowano na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, natomiast zgodnie z

aprobowaną przez sędzię uchwałą trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z

dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA 1-4110-1/2020) „nienależyta obsada sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu

bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw”.

W przekonaniu SSN Barbary Skoczkowskiej tak ukształtowana KRS -

zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. (I KZP 2/22) - „nie

jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób

wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w szczególności w art. 187 ust. 1, a zatem nie

może skutecznie i w zgodzie z Konstytucją wypełniać roli wskazanej w jej art. 179

(...), natomiast od 17 stycznia 2018 r. proces powoływania sędziów jest zatem

I ZO 17/26

3

procesem wadliwym, albowiem w konstytucyjnym procesie powoływania sędziów

bierze organ wybrany w sposób niezgodny z Konstytucją”.

Nadto, SSN Barbara Skoczkowska stwierdziła, że SSN Tomasz

Demendecki jest sędzią zasiadającym w strukturalnie wadliwej Izbie Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, natomiast w jej ocenie sądy tworzone w Izbie

Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych zostały uznane za wadliwe,

naruszające prawo do sądu w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw

Człowieka (sprawa Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i

57511/19) oraz art. 19 Traktatu o Unii Europejskiej (wyrok TSUE z dnia 6

października 2021 r., w sprawie C-487/19). Sędzia wyraziła również zapatrywanie,

że jego udział w obsadzie orzekającej skutkowałoby nienależytą obsadą sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. oraz narusza prawo strony niezależnego,

bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu Europejskiej Konwencji

Praw Człowieka i Traktatu o Unii Europejskiej.

W tej sytuacji, zdaniem SSN Tomasza Demendeckiego, zważając na

wyrażenie przez SSN Barbarę Skoczkowską kategorycznego i jednoznacznego w

swym znaczeniu stanowiska, nie ulega wątpliwości, że ww. sędzia jednoznacznie

wykazała, iż nie posiada przymiotu bezstronności niezbędnego do obiektywnego

rozpoznania sprawy o sygn. akt I ZB 18/22 - jak też jakiejkolwiek sprawy dotyczącej

sędziego Sądu Najwyższego powołanego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw,

albowiem każdego sędziego powołanego w tej procedurze a priori uważa za

pozbawionego cech niezawisłości i bezstronności, niezależnie od okoliczności

towarzyszącym jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu oraz realiów

konkretnej sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek zasługuje na uwzględnienie.

W postępowaniu w przedmiocie badania spełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego wymogów niezawisłości lub bezstronności, określonym w art. 29 § 4 –

25 u.SN, możliwe jest wyłączenie wylosowanego sędziego od udziału w

I ZO 17/26

4

rozpoznaniu takiej sprawy. Może to nastąpić gdy: 1) zachodzą okoliczności

skutkujące wyłączeniem wylosowanego sędziego z mocy prawa (iudex inhabilis),

lub 2) gdy wniosek o wyłączenie złoży strona wskazując na zaistnienie okoliczności,

o których mowa w art. 41 § 1 k.p.k. – por. mającą moc zasady prawnej uchwałę

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I

KZP 22/22, albo 3) gdy żądanie wyłączenia (wniosek o wyłączenie) go od udziału w

sprawie zgłosi wylosowany sędzia, a także 4) w wyniku wszczętego z urzędu

postępowania o wyłączenie w sytuacji, gdy nie dojdzie do „samowyłączenia” się

wylosowanego sędziego (por. np. E. Skrętowicz, Iudex inhabilis i iudex suspectus w

polskim procesie karnym, Lublin 1994, s. 70, R. Kmiecik, Tryb wyłączenia sędziego

i prokuratora w kodeksie postępowania karnego, Prokuratura i Prawo, 1999, nr 11 –

12, s. 23, K. Papke – Olszauskas, Wyłączenie uczestników procesu karnego,

Gdańsk 2007, s. 147 – 155 i s. 180 – 181).

W realiach niniejszej sprawy ma miejsce sytuacja ujęta w pkt 2. Złożony

wniosek w trybie art. 29 § 5 u.SN o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i

bezstronności dotyczy SSN Tomasza Demendeckiego, który tym samym jest stroną

w danym postępowaniu i ma uprawnienie do złożenia wniosku o wyłączenie

sędziego wylosowanego do składu orzekającego w sprawie o sygn. akt I ZB 18/22.

Zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. (który to przepis znajduje zastosowanie

w niniejszej sprawie – por. 128 u.s.p.), sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Dla stwierdzenia podstawy wyłączenia sędziego,

wymagane jest zatem istnienie określonej kategorii okoliczności, która, jeżeli

zestawić ją z przedmiotem rozstrzygnięcia w określonej sprawie, prowadzi do

wniosku o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego, mającego ją

rozstrzygnąć. Oznacza to, że pomiędzy podnoszonymi okolicznościami, które

powinny mieć charakter rzeczywisty i obiektywny, a rozstrzygnięciem konkretnej

sprawy musi zachodzić związek funkcjonalny, pozwalający na możliwość

wyprowadzenia z nich wniosku o istnieniu uzasadnionej wątpliwości co do braku

bezstronności w rozstrzygnięciu tej sprawy. Uzasadniona wątpliwość co do

bezstronności, w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., zachodzi zatem zawsze in concreto,

a nie in abstracto. Nie może zatem stanowić jedynie subiektywnego przekonania

I ZO 17/26

5

określonej osoby, lecz winna być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się

zewnętrznej weryfikacji (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11

stycznia 2012 r., III KK 214/11). Wymóg bezstronności sędziego należy rozumieć

zarówno w aspekcie braku przejawów subiektywnej stronniczości sędziego lub jego

osobistych uprzedzeń, jak i konieczności obiektywnej bezstronności sądu, który

winien dawać wystarczające gwarancje, by wykluczyć wszelkie uprawnione

wątpliwości w tej mierze (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17

stycznia 2018 r., III KK 244/17).

Mając na uwadze powyższe motywy prawne oraz treść przedmiotowego

wniosku, Sąd Najwyższy wyłączył SSN Barbarę Skoczkowską od udziału w

rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 18/22, dotyczącej rozpoznania wniosku,

złożonego w trybie art. 29 § 5 u.SN, o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości

i bezstronności przez SSN Tomasza Demendeckiego. Rozpoznanie wniosku ze

sprawy o sygn. akt I ZB 18/22 przez SSN Barbarę Skoczkowską budzi uzasadnione

wątpliwości co do jej obiektywizmu i bezstronności w oczach opinii publicznej –

zgodnie ze standardami ustawowymi oraz Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności. Podkreślić należy, że zajęte przez SSN Barbarę

Skoczkowską stanowisko w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2024

r., sygn. akt II ZIZ 14/23 odnosi się bezpośrednio do SSN Tomasza

Demendeckiego. Wątpliwość co do bezstronności sędziego objętego wnioskiem, w

rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., jest zatem konkretna, realna, obiektywna i poddająca

się zewnętrznej weryfikacji. Skoro więc SSN Barbara Skoczkowska wyraziła

publicznie niepozostawiający wątpliwości pogląd co do oceny przymiotu

niezależności i niezawisłości sędziego Sądu Najwyższego Tomasza

Demendeckiego, tym samym wyraziła już publicznie i pozaprocesowo swój pogląd

na sprawę będącą przedmiotem postępowania pod sygn. akt I ZB 18/22. Oznacza

to, że ziściła się przesłanka, o której mowa w art. 41 § 1 k.p.k., obligująca Sąd do

wyłączenia wskazanej we wniosku sędzi od udziału w rozpoznaniu sprawy I ZB

18/22.

Z tych wszystkich względów, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.

I ZO 17/26

6

[M. T.]

[r.g.]

Maria Szczepaniec