Bank kwestionował skład jednego sędziego w apelacji. SN odmówił przyjęcia skargi

II CSKP 1021/23

2

Wyrokiem z 13 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Łodzi po rozpoznaniu

sprawy z powództwa R.Ł. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. ustalił, że umowa

kredytu hipotecznego z dnia 28 kwietnia 2008 r., jest nieważna (pkt 1); zasądził od

pozwanego na rzecz powoda 740 931 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od

28 lipca 2020 r. do dnia zapłaty (pkt 2) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 3).

Wyrokiem z 28 marca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację

pozwanego i orzekł o kosztach postępowania.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok Sądu

Apelacyjnego w części, tj. w zakresie oddalenia apelacji w związku z uwzględnieniem

roszczenia odsetkowego o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od

740 931,00 zł liczonych od 28 lipca 2020 r.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał

na nieważność postępowania wobec naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 379 pkt.

4 k.p.c. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, w zw. z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji

RP oraz w związku z uchwałą Sąd Najwyższego z 26 kwietnia 2023 roku, III PZP

6/22, której Sąd Najwyższy nadał moc zasady prawnej. W okolicznościach sprawy

Sąd Apelacyjny orzekał w składzie jednego sędziego, co – w ocenie skarżącego –

ograniczało jego prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i w konsekwencji

doprowadziło do nieważności postępowania drugoinstancyjnego.

Skarżący wskazał także, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ze

względu na naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c.

Zdaniem skarżącego zobowiązanie do zwrotu świadczenia każdej strony powstaje

i staje się wymagalne dopiero z momentem prawomocnego wyroku stwierdzającego

nieważność umowy, względnie daty podjęcia przez powoda wiążącej decyzji

w przedmiocie ewentualnego sanowania niedozwolonych klauzul, względnie

zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy, co w niniejszej

sprawie nastąpiło na rozprawie w dniu 21 września 2022 r. przed Sądem pierwszej

instancji.

W odpowiedzi powód wniósł o odrzucenie, ewentualnie odmowę przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie na jego rzecz od pozwanego zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym według norm

przepisanych.

II CSKP 1021/23

3

Postanowieniem z 16 listopada 2023 r., I CSK 3665/23, Sąd Najwyższy przyjął

do rozpoznania skargę kasacyjną pozwanego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania,

że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek

do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych

rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych

z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka

szwajcarskiego (Dz. U. z 2026 r. poz. 985; dalej: ustawa frankowa) Sąd Najwyższy

może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić

przyjęcia jej do rozpoznania, gdy w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie

prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, ani nie zachodzą

okoliczności określone w art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

Po wydaniu postanowienia z 16 listopada 2023 r., I CSK 3665/23, zagadnienia

podniesione przez pozwanego były przedmiotem wykładni Trybunału

Sprawiedliwości UE oraz Sądu Najwyższego, a istniejące przez pewien czas

rozbieżności w interpretacji i stosowaniu przepisów wymienionych przez pozwanego

w skardze kasacyjnej zostały już rozstrzygnięte.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do twierdzenia o nieważności

postępowania przed sądem drugiej instancji w kontekście powołanej przez

skarżącego w uzasadnieniu wniosku uchwały składu siedmiu sędziów Sądu

II CSKP 1021/23

4

Najwyższego - zasady prawnej z dnia 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 należy

stwierdzić, że wbrew argumentacji skarżącego brak jest podstaw do stwierdzenia

nieważności postępowania apelacyjnego na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c.

w związku z rozpoznaniem sprawy przez ten Sąd w składzie jednoosobowym na

podstawie art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy z 2 marca 2020 r. W uchwale

składu siedmiu sędziów z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, Sąd Najwyższy uznał, że

rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego,

ukształtowanym na podstawie art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 powołanej wyżej ustawy

ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji

RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31

ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.).

Należy jednak zwrócić uwagę na istotny aspekt tej uchwały w zakresie daty

obowiązywania przyjętej w niej wykładni, pominięty przez skarżącego. Sąd

Najwyższy, nadając uchwale moc zasady prawnej, ustalił, że przyjęta w uchwale

wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia i wiąże się z oceną skutków

orzeczeń wydanych po dniu 26 kwietnia 2023 r. Wyrok Sądu Apelacyjnego zapadł

28 marca 2023 r., zatem przed dniem podjęcia wskazanej uchwały, w związku z czym

nie znajdzie ona zastosowania w tym przypadku.

Przede wszystkim należy jednak podkreślić, że rozstrzygnięcie Sądu drugiej

instancji zostało wydane w oparciu o obowiązujące w jego dacie przepisy prawa, tj.

art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach

związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych

chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Zatem Sąd drugiej

instancji, wydając orzeczenie w przedmiotowej sprawie w składzie jednoosobowym,

działał na podstawie i w granicach prawa. W konsekwencji nie ma podstaw do

stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności

postępowania.

Przechodząc do oceny twierdzenia o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), należy przypomnieć, że zachodzi ona wówczas, gdy

z treści skargi bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań wynika,

że wadliwości przytoczone w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca

twierdzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić

II CSKP 1021/23

5

argumentację prawną wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz

uzasadnić to twierdzenie. Konieczne jest w związku z tym wykazanie kwalifikowanej

postaci naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającej na jego

oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004,

nr 3, poz. 49; postanowienie Sądu Najwyższego z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05,

OSNC 2006 r., nr 4, poz. 75; postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r.,

II CZ 28/06). Wymaga przy tym podkreślenia, że przesłanką przyjęcia skargi

kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego

lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8 października

2015 r., IV CSK 189/15). Wynikająca z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej ma charakter wyjątkowy. W konsekwencji,

w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że skarga kasacyjna jest zasadna

w stopniu „oczywistym”, jeżeli można ją stwierdzić „na pierwszy rzut oka”, bez

potrzeby pogłębionego badania okoliczności sprawy (zob. postanowienie SN z 2

sierpnia 2007 r., III UK 45/07).

Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

pozwala przyjąć, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w przyjętym

wyżej rozumieniu.

Mimo że orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości UE

w przedmiocie formy i okoliczności oświadczenia konsumenta co do świadomości

skutków nieważności umowy i braku zgody na dalsze trwanie umowy zawierającej

abuzywne klauzule waloryzacyjne, podlegało ewolucji, obecnie jednomyślnie

przyjmuje się, że konsument może wyrazić wolę braku związania niedozwolonym

postanowieniem umownym przez każde zachowanie, które ujawnia tę wolę w sposób

dostateczny (art. 60 k.c.). W praktyce taka wola konsumenta jest wyrażana przede

wszystkim w sposób dorozumiany w okolicznościach, w których konsument dąży do

realizacji swoich uprawnień wynikających z abuzywności klauzuli. Może to nastąpić

np. przez wystosowanie do banku wezwania o zwrot kwot uiszczonych tytułem spłaty

rat kredytu, ale także w każdy inny sposób, z którego wynika wola konsumenta

powołania się na niedozwolony charakter postanowień umowy. Przykładowo za

wezwanie do zwrotu uiszczonych nienależnie rat kredytu – równoznaczne

II CSKP 1021/23

6

z oświadczeniem o rezygnacji z potwierdzenia związania niedozwolonym

postanowieniem umownym – może też zostać uznany pozew o zapłatę (uchwała SN

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 oraz wyroki SN z: 5 czerwca 2025 r., II CSKP

1147/23; 2 grudnia 2025 r., II CSKP 614/25; 3 grudnia 2025 r., II CSKP 495/24; 12

grudnia 2025 r., II CSKP 765/23; 29 kwietnia 2026 r., II CSKP 826/23; 25 czerwca

2026 r., II CSKP 300/24; 29 kwietnia 2026 r., II CSKP 694/23). Oświadczenie

konsumenta, wyrażające jednoznacznie brak woli związania postanowieniem

niedozwolonym wystarcza do postawienia przysługującego mu roszczenia

restytucyjnego w stan wymagalności.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3

w związku z art. 99 k.p.c. i § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych.

A.G.

[SOP]