Hałas lotniska w W. a odszkodowanie dla właścicieli. SN oddalił skargę spółki

Powodowie P. G. i M. G. wnieśli o zasądzenie na ich rzecz solidarnie od P. w

W. kwot po 123.462 zł z odsetkami ustawowymi od 26 lipca 2013 r., tytułem

odszkodowania obejmującego utratę wartości nieruchomości położonej przy ul. […]

w W. oraz wydatki na rewitalizację akustyczną budynku na tej nieruchomości,

pozostające w związku z jej objęciem obszarem ograniczonego użytkowania

uchwałą Sejmiku Województwa [...] z 20 czerwca 2011 r., nr [...].

Pozwany P. w W. wniósł o oddalenie powództwa z uwagi na niewprowadzenie

uchwałą Sejmiku Województwa [...] z 20 czerwca 2011 r., nr [...] ograniczeń w

korzystaniu z nieruchomości innych niż istniejące przed wejściem w życie tej uchwały

oraz niedokonanie przez powodów nakładów na nieruchomość, które by pozostawały

w związku z nią i usuwały skutki hałasu powodowanego działaniem lotniska.

Wyrokiem z 17 maja 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie (pkt 1) zasądził od

pozwanego na rzecz powódki kwotę 123.462 zł z odsetkami ustawowymi od 26 lipca

2013 r. do 31 grudnia 2015 r. i ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 stycznia

2016 r.; (pkt 2) zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 123.462,04 zł

z odsetkami ustawowymi od 26 lipca 2013 r. do 31 grudnia 2015 r. i ustawowymi

odsetkami za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r.

Sąd Okręgowy ustalił, że powodowie są właścicielami nieruchomości

budynkowej i użytkownikami wieczystymi nieruchomości gruntowej stanowiącej

działkę nr […], obr. […] przy ul. […] w W., dla której prowadzona jest księga wieczysta

nr […].

Uchwałą nr [...] Sejmik Województwa [...] utworzył obszar ograniczonego

użytkowania (OOU) dla P. w W., którego zarządcą jest P. w W. (§ 1) i określił

wymagania techniczne dotyczące budynków w OOU, w szczególności przyjął, że w

istniejących budynkach należy zastosować zabezpieczenia zapewniające właściwy

klimat akustyczny w pomieszczeniach (§ 6 pkt 2). Uchwała weszła w życie po upływie

14 dni od dnia jej ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] z 20 lipca

2011 r. (Dz. Urz. nr 128, poz. 4086), czyli 4 sierpnia 2011 r. Uchwałą nr [...] z 24

II CSKP 120/24

3

października 2011 r. zmieniającą uchwałę w sprawie utworzenia obszaru

ograniczonego użytkowania dla P. w W., Sejmik Województwa [...] zmienił uchwałę

nr [...], w szczególności w ten sposób, że z § 6 pkt 2 uchwały usunął słowo „właściwy"

(§ 1 pkt 2 uchwały nr [...]).

Pozwany jest zarządcą P. w W.

Na podstawie uchwały nr [...] nieruchomość powodów została objęta OOU. Po

utworzeniu OOU spadły ceny nieruchomości na objętym nim terenie i zaczęły

obowiązywać określone uchwałą nr [...] ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości.

Spadek wartości nieruchomości wyniósł najpierw kwotę 128.691 zł, następnie wzrósł

do kwoty 155.957 zł.

Na terenie nieruchomości powodów występują znaczne przekroczenia

dopuszczalnego poziomu hałasu lotniczego, zwłaszcza w porze nocnej. Klimat

akustyczny w domu powodów nie jest zapewniony i w celu jego poprawy konieczna

jest wymiana stolarki okiennej oraz zastosowanie systemu wentylacji (klimatyzacji),

umożliwiającego uzyskanie właściwej jakości powietrza przy zamkniętych oknach.

Konieczne jest zamontowanie okien o izolacyjności akustycznej, których koszt

wynosi 80.987,30 zł brutto. Niezbędne jest też wyposażenie pomieszczeń

w klimatyzację, której koszt to 9.979,77 zł brutto. Koszt rewitalizacji akustycznej

budynku wynosi 90.967,07 zł brutto. Powodowie ponieśli dotąd koszty rewitalizacji

akustycznej budynku w 2012 r. w wysokości 73.703 zł.

Pismem doręczonym pozwanemu 24 lipca 2013 r. powodowie wezwali

go do zapłaty odszkodowania. Pozwany odmówił uwzględnienia żądania.

Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z 12 czerwca 2017 r., który

uprawomocnił się 10 sierpnia 2017 r., orzekł rozwód małżeństwa powodów.

Sąd Okręgowy uznał, że powodowie jako właściciele nieruchomości

budynkowej, która została objęta OOU, mają legitymację procesową czynną

w sprawie o wyrównanie uszczerbku spowodowanego spadkiem jej rynkowej

wartości i naprawienie szkody związanej z rewitalizacją akustyczną budynku.

Roszczenie powodów ma podstawę prawną w art. 129 ustawy z 27 kwietnia 2001 r.

- Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2025 r., poz. 647, dalej – p.o.ś.), zgodnie

z którym w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości

II CSKP 120/24

4

jej właściciel może żądać odszkodowania za poniesioną szkodę, a obejmuje ona m.in.

zmniejszenie wartości nieruchomości. Jest to odpowiedzialność na zasadzie winy

(art. 415 k.c.)

Sąd Okręgowy wyjaśnił, że na skutek wejścia w życie aktu o utworzeniu OOU

dochodzi do ograniczenia uprawnień wynikających z prawa własności. Z art. 129 ust.

2 p.o.ś. wynika, że właścicielowi nieruchomości położonej w OOU ustanowionym

w związku z działaniem lotniska należy się odszkodowanie ze względu na wynikające

z uchwały ograniczenia w możliwości korzystania z nieruchomości. Od tej bowiem

chwili właściciel musi znosić dopuszczalne na tym obszarze podwyższone

normatywnie immisje hałasu, bez możliwości żądania ich zaniechania. W odbiorze

potencjalnych nabywców nieruchomości, akt prawa miejscowego o utworzeniu OOU,

otwierający, przynajmniej potencjalnie, legalną drogę do zwiększenia częstotliwości

operacji lotniczych, wpływa zatem na zmniejszenie wartości nieruchomości z uwagi

na stałe oddziaływanie na nią czynnika negatywnego (hałasu). Ustanowienie OOU

dla lotniska w W. pozostaje w funkcjonalnym i bezpośrednim związku z hałasem

emitowanym przez jego działanie, ponieważ z uwagi na hałas doszło do

ustanowienia OOU. Konieczność jego znoszenia wiąże się zatem z ograniczeniem

możliwości swobodnego i nieskrępowanego korzystania z nieruchomości znajdującej

się w OOU.

Nieruchomość powodów została objęta OOU na podstawie uchwały Sejmiku

Województwa [...] z 20 czerwca 2011 r., nr [...]. Powodowie wykazali, że wartość ich

nieruchomości obniżyła się w związku z wejściem w życie OOU, a szkoda w tej

postaci podlega naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 1 p.o.ś. Zgodnie z art. 136

ust. 3 p.o.ś., szkodą, o której mowa w art. 129 ust. 2 p.o.ś., są również nakłady

poniesione przez władających nieruchomością w celu osiągnięcia przez istniejące na

niej budynki standardów określonych w obowiązujących normach.

W § 5 pkt 2 rozporządzenia Nr [...] Wojewody [...] z 7 sierpnia 2007 r. w sprawie

utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla P. w W. ustalone zostały

wymagania techniczne dotyczące budynków objętych OOU, w tym odnoszące się do

zastosowania w istniejących budynkach zabezpieczenia zapewniającego klimat

akustyczny w pomieszczeniach - zwiększenie izolacyjności ścian zewnętrznych,

II CSKP 120/24

5

okien i drzwi w ścianach zewnętrznych, dachów i stropodachów, zgodnie z Polskimi

Normami dotyczącymi ochrony przed hałasem pomieszczeń w budynkach. Podobne

sformułowanie zostało użyte w § 6 pkt 2 uchwały nr [...], zgodnie z którym w

istniejących budynkach należy zastosować zabezpieczenia zapewniające właściwy

klimat akustyczny w pomieszczeniach zgodnie z ustawą z 7 lipca 1994 r. - Prawo

budowlane i przepisami wykonawczymi do tej ustawy.

Szkodą w rozumieniu art. 129 ust. 2 p.o.ś. są nie tylko koszty prac związanych

z rewitalizacją akustyczną budynku, które zostały już poniesione, ale także te, które

dopiero mają być poniesione. Obowiązek naprawienia szkody poprzez zapłatę

odpowiedniej sumy pieniężnej powstaje z chwilą jej wyrządzenia i nie zależy od tego,

czy poszkodowany dokonał naprawy rzeczy i czy w ogóle zamierza ją naprawić.

Przeprowadzona przez biegłego z zakresu akustyki analiza wykazała

występowanie naruszeń klimatu akustycznego w budynku powodów, które były

spowodowane działalnością pozwanego. Wyniki pomiarów przeprowadzonych przez

biegłego wskazały na występowanie znacznych przekroczeń dopuszczalnego

poziomu hałasu lotniczego, zarówno w nocy, jak i w dzień. Szkoda powodów polega

na znoszeniu hałasu i konieczności zmiany organizacji życia oraz konieczności

zastosowania dodatkowych zabezpieczeń akustycznych w budynku w postaci

wymiany stolarki okiennej oraz zastosowania odpowiedniej wentylacji (klimatyzacji).

Biegły z zakresu budownictwa ocenił, że przy zainstalowaniu wentylacji

mechanicznej (rekuperacji) w budynku, zgodnie ze wskazaniami biegłego z zakresu

akustyki, niezbędne jest wyposażenie pomieszczeń w klimatyzację i wymiana stolarki

okiennej; łączny koszt niezbędnych robót budowlanych wycenił na 90.967,07 zł.

Powodowie zachowali określony w art. 129 ust. 4 p.o.ś. dwuletni termin zawity

do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym, a wcześniej zgłosili je

pozwanemu. W związku z powyższym, Sąd Okręgowy zasądził na rzecz powodów

jako współwłaścicieli nieruchomości kwoty po 123.462 zł. Stwierdził, że

odszkodowanie wyrażone w pieniądzu jest podzielne, a między powodami ustała

wspólność majątkowa małżeńska.

Wezwaniem doręczonym pozwanemu 24 lipca 2013 r. powodowie zażądali

niezwłocznego zaspokojenia ich roszczenia. Od 26 lipca 2013 r. pozwany pozostawał

II CSKP 120/24

6

zatem w opóźnieniu ze spełnieniem tego świadczenia i od tej daty – na podstawie

art. 481 § 1 i § 2 k.c. – Sąd Okręgowy zasądził na rzecz powodów odsetki ustawowe

od przyznanego ich odszkodowania.

Wyrokiem z 24 lutego 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił wyrok

Sądu Okręgowego z 17 maja 2021 r. w ten sposób, że oddalił powództwo o zapłatę

odsetek za okres od 26 lipca 2013 r. do 7 sierpnia 2013 r., a w pozostałym zakresie

oddalił apelację pozwanego od tego wyroku.

Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego i ich

ocenę prawną, z wyjątkiem odnoszącej się do oznaczenia momentu, w którym

roszczenie powodów stało się wymagalne. W uchwale z 8 listopada 2019 r., III CZP

32/19, Sąd Najwyższy wyjaśnił bowiem, że zasądzenie odszkodowania za szkodę

określoną w art. 129 ust. 2 w zw. z art. 136 ust. 3 p.o.ś. według cen z dnia jego

ustalenia nie wyłącza przyznania powodom odsetek od dnia powstania stanu

opóźnienia w spełnieniu świadczenia. Także w wyroku z 17 września 2020 r., I CSK

626/18, Sąd Najwyższy przyjął, że w wypadku, kiedy przedmiotem sporu jest

świadczenie odszkodowawcze dochodzone na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś.,

zasadą pozostaje, że termin płatności świadczenia – w zakresie kwot zażądanych

i uznanych ostatecznie za uzasadnione – wyznacza wezwanie dłużnika do zapłaty,

które powinno precyzować rodzaj szkody, jej źródło i wysokość żądanego

odszkodowania.

Sąd Apelacyjny przyjął, że od zasądzonego świadczenia powodom należne

są odsetki od doręczenia pozwanemu wezwania do zapłaty oraz po upływie terminu

na niezwłoczne dokonanie tej zapłaty, na podstawie art. 455 w zw. z art. 481 § 1 i 2

k.c. W wyroku z 19 lipca 2019 r., II CSK 533/18, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ocena

kryterium niezwłoczności spełnienia świadczenia po wezwaniu do zapłaty powinna

uwzględniać każdorazowo okoliczności danej sprawy, w szczególności konieczność

dokonania odpowiednich ustaleń przez dłużnika i oceny zasadności oraz wysokości

roszczenia. Przy ocenie sposobu rozumienia kryterium niezwłoczności spełnienia

świadczenia należy brać pod uwagę okoliczności sprawy. Dłużnik musi mieć

odpowiedni czas na zweryfikowanie zasadności żądania zapłaty i na dokonanie

samej zapłaty. Pozwany, po wezwaniu o zapłatę, powinien zaspokoić roszczenie

II CSKP 120/24

7

powodów niezwłocznie, co w okolicznościach niniejszej sprawy oznacza 14-dniowy

termin.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego z 24 lutego 2022 r.

pozwany zarzucił, że orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem prawa

materialnego, tj. art. 129 ust. 2 p.o.ś. przez uznanie, że do ograniczenia sposobu

korzystania z nieruchomości prowadzi sam hałas, co doprowadziło

do bezpodstawnego przyjęcia, że na nieruchomości powodów występują

ograniczenia w korzystaniu z niej, wynikające z objęcia uchwałą Sejmiku

Województwa [...] nr [...]; - art. 129 ust. 2 w zw. z art. 136 ust. 3 p.o.ś. przez przyjęcie,

że w związku z objęciem nieruchomości powodów uchwałą Sejmiku Województwa

[...] nr [...] powodowie ponieśli szkodę wynikającą z konieczności rewitalizacji

akustycznej budynku, podczas gdy uchwala nie obligowała powodów do tego, a

zatem wydatki konieczne do poniesienia na ten cel nie stanowią szkody powodów

pozostającej w związku przyczynowym z wejściem w życie uchwały.

Pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części, w której Sąd

Apelacyjny oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Powód wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wykładnia art. 129 ust. 2 p.o.ś. dokonana została w uchwale z 12 kwietnia

2024 r., III CZP 56/23 (OSNC 2024, Nr 9, poz. 86), w której Sąd Najwyższy

ostatecznie przyjął, że właścicielowi nieruchomości, której wartość zmniejszyła się

na skutek wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania, o którym mowa w art.

135 ust. 1 p.o.ś., jednak bez związku ze szczególnymi ograniczeniami wynikającymi

z art. 135 ust. 3a tej ustawy, przysługuje odszkodowanie na podstawie art. 129 ust.

2 tego aktu. Stanowisko wyrażone w uchwale z 12 kwietnia 2024 r. zostało

podzielone w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z 30 stycznia 2025 r., II CSKP 768/22, z 28 lutego 2025 r., II CSKP

2251/22). W zgodzie z tą wykładnią pozostaje stanowisko zajęte przez Sądy obu

instancji w niniejszej sprawie.

II CSKP 120/24

8

Wątpliwości skarżącego dotyczące wykładni art. 136 ust. 3 p.o.ś. i możliwości

dochodzenia roszczenia wywodzonego z tego przepisu przed poniesieniem

wydatków na rewitalizację akustyczną również były przedmiotem wyjaśnienia

w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, w którym – także z odwołaniem się

do konstytucyjnej wykładni – przyjęto, że art. 136 ust. 3 p.o.ś. nie wyłącza obowiązku

naprawienia szkody, jeśli konieczne prace remontowe nie zostały jeszcze wykonane,

a koszty rewitalizacji akustycznej nie zostały faktycznie poniesione (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z 3 grudnia 2024 r., II CSKP 555/23, z 7 lutego 2025 r., II CSKP 289/23

i II CSKP 373/23, z 28 lutego 2025 r., II CSKP 2251/22).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że w przypadku świadczeń

odszkodowawczych dochodzonych na podstawie art. 129 ust. 2 i art. 136 ust. 3 p.o.ś.,

zasadą jest, iż termin płatności świadczenia w zakresie kwot w nim żądanych

i uznanych ostatecznie za uzasadnione, wyznacza wezwanie dłużnika do zapłaty,

które powinno precyzować rodzaj szkody, jej źródło i wysokość żądanego

odszkodowania. W konsekwencji zasądzenie odszkodowania za szkodę określoną

w art. 129 ust. 2 w związku z art. 136 ust. 3 p.o.ś. według cen z dnia jego ustalenia

nie wyłącza przyznania odsetek za opóźnienie od dnia powstania stanu opóźnienia.

Okoliczność, że dłużnik nie spełnia świadczenia mimo wezwania, pozostając

w przekonaniu, że nie jest zobowiązany lub jest zobowiązany w innej wysokości niż

określona w wezwaniu, względnie oczekując na wynik postępowania sądowego,

nie uchyla obowiązku zapłaty odsetek za czas opóźnienia w zapłacie żądanej

w wezwaniu kwoty, jeżeli w toku postępowania sądowego okaże się, że żądana suma

była należna już w chwili doręczenia wezwania do zapłaty (zob. np. uchwałę Sądu

Najwyższego z 8 listopada 2019 r., III CZP 32/19, OSNC 2020, Nr 10, poz. 81

oraz wyroki Sądu Najwyższego z 20 maja 2021 r., II CSKP 90/21, z 24 czerwca

2022 r., II CSKP 270/22, z 10 stycznia 2023 r., II CSKP 234/22, i z 14 czerwca

2024 r., II CSKP 1655/22).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39814 k.p.c. oraz – co do

kosztów postępowania – art. 108 § 1, art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art.

391 § 1 k.p.c., § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

II CSKP 120/24

9

z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z

2018 r. poz. 265 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.

Marta Romańska

Karol Weitz

Roman Trzaskowski

[dr]

[r.g.]