Kredyt hipoteczny z kursem CHF z tabeli banku nieważny. SN oddalił skargę banku

Wyrokiem z 5 maja 2021 r., Sąd Okręgowy w Warszawie, ustalił, że umowa

kredytu hipotecznego z 10 października 2005 r., zawarta pomiędzy M. Ś. a Bankiem

[…] spółką akcyjną w […] jest nieważna (pkt I); zasądził od pozwanego na rzecz

powoda kwotę 194 731,98 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres

II CSKP 587/24

2

od 6 lutego 2019 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 8 601,05 CHF wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie za okres od 26 marca 2020 r. do dnia zapłaty (pkt II);

oddalił powództwo główne o zapłatę w pozostałym zakresie (pkt III); orzekł o

kosztach postępowania (pkt IV).

Wyrokiem z 23 maja 2022 r., Sąd Apelacyjny w Warszawie, na skutek apelacji

pozwanego, zmienił zaskarżony wyrok w punkcie drugim częściowo, tj. w ten sposób,

że oddalił żądanie zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty

194 731,98 zł za okres od 6 lutego 2019 r. do 5 maja 2022 r. oraz od kwoty

8 601,05 CHF za okres od 26 marca 2020 r. do 5 maja 2022 r. (pkt 1); oddalił apelację

w pozostałej części (pkt 2); orzekł o kosztach postępowania (pkt 3).

Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej

instancji. Jedynie uzasadniając uwzględnienie apelacji w zakresie rozstrzygnięcia

o odsetkach Sąd odwoławczy opowiedział się za stanowiskiem, zgodnie z którym

wymagalność roszczenia konsumenta o zwrot świadczenia z powodu nieważności

umowy wiązać należy z jednoznaczną deklaracją konsumenta co do losów umowy

i dotarcia tej wiedzy do banku. Dopiero po złożeniu takiego oświadczenia, jego

dojścia do wiadomości banku i upływie terminu niezwłoczności, bank pozostawał

w opóźnieniu skutkującym obowiązkiem zapłaty odsetek.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany,

zaskarżając ten wyrok w części, tj. w punktach 2 i 3, w oparciu o zarzuty naruszenia:

art. 3851 § 1 k.c. i art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy – Prawo bankowe; art. 58 § 1 w zw.

z art. 3531 k.c., art. 3851 § 2 k.c., art. 69 ust. 1 ustawy - Prawo bankowe; art. 58 § 3

w zw. z art. 3851 § 2 k.c., art. 58 § 1 k.c., art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG

z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich i art. 3531 k.c.; art. 3851 § 2 w zw. z art. 58 § 1 k.c., art. 58 § 3 w zw.

z art. 58 § 1 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r.

w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz art. 69 ust.

1 i 3 ustawy - Prawo bankowe; art. 358 § 1 i 2 w zw. z art. 65 § 2 k.c. oraz art. 41

ustawy - Prawo wekslowe w zw. z art. 65 § 2 k.c.; art. 405 k.c. i art. 410 § 2 k.c.;

art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części,

II CSKP 587/24

3

tj. w punktach 2 i 3 oraz przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie

do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu ze względu na niezasadność

podniesionych w niej zarzutów.

W odniesieniu do stanowiska skarżącego, kwestionującego uznanie klauzul

waloryzacyjnych spornej umowy kredytowej za niedozwolone, zwrócić należy uwagę

na utrwalony pogląd orzecznictwa dotyczący tego zagadnienia. Klauzule umowy

kredytowej, odsyłające do kursu waluty określonej jednostronnie przez bank, bez

sprecyzowania wysokości tego kursu i w sposób pozostający poza kontrolą

konsumenta, są uznawane za postanowienia niedozwolone w rozumieniu art. 3851

§ 1 k.c., ponieważ kształtują prawa i obowiązki kredytobiorcy w sposób sprzeczny

z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (m.in. wyroki SN: z 31

stycznia 2023 r., II CSKP 334/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 30 września

2020 r., I CSK 556/18; z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, OSNC 2020 r.

Nr 7-8, poz. 64; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17,

OSP 2019, z. 12, poz. 115; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; z 13 grudnia 2018 r.,

V CSK 559/17; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 1 marca 2017 r.,

IV CSK 285/16; z 8 września 2016 r., II CSK 750/15; z 22 stycznia 2016 r.,

I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134). Pogląd ten należy odnieść w całości

również do kwestionowanych w przedmiotowej sprawie postanowień ust. 2 pkt 2 i 4

Załącznika nr 7 do umowy kredytowej. Nie ulega wątpliwości, że w wymienionych

postanowieniach kurs waluty, stanowiący podstawę ustalenia wysokości świadczeń

stron, określony został przez odwołanie do tabeli kursów CHF, ustalanej

jednostronnie przez pozwanego. Jednocześnie sposób dokonywania tych ustaleń nie

został w umowie określony. W konsekwencji brak jest podstaw do dokonania oceny

abuzywności przedmiotowych postanowień w sposób odbiegający od rozstrzygnięcia

Sądu Apelacyjnego.

Zakwalifikowania spornych postanowień umowy jako abuzywnych nie wyłącza

również art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo bankowe, zgodnie z którym bank

II CSKP 587/24

4

obowiązany jest ogłaszać w miejscu wykonywania czynności, w sposób ogólnie

dostępny, stosowane kursy walutowe. W orzecznictwie trafnie wskazano,

że powołany przepis przewiduje jedynie ogólny obowiązek informacyjny banków i nie

stanowi żadnej przeszkody do badania przez Sąd abuzywności postanowień

zawartej umowy (postanowienia SN: z 4 sierpnia 2025 r., I CSK 1589/25;

z 25 czerwca 2025 r., I CSK 1026/25).

W orzecznictwie wyjaśniono również, że oceny niedozwolonego charakteru

postanowień umowy dokonuje się według chwili jej zawarcia (uchwała składu siedmiu

sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019 nr 1, poz. 2).

W szczególności, wbrew twierdzeniom skarżącego, dla zakwalifikowania spornych

postanowień waloryzacyjnych jako abuzywnych bez znaczenia pozostaje późniejsze

zawarcie przez strony aneksu do umowy kredytowej (m.in. wyroki SN:

z 22 października 2025 r., II CSKP 868/23; z 30 maja 2025 r., II CSKP 801/23;

z 15 maja 2025 r., II CSKP 398/23; z 10 kwietnia 2025 r., II CSKP 271/24;

z 11 grudnia 2024 r., II CSKP 418/23).

Przy ocenie skutków zamieszczenia klauzul abuzywnych powyższego rodzaju

w spornej umowie kredytowej, odwołać się należy do uchwały składu pełnego składu

Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22. Powyższa uchwała ma moc zasady

prawnej, wiążącej Sąd Najwyższy również w składzie rozpoznającym niniejszą

sprawę (art. 87 § 1 u.SN). Według pkt 1 powołanej uchwały w razie uznania,

że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące

się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie

umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,

że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Z kolei w myśl pkt 2 - w razie

niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu

indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Za niezasadne należy tym samym uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące

możliwości utrzymania spornej umowy w mocy jako kredytu waloryzowanego kursem

CHF, ustalonym w sposób inny od wskazanego w umowie. W szczególności, wbrew

stanowisku skarżącego, w orzecznictwie odrzucono możliwość zastąpienia kursu

II CSKP 587/24

5

określonego w tabeli banku kursem ustalonym poprzez odwołanie się do średniego

kursu NBP w oparciu o treść art. 358 § 2 k.c. (m.in. wyroki SN: z 9 lipca 2024 r.,

II CSKP 249/24; z 7 maja 2024 r., II CSKP 892/23; 27 marca 2024 r., II CSKP 1258/22;

z 31 marca 2023 r., II CSKP 775/22; z 24 stycznia 2023 r., II CSKP 303/22)

lub art. 41 Prawa wekslowego (m.in. wyroki SN: z 27 kwietnia 2023 r.,

II CSKP 1027/22; z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22).

W konsekwencji, jako trafne ocenić należy rozstrzygnięcie, zgodnie z którym

przedmiotowa umowa kredytowa jest bezwzględnie nieważna i nie skutkowała

powstaniem między powodem a pozwanym zobowiązania umownego, a świadczenia

mające stanowić wykonanie tego zobowiązania są nienależne i podlegają zwrotowi.

Niezasadny okazał się również zarzut dotyczący skutków nieważności umowy

kredytowej w odniesieniu do obowiązku zwrotu przez obie strony spełnionych

świadczeń. Skarżący podnosi, że Sąd Apelacyjny błędnie opowiedział się za teorią

dwóch kondykcji - według której obu stronom przysługują roszczenia o zwrot

spełnionych świadczeń, zamiast teorii salda - według której powstaje tylko jedno

roszczenie na kwotę odpowiadającą różnicy między wysokością spełnionych

świadczeń, przysługujące tej stronie, która świadczyła więcej.

Powyższe zagadnienie również zostało rozstrzygnięte powołaną uchwałą

pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024,

nr 12, poz. 118). W punkcie 3 uchwały Sąd Najwyższy przyjął, że: „Jeżeli

w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru

jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu,

a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot

nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.” Również w zakresie

cytowanego punktu, motywy uchwały, wyrażone w jej uzasadnieniu, należy uznać

za aktualne. Największe znaczenie wśród nich wydaje się mieć argument natury

dogmatycznej, zgodnie z którym w razie uznania, że umowa stanowiąca faktyczną

podstawę obu świadczeń nie wiąże, świadczenia te muszą być potraktowane jako

niezależne od siebie zdarzenia prawne, wywołujące powstanie odrębnych stosunków

prawnych mających źródło w bezpodstawnym wzbogaceniu bezpodstawnego

wzbogacenia (nienależnym świadczeniu). W polskim systemie prawnym nie ma zaś

II CSKP 587/24

6

zasady automatycznego umorzenia przeciwstawnych wierzytelności, które

przysługują dwóm podmiotom wobec siebie z różnych stosunków prawnych (wyrok

SN z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24).

Jako niezasadny ocenić należało również zarzut naruszenia art. 177 § 1 pkt 1

k.p.c. poprzez brak zawieszenia postępowania do czasu zakończenia postępowania

o sygn. akt III CZP 11/21. Postępowanie toczące się pod wymienioną sygnaturą

zostało zakończone wydaniem wspomnianej wyżej uchwały pełnego składu Izby

Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), a treść

rozstrzygnięcia odpowiada stanowisku przyjętemu przez Sąd Apelacyjny,

odmiennemu od poglądów leżących u podstaw skargi kasacyjnej. Tym samym,

nie można przyjąć, aby zarzucane przez skarżącego naruszenie przepisów

postępowania mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku, bowiem nawet

w razie zawieszenia postępowania do czasu podjęcia wymienionej uchwały,

rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z jej treścią, nie skutkowałoby dokonaniem przez

Sąd Apelacyjny odmiennej oceny prawnej na korzyść pozwanego.

Uwzględniając przywołaną argumentację, Sąd Najwyższy, na podstawie

art. 39814 k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.

[a.ł]

Ireneusz Kunicki

Małgorzata Manowska

Piotr Telusiewicz