Działki po nacjonalizacji pod Domem Dziecka. SN uchylił stwierdzenie zasiedzenia

Wnioskiem z 31 lipca 2017 r. Skarb Państwa reprezentowany przez

Prezydenta m.st. Warszawy wniósł o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie

własności nieruchomości położonej w W. przy. ul. […] , składającej się z działek o

numerach […] o powierzchni 0,6265 ha, […] o powierzchni 0.0008 ha

II CSKP 61/23

2

i […] o powierzchni 0.0011 ha z obrębu […], objętej księgą wieczystą

nr […]. Postanowieniem z 31 stycznia 2020 r. wydanym w postępowaniu z udziałem

L. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. oraz C. założonej w 1805 r. w W.

spółki akcyjnej w G. i miasta stołecznego Warszawy Sąd Rejonowy dla Warszawy-

Woli w Warszawie stwierdził, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie 2 września

1990 r. własność objętej wnioskiem nieruchomości i orzekł o kosztach

postępowania

Sąd ustalił, że działki ewidencyjne o numerach […] o łącznej powierzchni

0,6356 ha z obrębu […] wchodzą w skład nieruchomości położonej w W. przy ul.

[…], dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa prowadzi księgę wieczystą

[…]. Działki te pochodzą z nieruchomości hipotecznej „Kolonia […] która pierwotnie

stanowiła własność spółki akcyjnej „Z. w W. założone w 1805 r. Obecnie w dziale II

wymienionej księgi wieczystej jako właściciel jest wpisany Skarb Państwa-

Prezydent m.st. Warszawy. Według archiwalnego operatu ewidencji gruntów

założonego w czerwcu 1970 r. obecna działka nr […] stanowiła część dawnej

działki nr […] z obrębu […], obecna działka nr […] stanowiła część dawnej działki nr

[…] z obrębu […], obecna działka […] stanowiła część dawnej działki nr […] z

obrębu […]. Według archiwalnego operatu ewidencji gruntów wpisanego do

ewidencji w składnicy geodezyjnej 30 sierpnia 1976 r. działki […] i […] stanowiły

część dawnej działki nr […] z obrębu […] o powierzchni 616 m2, znajdującej się we

władaniu Państwowego Domu Dziecka […] przy ul. […]. Zgodnie z operatem

odnowienia ewidencji gruntów przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego

i kartograficznego 5 czerwca 1996 r. działki nr […] stanowiły część działki nr […] z

obrębu […]. Wskutek podziału działki opisanej w […] według decyzji z 27 stycznia

1997 r. i opracowania geodezyjnego z lutego 1997 r. działkę […] podzielono na

działki nr […] i […]. Obecne działki […] stanowiły część działki […]. W wyniku

wydzielenia z działki […] gruntów o jednorodnym stanie prawnym powstały działki

[…].

Z. w W. spółka akcyjna została zarejestrowana w rejestrze Handlowym 20 stycznia

1922 r. […]. Obecnie spółka ta figuruje w Krajowym Rejestrze Sądowym

pod numerem […].

II CSKP 61/23

3

Zarządzeniem z 9 listopada 1950 r. na podstawie przepisów dekretu

z 16 grudnia 2918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, Minister

Rolnictwa i Reform Rolnych ustanowił przymusowy zarząd państwowy nad firmą Z.

w W. wraz z należącymi do tej firmy stacjami hodowlanymi w O., powiat k. i K.

powiat k. Przymusowy zarząd państwowy nad tym przedsiębiorstwem – zakładami

powierzono K.F., oznaczając, że zarządzenie jest natychmiast wykonalne.

W maju 1958 r. zostało sporządzone pismo skierowane do Ministra Rolnictwa,

w którym J.M. i S.M., członkowie zarządu spółki Z. spółka akcyjna w W. wystąpili o

zwrot właścicielom gospodarstwa ogrodniczego […] położonego na terenie […]

przy. ul. […]. Wskazano, że działalność firmy pod przymusowym zarządem

państwowym skoncentrowana jest na dziale dystrybucji nasion, na kontraktacji

nasion i przede wszystkim na hodowli nasion warzyw i nasiennictwie kwiatowym

oraz, że w czasie trwania zarządu nie przeprowadzono żadnych inwestycji

budowlanych, a gospodarka prowadzona jest przestarzałymi metodami.

Wspomniane pismo nie zostało podpisane przez jego wystawców. Orzeczeniem z

30 sierpnia 1958 r. na podstawie ustawy z 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu

prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, Minister Rolnictwa

stwierdził, że Z. w W. i należące do niego stacje hodowlane objęte przymusowym

zarządem państwowym na mocy zarządzenia z 9 listopada 1950 r. przeszło z mocy

prawa, za wyjątkiem Stacji Hodowlanej w O. na własność Państwa z dniem 8

marca 1958 r. Orzeczenie to było podstawą dokonania stosownych wpisów w

księgach wieczystych w zakresie majątku przejętego przedsiębiorstwa. Było ono

ostateczne. Wnioskiem z grudnia 1950 r. zarządca przymusowy zgłosił do sądu

Okręgowego w Warszawie fakt ustanowienia zarządcy Po wydaniu orzeczenia z 30

sierpnia 1958 r. kontynuowano dotychczasowy sposób użytkowania nieruchomości

w ramach Stacji Hodowli Roślin Ogrodniczych […]. Na wniosek Kuratorium Okręgu

Szkolnego Prezydium rady Narodowej m.st. Warszawy 11 grudnia 1965 r. wydało

wskazania terenu, w którym przeznaczono grunt pod inwestycję polegającą na

budowie Domu Dziecka. Na mocy decyzji Prezydium z 30 marca 1968 r. o

lokalizacji szczegółowej ustalona została lokalizacja szczegółowa pod budowę

Domu dziecka na terenie o powierzchni 1 ha przy ul. […]. Decyzją z 26 marca 1959

r. Prezydium stwierdziło, że ustanowione na rzecz Stacji Hodowli Roślin

II CSKP 61/23

4

Ogrodniczych […] prawo użytkowania terenu przy ul. […], róg […], oznaczonego

w decyzji o lokalizacji szczegółowej z 30 marca 1968 r. wygasło, a decyzją

z 11 czerwca 1969 r. uchyliło decyzję z 26 marca 1969 r. i uznało, że prawo

użytkowania przez […] terenu położonego przy ul. […] róg […] o powierzchni 1.2 ha

oznaczonego w decyzji o lokalizacji szczegółowej wygasło 11 czerwca 1969 r. i

postanowiło sprawę warunków przekazania tym Zakładom terenu o powierzchni 3

ha położonego po stronie zachodniej rozłogu Stacji Hodowli Roślin „[…]”

oraz charakteru i rozmiarów świadczeń inwestora Domu Dziecka na rzecz tej stacji

uznać za przedmiot odrębnych uzgodnień pomiędzy jednostkami podległymi

Prezydium i […]. Na skutek odwołania Zakładów od tej decyzji Minister Gospodarki

Komunalnej ostateczną decyzją z 2 września 1969 r. utrzymał w mocy zaskarżoną

decyzję. Decyzją z 3 września 1969 r. Prezydium Rady Narodowej n.st. Warszawy

postanowiło m.in. przekazać na rzecz Kuratorium Okręgu Szkolnego m.st.

Warszawy w użytkowanie teren położony przy ul. […] róg […] o powierzchni 9616

m2, stanowiący nieruchomość objętą decyzją o lokalizacji szczegółowej

z 30 marca 1969 r. Przekazany teren przeznaczony był pod budowę Domu

Dziecka. W związku z decyzją z 11 czerwca 1969 r. o wygaśnięciu prawa

użytkowania terenu przez […], protokołem zdawczo-odbiorczym z 7 października

1969 r. teren ten został przejęty przez Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej […]

Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. Następnie protokołem zdawczo-

odbiorczym z 28 października 1969 r. Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej

przekazało teren, o którym mowa w decyzji o lokalizacji szczegółowej z 30 marca

1968 r. na rzecz Kuratorium Okręgu Szkolnego. Prezydium Rady Narodowej m.st.

Warszawy w celu budowy Domu Dziecka. Inwestycja na gruncie została

zrealizowana, a 31 marca 1972 r. spisano protokół odbioru końcowego inwestycji

„Dom Dziecka przy ul. […]” 3 listopada 1972 r. Prezydium Dzielnicowej Rady

Narodowej […] udzieliło pozwolenia na użytkowanie Domu Dziecka z mieszkaniami

służbowymi przy ul. […], róg […].

W ramach inwestycji Dom Dziecka przy ul. […] na nieruchomości wzniesiono dwa

budynki A i B połączone łącznikiem, oddane do użytku w 1972 r. Nieruchomość

została ogrodzona a teren wokół budynków został zagospodarowany przez

urządzenie zieleni, dokonanie nasadzeń drzew i krzewów, budowę placów i

II CSKP 61/23

5

chodników, boisk, miejsc parkingowych i dróg dojazdowych, a mieszkania służbowe

– dwa mieszkania lokatorskie zostały wynajęte pracownikom placówki na podstawie

umów najmu. Najemcami lokali byli B.Ż. – wychowawczyni Domu Dziecka, H.B. i

B.R. (mieszkania służbowe były i są nadal wynajmowane.

W 1988 r. funkcjonujący na nieruchomości Dom Dziecka został przekształcony

w Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy, a potem, na mocy decyzji Kuratorium

Oświaty z 26 września 1994 r. nazwę placówki zmieniono na Ośrodek Szkolno-

Wychowawczy […] w W. przy ul. […]. Mocą uchwały Rady m.st. Warszawy z 16

lutego 2006 r. Ośrodek przekształcono w Młodzieżowy Ośrodek Socjoterapii nr […]

w W. przy ul. […], w skład którego weszły: Szkoła Podstawowa Specjalna nr […] w

W. oraz Gimnazjum Specjalne nr […] w W. W tej formie wymieniona placówka

(MOS […]) funkcjonuje do chwili obecnej. Na nieruchomości stanowiącej działki […]

w obrębie […]. Wymienione działki o łącznej powierzchni 0,9478 ha stanowią

ogrodzony teren, a na działce nr […] posadowiony jest budynek stanowiący

siedzibę MOS […]. Budynek jest budynkiem dwukondygnacyjnym,

w którym znajdują się internat dla uczniów, pomieszczenia administracyjne,

sekretariat, sala konferencyjna, sala gimnastyczna z magazynem sprzętu

sportowego. Budynek B jest budynkiem trzykondygnacyjnym, w którym znajduje

się kuchnia z zapleczem kuchennym, jadalnia, szkoła, sypialnie, archiwum, siłownia

i węzeł ciepłowniczy. Oba budynki wyposażone są w instalacje i urządzenia

min. instalację zimnej i cieplej wody, kanalizację, centralne ogrzewanie z sieci

miejskiej, węzeł cieplny, piece oraz kuchnie gazowe i elektryczne. Co roku

wykonywano przegląd budynków, bieżące naprawy i konserwacje instalacji i terenu

wokół budynków. Skarb Państwa modernizował i ulepszał budynki oraz teren wokół

nich. Od chwili rozpoczęcia działalności Domu Dziecka na nieruchomości

wykonano szereg remontów – wybudowano i zmodernizowano węzeł cieplny,

instalacje ciepłej wody i kanalizację, naprawiono pokrycie dachowe. W 2004 r.

wymieniono okna i drzwi oraz przeprowadzono remont kuchni i wymieniono

instalację podtynkową. W 2005 r. ocieplono ściany zewnętrzne i dach, wymieniono

instalację wodno-kanalizacyjną i przeprowadzono remont łazienek. W 2006 r.

wyremontowano korytarze i klatki schodowe a w latach 2007-2012 przeprowadzono

dalsze remonty pomieszczeń obydwu budynków.

II CSKP 61/23

6

Od chwili powstania placówek ich dyrekcja a także wychowawcy, byli

przeświadczeni, że teren, na którym znajdują się budynki szkoły, przedszkola wraz

z boiskiem i placem zabaw, należą do Skarbu Państwa lub miasta stołecznego

Warszawy.

Pismem z 29 listopada 1991 r. skierowanym do Ministra Rolnictwa Rzeczypospolitej

Polskiej złożonym 2 grudnia 1991 r. W.S. złożyła do Ministra skargę, podnosząc, że

w maju 1958 r. zarząd spółki Z. w W. spółka akcyjna, a 12 listopada 1991 r. W.S.

osobiście wystąpili do Ministra o uchylenie decyzji z listopada 1950 r. dotyczącej

ustanowienia przymusowego zarządu nad spółką oraz wnieśli o zwrot majątku

spółki. W.S. podniosła, że nie otrzymała odpowiedzi na złożone pisma.

Pierwszy wniosek w przedmiocie uchylenia przymusowego zarządu państwowego

nad przedsiębiorstwem […] został sporządzony 9 listopada 1990 r. przez W.S. tj.

akcjonariusza spółki. Dyrektor Departamentu Gospodarki Ziemią w Ministerstwie

Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej miał wątpliwości co do możliwości

przypisania jej przymiotu strony postępowania administracyjnego, Dlatego

wnioskiem z 4 lutego 1994 r. skierowanym do Sądu Gospodarczego

dla m.st. Warszawy K.H., M.G., T.H., E.K., H.M. oraz W.S. domagali się

ustanowienia kuratora dla spółki Z. Spółki Akcyjnej. Postanowieniem z 30 marca

1994 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie ustanowił dla spółki

kuratora w osobie A.M. na podstawie art. 42 § 1 k.c. wskazując, że ustanowienie

kuratora nastąpiło w związku z uchyleniem dekretu z 16 grudnia 1918 r. ustawą z

25 lutego 1858 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego po

zarządem państwowym.

27 maja 1994 r. odbyło się Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy

spółki Z., na którym ukonstytuował się zarząd spółki. Postanowieniem Sądu

Rejonowego w Warszawie z 19 sierpnia 1994 r. dokonano wykreślenia w rejestrze

spółki wpisu zarządu przymusowego i wpisano zarząd spółki w osobach A.K. M.G.,

J.M., J.M.1 oraz K.G. Zarząd ten 22 sierpnia 1994 r. ponowił wniosek o uchylenie

orzeczenia z 9 listopada 1958 r.

22 sierpnia 1994 r. zarząd spółki wystąpił do Ministra Rolnictwa i Gospodarki

Żywnościowej z wnioskiem o stwierdzenie nieważności zarządzenia z 9 listopada

1950 r. w przedmiocie ustanowienia zarządu przymusowego i orzeczenia z 30

II CSKP 61/23

7

sierpnia 1958 r. w przedmiocie przejęcia na własność przedsiębiorstwa po

zarządem przymusowym – Z. w W. Wniosek dotyczył nieruchomości o powierzchni

20 ha 73a 39 m2 . Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z 30

kwietnia 1996 r. stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform

Rolnych z 9 listopada 1950 r. w sprawie ustanowienia zarządu przymusowego nad

firmą Z. w W., oraz stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z 30

sierpnia 1958 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pod

przymusowym zarządem państwowym – Z. w W. w części dotyczącej działek

położonych przy ul. […] w W. nr […] i nr […] w obrębie […] oraz działki nr […] w

obrębie […]. W decyzji stwierdzono również, że orzeczenie Ministra Rolnictwa z 30

sierpnia 1958 r. w części dotyczącej pozostałych działek o numerach […] z obrębu

[…] wydane zostało z naruszeniem prawa. Minister Rolnictwa odmówił w tej części

stwierdzenia nieważności orzeczenia z 30 sierpnia 1958 r. ze względu na to, że

wywołało ono nieodwracalne skutki prawne – wskazana część nieruchomości

została trwale rozdysponowana na rzecz Kuratorium (działka […]), Spółdzielni

Mieszkaniowej K. (dawniej S. w W. (działka […]) P. (działka […]), Zakładów W.

(działka […]) i Zarządu Dróg i Mostów Rejonu […] (działka […]). Pozwem

skierowanym do Sądu Okręgowego Warszawie 19 listopada 1999 r. Z. w W. spółka

Akcyjna w W. wniosła o ustalenie, że przysługuje jej prawo własności

nieruchomości położonej w W. przy ul. […], […] i […], określonych we wniosku

inicjującym niniejsze postępowanie. Powództwo zostało prawomocnie oddalone

wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 10 grudnia 2009 r., od którego Sąd

Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację wyrokiem z 27 stycznia 2011 r.

Pismem z 19 stycznia 2010 r. C. Spółka Akcyjna wniosła do Ministerstwa Rolnictwa

i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z 30

sierpnia 1958 r. w części nieobjętej decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki

Żywnościowej z 30 kwietnia 1996 r., w tym w zakresie działek […] z obrębu […].

Decyzją z 13 listopada 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził

ostatecznie nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z 30 sierpnia 1958 r. w

części nieobjętej decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 30

kwietnia 1996 r., decyzja ta dotyczyła również działek nr […], będących

przedmiotem niniejszego postępowania.

II CSKP 61/23

8

Na mocy umowy sprzedaży z 17 czerwca 2016 r. nieruchomość obejmująca działki

nr […] została sprzedana na rzecz L. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w

W. Nabywca wystąpił o odłączenie działek z dotychczasowej księgi wieczystej i

założenie dla nich nowej księgi wieczystej Wniosek ten został załatwiony

negatywnie postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa

w Warszawie postanowieniem z 5 stycznia 2017 r. Pismem z 29 lipca 2014 r. C. w

W. Spółka Akcyjna w G. wystąpiła do Sądu Rejonowego dla Warszawy-

Śródmieścia o zawezwanie Skarbu Państwa – Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w

sprawie o zapłatę kwoty 123 061 680 00 zł z odsetkami tytułem odszkodowania za

wydanie sprzecznej z prawem decyzji Ministra Rolnictwa z 30 sierpnia 1958 r. i

utraty wskutek tego własności nieruchomości obejmującej działki nr […] z obrębu

[…]. Pismem z 18 sierpnia 2014 r. C. w W. Spółka Akcyjna w G. zwróciła się do

Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia z wnioskiem o zawezwanie do próby

ugodowej miasta stołecznego Warszawy w sprawie o wydanie nieruchomości

obejmującej działki nr […] z obrębu […] oraz o zapłatę odszkodowania.

Pismami z 18 października 2016 r. L. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w

W. poinformowała Dyrektor Państwowego Przedszkola nr […] oraz Dyrektor Szkoły

Podstawowej nr […] o nabyciu przez tę spółkę prawa własności nieruchomości przy

ul. […], obejmującej działki nr […] z obrębu […] od C. w W. Spółki Akcyjnej w G.

celem doprowadzenia do wykupu tych gruntów przez Skarb Państwa.

Wnioskami z 12 lipca 2016 r. miasto stołeczne Warszawa i Skarb Państwa wystąpili

do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra

Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 listopada 2012 r. oraz odmowę stwierdzenia

nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z 30 sierpnia 1958 r. w części

dotyczącej działek położonych w W. w dzielnicy […]. Postanowieniem z 21 grudnia

2016 r. utrzymanym w mocy postanowieniem z 29 marca 2017 r. Minister Rolnictwa

i Rozwoju Wsi wstrzymał wykonanie decyzji ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13

listopada 2012 r. Postępowanie nie zostało dotychczas prawomocnie zakończone.

Postępowanie wywołane wnioskiem Skarbu Państwa i miasta stołecznego

Warszawy o uchylenie, w drodze wznowienia postępowania decyzji z 13 listopada

2012 r. zostało zakończone ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z

12 sierpnia 2016 r. odmawiającą uchylenia decyzji z 13 listopada 2012 r. Skargę na

II CSKP 61/23

9

decyzję z 12 sierpnia 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie oddalił

wyrokiem z 17 stycznia 2018 r. Wyrok ten jest nieprawomocny, gdyż skargę

kasacyjną od niego wniosło miasto stołeczne Warszawa.

Przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi prowadzone jest również postępowanie

o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej

z 30 kwietnia 1996 r. w punkcie I.1 i II.1.Decyzją z 14 czerwca 2019 r. Minister

Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej odmówił stwierdzenia nieważności decyzji

Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 30 kwietnia 1996 r.

Pozwem z 16 sierpnia 2018 r. L. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

wystąpiła przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prezydenta

miasta stołecznego Warszawy i miastu stołecznemu Warszawa o wydanie

nieruchomości położonej w W. przy ul. […] o powierzchni 6,356 m2 obejmującej

działki nr […] z obrębu […]. Postępowanie toczące się przed Sądem Okręgowym

w Warszawie nie zostało dotychczas zakończone.

Sąd uznał, że w sprawie brak podstaw do zawieszenia postępowania zgodnie

z art. 177 §1 pkt 3) k.p.c., gdyż przyjął, że toczące się postępowania

administracyjne dotyczące nieruchomości objętej wnioskiem nie mają

prejudycjalnego znaczenia dla postępowania w przedmiocie jej zasiedzenia,

a co najwyżej mogą uczynić je bezprzedmiotowym. Podobnie według Sądu

bez wpływu na niniejszą sprawę pozostawały toczące się postępowania sądowe

w przedmiocie ustalenia nieistnienia uchwał związanych z reaktywacją uczestniczki

C., skoro w chwili zamknięcia rozprawy pozostawała ona spółką ujawnioną

w rejestrze i nie zostało wydane żadne prawomocne orzeczenie podważające

ten stan rzeczy. Wskazując na treść art. 172 § 1 k.c. Sąd ocenił że Skarb Państwa

stał się samoistnym posiadaczem nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem

nie w chwili ustanowienia zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem C. ani w

chwili wydania orzeczenia z 30 sierpnia 1958 r. o przejściu na własność Państwa

tego przedsiębiorstwa lecz z chwilą udzielenia decyzją z 3 listopada 1972 r.

pozwolenia na użytkowanie zbudowanego na nieruchomości Domu Dziecka.

Oceniając, czy Skarb Państwa objął nieruchomość w posiadanie w dobrej wierze,

powołując się na domniemanie dobrej wiary z art. 7 k.c., Sąd przyjął że była to

dobra wiara i podkreślił, że faktu tego nie podważa późniejsze stwierdzenie

II CSKP 61/23

10

nieważności rozstrzygnięcia nacjonalizacyjnego Przyjmując to założenie Sąd uznał,

że w świetle art. 172 § 1 k.c. w brzmieniu relewantnym dla okoliczności sprawy do

zasiedzenia nieruchomości wystarczyło, aby posiadanie nieruchomości przez Skarb

Państwa trwało 10 lat, jednak według Sądu bieg tego terminu nie mógł się

rozpocząć z powodu siły wyższej dopóty, dopóki C. nie miała możliwości

wzruszenia decyzji o zarządzie przymusowym i orzeczenie nacjonalizacyjnego (art.

121 pkt 4 w związku z art. 175 k.c. Taki stan rzeczy istniał do chwili reaktywacji w

Polsce sądownictwa administracyjnego tj. do 1 września 1980 r., czyli do chwili

wejścia w życie ustawy z 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym

oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 4,

poz. 8.). Z tego względu Sąd uznał, że 10-letni termin zasiedzenia rozpoczął bieg 1

września 1980 r. i upłynął 1 września 1990 r., gdyż brak podstaw do przyjęcia, że C.

nie mogła podjąć stosownych działań po 1 września 1980 r., ponieważ brak

organów w tym czasie powołanych do działania w jej imieniu nie stanowił już siły

wyższej, natomiast nie ustalono, aby po tym dniu C. podejmowała działania, które

skutkowałyby przerwą biegu zasiedzenia. W rezultacie Sąd ocenił, że 10 letni

termin zasiedzenia nieruchomości objętej wnioskiem rozpoczął bieg 1 września

1980 r. i upłynął z końcem dnia 1 września 1990 r. z mocy art. 172 k.c. w brzmieniu

obowiązującym 1 września 1990 r., a C. w okresie jego biegu nie podjęła żadnych

czynności, które mogły skutkować jego przerwaniem.

Apelację od postanowienia z 31 stycznia 2020 r. wniosła uczestniczka L. Spółka z

ograniczoną odpowiedzialnością. Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z

24 września 2021 r. oddalił apelację, podzielając ustalenia faktyczne poczynione

prze sąd pierwszej instancji i zasadniczą część przyjętej przez ten są oceny

prawnej tych ustaleń. Sąd drugiej instancji skorygował pogląd Sądu pierwszej

instancji, że objęcie nieruchomości przez Skarb Państwa w posiadanie samoistne

nastąpiło dopiero po 3 listopada 1972 r., gdyż uznał, że Skarb Państwa po wydaniu

decyzji nacjonalizacyjnej z 30 sierpnia 1958 r., mając tytuł własności nieruchomości

nie mógł być uważany za posiadacza zależnego. Dokonując tej korekty Sąd drugiej

instancji podtrzymał jednak stanowisko sądu pierwszej instancji, że Skarb Państwa

objął nieruchomość w posiadanie samoistne w dobrej wierze. Podtrzymał także

stanowisko, że 10-letni termin zasiedzenia upłynął 1 września 1990 r., gdyż brak

II CSKP 61/23

11

podstaw do uznania działania siły wyższej także w okresie jego biegu po 1

września 1980 r.

Skargę kasacyjną od postanowienia z 24 września 2021 r. wywiodła uczestniczka

C. w W. Spółka Akcyjna. Zarzuciła naruszenie art. 172 w związku z art. 175 i z art.

121 pkt 4 k.c. oraz art. 172 § 1 i 2 w związku z art. 176 § 1, art. 175 i z art. 121 pkt

4 k.c. , jak również art. 172 §1 i 2 w związku z art. 175 i z art. 123 pkt 4 k.c. Na tych

podstawach wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kluczowe znacznie dla oceny zasadności skargi kasacyjnej miał zarzut naruszenia

art. 172 § 1 i 2 w związku z art. 175 oraz z art. 121 pkt 4) k.c., w którym skarżąca

kwestionowała ocenę prawną przyjętą przez Sądy pierwszej i drugiej instancji

zakładającą, że w okolicznościach sprawy Skarb Państwa objął działki wskazane

w zaskarżonym postanowieniu w dobrej wierze, m.in. z racji tego, że nastąpiło

to na podstawie decyzji nacjonalizacyjnej i w rezultacie upłynął wystarczający

przy takim założeniu 10-letni termin zasiedzenia.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono tymczasem, że w wypadku

wadliwego przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie przepisów

nacjonalizacyjnych lub przepisów o reformie rolnej nie można z góry zakładać,

że objęcie nieruchomości w samoistne posiadanie przez Skarb Państwa następuje

w dobrej wierze, lecz uzasadnione jest stanowisko o konieczności rozważenia

i ustalenia towarzyszących temu okoliczności, w tym okoliczności przejęcia

nieruchomości przez Skarb Państwa oraz okoliczności ustalonych jako przyczyna

stwierdzenia nieważności aktów nacjonalizacji, co może prowadzić do oceny,

że Skarb Państwa objął nieruchomość w posiadanie samoistne w złej wierze

(por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 9 października 2015 r.,

IV CSK 473/13, nie publ., i z 26 października 2021 r., II CSKP 299/21, nie publ.,

oraz z 18 września 2024 r., II CSKP 946/24, nie publ., a także z 18 września 2024 r.

II CSKP 1610/22 nie publ.). Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela

przedstawiony pogląd i tym samym stwierdza, że sądy meriti w niniejszej sprawie

przedwcześnie przyjęły zapatrywanie o działaniu Skarbu Państwa w dobrej wierze

w chwili objęcia przedmiotowych działek w posiadanie samoistne.

II CSKP 61/23

12

Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 oraz art. 108 § 2 w związku

z art. 391 § 1 i z art. 13 § 2 oraz z art. 398 21 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Marta Romańska

Karol Weitz

Roman Trzaskowski

(R.N.)

[r.g.]