Sędzia SN wyznaczony do innej izby bez zgody. Skład w sprawie z Skarbem Państwa wadliwy

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził

od pozwanego Skarbu Państwa – Ministra […] na rzecz powoda A.D. kwotę 29 095

zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 grudnia 2017 r. do dnia

zapłaty (pkt I), w pozostałym zakresie oddalił powództwo w stosunku do

pozwanego Skarbu Państwa – Ministra […] (pkt II), oddalił w całości powództwo i

powództwo ewentualne w stosunku do pozwanego K. w Ł. (pkt III) i rozstrzygnął

o kosztach procesu (pkt IV).

Wyrokiem z dnia 15 lipca 2019 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, na skutek

apelacji powoda i pozwanego Skarbu Państwa – […] uchylił zaskarżony wyrok:

częściowo w punkcie drugim co do żądania zapłaty odszkodowania dotyczącego

działki ewidencyjnej numer […] z obrębu […] (część) położonej w S. gmina B. oraz

co do żądania zapłaty odszkodowania w związku z pogorszeniem stanu zespołu

dworskiego zlokalizowanego na działce ewidencyjnej numer […]1 obręb […]

położonej w S. gmina B., częściowo w punkcie czwartym co do rozliczenia kosztów

procesu pomiędzy powodem i pozwanym Skarbem Państwa - Ministrem […] i

przekazał sprawę w powyżej opisanym zakresie Sądowi Okręgowemu w

Warszawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt I lit. a i b), zmienił

II CSKP 633/22

3

zaskarżony wyrok częściowo w punkcie drugim w ten sposób, że zasądził od

pozwanego Skarbu Państwa – Ministra […] na rzecz powoda dalszą kwotę 21 833

zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 18 grudnia 2017 r. do dnia

zapłaty (pkt II), oddalił apelację powoda w pozostałym zakresie (pkt III), oddalił

apelację pozwanego (pkt IV) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania

apelacyjnego (pkt V).

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego złożył pozwany Skarb

Państwa – Minister […], zaskarżając orzeczenie w części, tj. co do pkt II i IV,

zarzucając naruszenie art. 5 § 1-3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o

gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (jedn. tekst: Dz. U.

z 2022 poz. 2239) oraz art. 361 § 1 i 2 k.c.

Postanowieniem z dnia 4 września 2020 r. Sąd Najwyższy zawiesił

postępowanie kasacyjne (art. 174 § 1 pkt 1 w związku z art. 39821 i art. 391 § 1

k.p.c.) i podjął postępowanie z udziałem M.H. po stronie powodowej, jako następcy

prawnego zmarłego A.D..

Zarządzeniem z dnia 24 marca 2023 r. wyznaczono skład orzekający:

SSN Paweł Grzegorczyk (przewodniczący, sprawozdawca), SSN Bohdan Bieniek,

SSN Krzysztof Rączka.

Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2023 r. Sąd Najwyższy zawiesił

postępowanie kasacyjne do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Sprawiedliwości

Unii Europejskiej pytań prejudycjalnych przedstawionych w sprawach II CSKP

496/22, II CSKP 501/22 i II CSKP 1588/22 (art. 177 § 1 pkt 31 per analogiam

w związku z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.).

Zarządzeniem z dnia 9 października 2025 r. zmieniono skład orzekający

przez wyznaczenie w miejsce SSN Krzysztofa Rączki, który przeszedł w stan

spoczynku, SSN Marty Romańskiej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 180 § 1 k.p.c. sąd podejmuje postępowanie z urzędu,

gdy ustanie przyczyna jego zawieszenia. W okolicznościach sprawy, w związku

II CSKP 633/22

4

z wydaniem przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyroku z dnia

1 sierpnia 2025 r., C-422/23, C-455/23, C-459/23, C-486/23, C-493/23, Daka,

ECLI:EU:C:2025:592, przyczyna zawieszenia postępowania kasacyjnego ustała.

Przed podjęciem zawieszonego postępowania należało jednak z urzędu

zweryfikować zgodność z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 w związku z art. 391 § 1

i art. 39821 k.p.c.; por. odpowiednio uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 17 lipca 2013 r., III CZP 46/13, OSNC 2013, nr 12, poz. 35)

składu orzekającego Sądu Najwyższego wyznaczonego do rozpoznania niniejszej

sprawy. Ocena ta – w okolicznościach sprawy – prowadziła do konkluzji, że skład

orzekający Sądu Najwyższego okazał się sprzeczny z przepisami prawa

ze względu na uczestnictwo w nim SSN Bohdana Bieńka, co – z uwagi

na konieczność zapobiegnięciu nieważności postępowania – stanowiło procesową

przeszkodę w podjęciu postępowania i merytorycznym rozpoznaniu w tym składzie

skargi kasacyjnej, a w konsekwencji uzasadniało rozstrzygnięcie, jak w sentencji.

Nakaz ustanowienia sądu na podstawie ustawy (art. 6 ust. 1 Konwencji

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie, dnia

4 listopada 1950 r., Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284, dalej – „EKPCz”, a także

art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej, dalej – „Karta”) odnosi się nie tylko do podstawy prawnej

funkcjonowania sądu jako organu władzy publicznej, lecz także konkretnego składu

orzekającego. Wymaga to uwzględnienia wszystkich przepisów prawa krajowego,

które mogą rzutować na to, że uczestnictwo w składzie orzekającym konkretnych

sędziów jest nieprawidłowe, w tym przepisów o randze konstytucyjnej i przepisów

traktatowych stanowiących część krajowego porządku prawnego (por. wyroki

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 26 marca 2020 r.,

Simpson/Rada i HG/Komisja, C-542/18 RX-II i C-543/18 RXII, ECLI:EU:C:2020:232,

z dnia 6 października 2021 r., C-487/19, W.Ż, ECLI:EU:C:2021:798, z dnia

29 marca 2022 r., C-132/20, Getin Noble Bank S.A., ECLI:EU:C:2022:235).

Dotyczy to również przepisów regulujących przydział spraw i kształtowanie składów

orzekających w konkretnych sprawach (por. np. postanowienia Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z dnia 4 maja 2000 r., 31657/96, Buscarini, wyrok

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 4 czerwca 2003 r., nr 63486/00,

II CSKP 633/22

5

Posokhov, wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14 listopada

2024 r., C-197/23, S., ECLI:EU:C:2024:956).

W taki sam sposób trzeba postrzegać wymagania wynikające z art. 45 ust.

1 Konstytucji RP. Właściwym sądem w rozumieniu tego przepisu jest bowiem tylko

sąd orzekający we „właściwym”, scil. prawidłowo obsadzonym składzie.

Koresponduje to z dążeniem artykułowanym w pracach nad projektem Konstytucji

RP, aby poziom gwarancji przewidziany w tej mierze w przyszłej konstytucji nie był

niższy niż w ratyfikowanych przez Polskę umowach międzynarodowych (por.

Biuletyn Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego nr XV, s. 77, nr XXXVII,

s. 98 i nr XXXIX, s. 48 i n.; w orzecznictwie np. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22). Wyrazem tych gwarancji na poziomie

ustawy zwykłej w sprawach rozpoznawanych zgodnie z przepisami kodeksu

postępowania cywilnego jest art. 379 pkt 4 k.p.c., uzależniający rozpoznanie

sprawy w ważnym postępowaniu m.in. od tego, czy skład sądu został

ukształtowany zgodnie z prawem. Dotyczy to nie tylko takich wymagań stricte

procesowych, jak np. zachowanie gwarantowanego ustawą składu kolegialnego,

lecz także wymagań ustrojowych, jak prawidłowość wyznaczenia konkretnego

składu orzekającego z uwagi na status jego członków, a nawet powierzenia funkcji

w składzie orzekającym (por. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 24 maja 2012 r., III CZP 77/11, OSNC 2012, nr 11, poz. 123,

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2019 r., III UZP 10/19, OSNP 2020,

nr 6, poz. 58, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2010 r., IV CSK 193/10,

OSNC 2011, nr 7-8, poz. 90 i postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia

1979 r., IV CR 435/79, z dnia 13 września 1995 r., II CRN 72/95 i z dnia 14 lipca

2000 r., II UKN 366/00, OSNAPiUS 2002, nr 3, poz. 81).

Sąd Najwyższy dostrzegł w tym kontekście, że zarządzeniem nr 25/2023

z dnia 15 lutego 2023 r. SSN Bohdan Bieniek, piastujący stanowisko sędziowskie

w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego, został wyznaczony

do orzekania w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego na czas określony od dnia

1 kwietnia 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. na podstawie art. 35 § 3 ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (jedn. tekst: Dz. U. z 2024 r. poz.

622, dalej – „u.SN”). Przepis ten stanowi, że sędzia może być wyznaczony przez

II CSKP 633/22

6

Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do udziału w rozpoznaniu określonej

sprawy w innej izbie oraz, za zgodą sędziego, do orzekania na czas określony

w innej izbie. Wyznaczenie sędziego do orzekania w innej izbie, bez jego zgody,

może nastąpić na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy w roku. Po upływie okresu

wyznaczenia sędziego do orzekania w innej izbie, sędzia podejmuje czynności

w sprawach przydzielonych mu w tej izbie do ich zakończenia.

Przepis art. 35 § 3 u.SN zawiera normy prawne dotyczące różnych sytuacji.

Przepis ten reguluje: 1) wyznaczenie sędziego do udziału w rozpoznaniu określonej

sprawy w innej izbie; 2) wyznaczenie sędziego do orzekania na czas określony

w innej izbie za zgodą sędziego; 3) wyznaczenie sędziego do orzekania w innej

izbie bez jego zgody na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy w roku; 4) obowiązek

podejmowania czynności w sprawach przydzielonych sędziemu w innej izbie

do orzekania po upływie okresu wyznaczenia. Na podstawie tego przepisu sędzia

może zostać wyznaczony do orzekania w innej izbie Sądu Najwyższego

w konkretnej sprawie, jako członek składu orzekającego wspierający sędziego

sprawozdawcę albo jako sędzia sprawozdawca, albo do rozpoznania nieokreślonej

liczby spraw przydzielonych mu w okresie wyznaczenia do orzekania na czas

określony, zarówno za zgodą, jak i bez zgody. Odpowiednikiem art. 35 § 3 u.SN był

art. 28 § 4 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (jedn. tekst:

Dz. U. z 2016 r., poz. 1254, dalej – u.SN z 2002 r.”), z tym, że nie zawierał on

korelatu obecnego art. 35 § 3 zdanie trzecie u.SN.

Rozważany przepis nie określa żadnych merytorycznych przesłanek

wyznaczenia sędziego Sądu Najwyższego do orzekania w innej izbie. Wyznaczenie

sędziego Sądu Najwyższego do orzekania w innej izbie nie zostało w nim

uzależnione od powstania okoliczności, które czyniłyby taką decyzję konieczną

z punktu widzenia dobra wymiaru sprawiedliwości. Brak również reguł, na których

następować ma wytypowanie konkretnego sędziego (sędziów) spośród

orzekających w konkretnej izbie, który ma zostać wyznaczony do orzekania w innej

izbie, w szczególności zaś nie wskazano, że w razie konieczności wyznaczenia

do orzekania w innej izbie Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego – kierując się

zasadą minimalnej ingerencji – powinien podjąć starania, aby decyzja taka objęła

sędziów, którzy wyrażają na to zgodę.

II CSKP 633/22

7

Ustawodawca nie określił warunków, na jakich – w razie wyznaczenia

sędziego Sądu Najwyższego do orzekania w innej izbie – ma odbywać się

orzekanie w innej izbie oraz zasad wykonywania dotychczasowych obowiązków

w izbie macierzystej. Przepis art. 35 § 3 u.SN nie przewiduje ponadto konieczności

wysłuchania przed podjęciem decyzji sędziego Sądu Najwyższego, którego

wyznaczenie ma dotyczyć, co umożliwiałoby sędziemu przedstawienie argumentów

związanych z sytuacją zawodową lub osobistą, które mogłyby przemawiać

przeciwko wyznaczeniu do orzekania w innej izbie, konieczności zasięgnięcia opinii

Kolegium Sądu Najwyższego, względnie opinii Prezesów Sądu Najwyższego

kierujących pracami izb, na których pracę wyznaczenie takie będzie oddziaływać,

a nawet powinności uzasadnienia podejmowanej decyzji, mimo jej władczego

wobec sędziego charakteru. Brak jest również możliwości odwołania się od tej

decyzji przez dotkniętego nią sędziego Sądu Najwyższego. Regulacji takich

nie zawierają także inne przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym, jak również

przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca

2022 r. - Regulamin Sądu Najwyższego (jedn. tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 806,

dalej – „Regulamin SN). Co więcej, zarówno przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym,

jak i Regulaminu SN, nie zawierają unormowania określającego podstawę prawną

przydzielenia sędziemu spraw w innej izbie Sądu Najwyższego w okresie

wyznaczenia.

Taki kształt rozważanej regulacji czyni ją w istocie uznaniowym

instrumentem arbitralnego ingerowania w stabilność stosunku służbowego

sędziego Sądu Najwyższego ze strony Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego,

któremu powierzona została kompetencja określona w art. 35 § 3 u.SN.

Dokonując analizy tego przepisu i biorąc pod uwagę, że SSN Bohdan

Bieniek nie wyraził przed wydaniem zarządzenia nr 25/2023 zgody na orzekanie

w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego a organ wydający zarządzenie nie występował

o wyrażenie takiej zgody także w trakcie lub po upływie okresu wyznaczenia,

Sąd Najwyższy uznał, że art. 35 § 3 u.SN, w zakresie, w którym upoważnia

Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego - bez jakichkolwiek przesłanek i warunków

- do wyznaczenia sędziego Sądu Najwyższego do orzekania w innej izbie bez jego

zgody na czas określony oraz nakłada na sędziego obowiązek podejmowania

II CSKP 633/22

8

czynności w sprawach mu przydzielonych po upływie okresu wyznaczenia, jest

sprzeczny z art. 178 ust. 1 w związku z art. 180 ust. 2 oraz art. 2 i art. 31 ust.

3 Konstytucji RP, a także art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP

oraz art. 6 ust. 1 EKPCz.

Pierwszeństwo art. 6 ust. 1 EKPCz w razie kolizji z przepisami ustawy

i związana z nim konieczność kontroli przez sąd spójności rozwiązań ustawowych

z wzorcem konwencyjnym, a w razie negatywnego wyniku tej kontroli – pominięcia

reguły ustawowej przy rozpoznawaniu konkretnej sprawy, wynikają z art. 91 ust.

2 w związku z 89 ust. 1 i art. 241 ust. 1 Konstytucji RP. Samodzielną ocenę

konstytucyjności art. 35 § 3 u.SN Sąd Najwyższy przeprowadził, kierując się

zapatrywaniami wyrażonymi w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada

2022 r., III PZP 2/21, OSNP 2023, nr 3, poz. 25, uchwale składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, OSNP 2023 nr 10, poz.

104, jak również wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 7 maja

2021 r., nr 4907/08, Xero-Flor i wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z dnia 18 grudnia 2025 r., C-448/23, Komisja Europejska przeciwko

Rzeczypospolitej Polskiej, ECLI:EU:C:2025:975. Sąd Najwyższy uwzględnił

również, że wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 1 sierpnia

2025 r., C-422/23, C-455/23, C-459/23, C-486/23, C-493/23, odnosił się do wpływu

zastosowania art. 35 § 3 u.SN przez SSN Małgorzatę Manowską działającą

w charakterze Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, mimo powołania

na stanowisko sędziowskie w Sądzie Najwyższym z rażącym naruszeniem prawa

krajowego, na status ukształtowanego w wyniku zarządzenia nr 25/2023 składu

Sądu Najwyższego, jako sądu spełniającego wymagania określone w art. 19 ust.

1 akapit drugi TUE oraz art. 47 Karty.

Sędziowie Sądu Najwyższego, inaczej aniżeli sędziowie sądów

powszechnych, są powoływani do pełnienia urzędu w postępowaniu obejmującym

stanowisko sędziowskie w konkretnej izbie Sądu Najwyższego. Stanowisko

sędziowskie na tle przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym jest nierozłącznie

związane z konkretną izbą Sądu Najwyższego, w której stanowisko takie zostało

utworzone. Stanowiska sędziowskiego w konkretnej izbie tego Sądu dotyczy

ogłoszenie, o którym mowa w art. 35 § 1 u.SN, jak i prowadzone na jego podstawie

II CSKP 633/22

9

postępowanie poprzedzające prezydencki akt nominacji. Stosownie do tego,

zgłoszenie kandydatury następuje przez złożenie karty zgłoszenia na wolne

stanowisko w konkretnej, wskazanej w karcie zgłoszenia, izbie Sądu Najwyższego

(art. 31 § 3 i art. 35 § 1 u.SN). Wskazana w karcie zgłoszenia izba Sądu

Najwyższego, w której kandydat ma objąć stanowisko, zostaje zatem

jednoznacznie oznaczona zgodnie z wolą kandydata do pełnienia urzędu sędziego

Sądu Najwyższego już na etapie udziału w postępowaniu konkursowym

poprzedzającym akt nominacji.

Powiązanie wolnego stanowiska sędziowskiego w Sądzie Najwyższym

z konkretną izbą tego Sądu nie ma tylko porządkowego charakteru. Dokonując

wskazania izby, w której zamierza objąć stanowisko, kandydat do pełnienia urzędu

sędziego Sądu Najwyższego kieruje się swoimi kompetencjami, związanymi

z dotychczasowym doświadczeniem orzeczniczym, innego rodzaju praktyką

zawodową lub specjalizacją naukową. W postępowaniu konkursowym

prowadzonym przez Krajową Radę Sądownictwa kompetencje te podlegają

weryfikacji w aspekcie przyszłego orzekania przez kandydata w konkretnej,

wskazanej przezeń w karcie zgłoszenia izbie Sądu Najwyższego, nie zaś w innej

izbie tego Sądu. Jeżeli postępowanie konkursowe kończy się wnioskiem

o powołanie kandydata do pełnienia urzędu, Krajowa Rada Sądownictwa wskazuje

w uchwale podejmowanej na podstawie art. 179 Konstytucji RP stanowisko

w konkretnej izbie Sądu Najwyższego, które ma objąć kandydat, nie zaś

stanowisko w Sądzie Najwyższym w ogólności. Wskazanie izby, w której sędzia

Sądu Najwyższego ma pełnić urząd, jest tym samym elementem procesu

powołania, na który składają się dwa akty – wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

i odpowiadający mu akt Prezydenta RP. Jasne jest przy tym, że Krajowa Rada

Sądownictwa w uchwale podejmowanej na podstawie art. 179 Konstytucji RP

nie może wystąpić do Prezydenta RP z wnioskiem o powołanie kandydata

na stanowisko sędziowskie w innej izbie Sądu Najwyższego aniżeli izba, w której

ogłoszono o wolnym stanowisku, którą kandydat wskazał w karcie zgłoszenia

i której dotyczyło postępowanie konkursowe. To zatem, w jakiej izbie kandydat

obejmie stanowisko, determinowane jest autonomicznym wyborem kandydata

II CSKP 633/22

10

i przedmiotem postępowania mającego m.in. na celu ocenę jego kompetencji

do pełnienia urzędu.

Taki kształt postępowania nominacyjnego do pełnienia urzędu sędziego

Sądu Najwyższego jest uzasadniony specyfiką Sądu Najwyższego jako

najwyższego organu władzy sądowniczej oraz „sądu prawa”, któremu ustrojodawca

powierzył sprawowanie nadzoru i ujednolicanie orzecznictwa sądów powszechnych

(art. 183 ust. 1 Konstytucji RP) według podziału przedmiotowego. Podział taki

zakłada specjalizację w poszczególnych dziedzinach prawa sędziów orzekających

w izbach Sądu Najwyższego, których właściwość rzeczowa jest przedmiotowo

ograniczona, ponieważ w przeciwnym razie nie byłoby możliwe sprawne

i skuteczne wykonywanie zadań Sądu Najwyższego określonych w art. 183 ust.

1 Konstytucji RP oraz art. 1 pkt 1 u.SN, o czym mowa jeszcze w dalszej części

uzasadnienia.

Dostrzec przy tym trzeba, że jakkolwiek Sąd Najwyższy w ujęciu

konstytucyjnym jest jednolitym organem władzy sądowniczej, to relacja między

izbami Sądu Najwyższego jest zbliżona do tej, która istnieje między różnymi sądami.

Na czele każdej z izb Sądu Najwyższego stoi Prezes Sądu Najwyższego (art. 15 §

1 u.SN), powoływany przez Prezydenta RP, spośród kandydatów wyłonionych

przez izbę Sądu Najwyższego z grona sędziów piastujących stanowisko w izbie

(art. 15 § 2 u.SN). Prezesi Sądu Najwyższego mają status samodzielnych organu

Sądu Najwyższego (art. 11 u.SN). Koresponduje z tym utrwalona praktyka

przekazywania spraw między izbami Sądu Najwyższego na mocy postanowienia

Sądu Najwyższego w razie stwierdzenia przez skład orzekający, że sprawa należy

do właściwości innej izby Sądu Najwyższego niż izba, do której sprawa trafiła

(por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2019 r.,

II CSK 612/18 i z dnia 11 listopada 2022 r., II CSKP 189/22). Postanowienie takie

zapada de lege lata przy zastosowaniu art. 200 § 14 k.p.c. per analogiam i jest

wiążące dla organów Sądu Najwyższego, eliminując przewidziany w art. 28 u. SN

model postępowania przewidziany na wypadek sporu kompetencyjnego między

Prezesami Sądu Najwyższego co do właściwości izb Sądu Najwyższego

do załatwienia danej sprawy.

II CSKP 633/22

11

Taki kształt postępowania poprzedzającego akt nominacji przesądza o tym,

że miejsce służbowe sędziego Sądu Najwyższego – odmiennie niż sędziego sądu

powszechnego - jest ściśle związane nie tylko z sądem konkretnego szczebla i jego

siedzibą, scil. Sądem Najwyższym, lecz także z izbą tego Sądu, w której sędzia

obejmuje stanowisko. Specyfikę tę na poziomie ustawy uwypukla art. 35 § 2 u.SN,

który wskazuje, że przeniesienie sędziego Sądu Najwyższego do innej izby, wbrew

jego woli, jest niedopuszczalne.

W konsekwencji, określone w art. 180 Konstytucji RP gwarancje stabilności

urzędu sędziowskiego w przypadku sędziów Sądu Najwyższego orzekających

w poszczególnych izbach tego Sądu należy odnosić nie tylko do pełnienia urzędu

sędziowskiego w Sądzie Najwyższym w ogólności, co oczywiste, lecz także do tego

aspektu pełnienia urzędu, jaki dotyczy piastowania stanowiska sędziowskiego

w konkretnej izbie tego Sądu, objętego zgodnie z wynikiem postępowania

konkursowego, zamykającą to postępowanie uchwałą Krajowej Rady Sądownictwa

i odpowiadającym jej prezydenckim aktem nominacji. Dotyczy to także wyrażonego

w art. 180 ust. 2 Konstytucji RP zakazu przeniesienia wbrew woli sędziego na inne

stanowisko, stanowiącego jeden z zasadniczych elementów systemu gwarancji

niezawisłości sędziowskiej. Zakaz ten dotyczy nie tylko trwałej przymusowej zmiany

miejsca służbowego sędziego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia

15 stycznia 2009 r., K 45/07, OTK-A 2009, nr 1, poz. 3), co wiąże się

z traktowaniem w piśmiennictwie wyznaczenia sędziego Sądu Najwyższego

do czasowego orzekania w innej izbie jako przeniesienia w szerokim rozumieniu

tego słowa (por. M. J. Zieliński, Niezależność władzy sądowniczej a model

stosunku służbowego sędziego, Warszawa 2024, s. 484). Dlatego art. 35 § 3 u.SN

w zakresie, w jakim zezwala na arbitralne wyznaczenie sędziego do orzekania

na czas określony w innej izbie Sądu Najwyższego bez jego zgody, a nawet w razie

jego wyraźnego sprzeciwu, należy uznać za prowadzący do naruszenia zasady

nieprzenoszalności sędziów w aspekcie, w jakim zasada ta zabezpiecza stabilność

urzędu w zakresie piastowanego stanowiska (art. 180 ust. 2 Konstytucji RP),

a także zasady niezawisłości sędziów (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP) i godności

urzędu w zakresie warunków pracy (art. 178 ust. 2 Konstytucji RP).

II CSKP 633/22

12

Wyznaczenie, o którym mowa, ingeruje w stosunek służbowy sędziego Sądu

Najwyższego ukształtowany z mocy uchwały Krajowej Rady Sądownictwa

obejmującej wniosek o powołanie do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego

na stanowisko sędziowskie w konkretnej izbie Sądu Najwyższego

i odpowiadającego tej uchwale prezydenckiego aktu nominacji. Pociąga za sobą nie

tylko istotną zmianę zakresu obowiązków pracowniczych, co nie jest bez znaczenia

także w kontekście art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, lecz modyfikuje również granice

jurysdykcji sprawowanej przez sędziego Sądu Najwyższego.

Ingerencję taką, dokonywaną wbrew woli sędziego, należałoby uznać a priori

za niedopuszczalną, gdyby jej źródłem miał być akt pochodzący od organu

lokującego się poza segmentem władzy sądowniczej (art. 10 w związku z art. 173

Konstytucji RP). W przypadku, w którym zmiana zakresu praw i obowiązków

sędziego miałaby wynikać z decyzji Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego jako

organu władzy sądowniczej, za dopuszczalne z punktu widzenia zasady stabilności

urzędu sędziego Sądu Najwyższego można uznać wyznaczenie sędziego Sądu

Najwyższego do wzięcia udziału w rozpoznaniu konkretnej sprawy w innej izbie,

pod warunkiem, że wyznaczenie takie zachowuje w każdym przypadku charakter

wyjątkowy (incydentalny), jest racjonalnie uzasadnione dobrem wymiaru

sprawiedliwości, a jednocześnie zapewnione są adekwatne rozwiązania

pozwalające na wyeliminowanie ryzyka, że wyznaczenie takie prowadzić będzie

do arbitralnego ukształtowania składu orzekającego w konkretnej sprawie przez

Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, co odnieść należałoby na równi

do przypadku, w którym wyznaczenie sędziego do rozpoznania konkretnej sprawy

w innej izbie miałoby nastąpić za zgodą sędziego i bez jego zgody. Przypadki te

mogą odnosić się w szczególności do wyjątkowych sytuacji, w których w konkretnej

izbie nie jest możliwe utworzenie kolegialnego składu orzekającego, np. z powodu

wyłączenia orzekających w niej sędziów. Zmiana zakresu praw i obowiązków

sędziego, która tych warunków nie spełnia, a tak przedstawia się sytuacja na tle art.

35 § 3 u.SN w zakresie, w jakim dopuszcza on wyznaczenie sędziego Sądu

Najwyższego do orzekania w innej izbie - bez jego zgody - przez czas

nieprzekraczający 6 miesięcy w roku, stanowi nadmierną i nieuzasadnioną

ingerencję w stabilność urzędu sędziego Sądu Najwyższego, a ponadto nie

II CSKP 633/22

13

pozwala wykorzystać wiedzy oraz kompetencji sędziów Sądu Najwyższego

w sposób służący dobru wymiaru sprawiedliwości i zapewnieniu stronom prawa

do sądu w ujęciu merytorycznym (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

Odnotować należy także, iż zgodnie z art. 180 ust. 2 Konstytucji RP

przeniesienie sędziego na inne stanowisko jest możliwe tylko w przypadkach

określonych w ustawie. Przepis ten, w zakresie, w jakim odsyła do ustawy,

nie może być jednak rozumiany w ten sposób, że wystarczające jest poprzestanie

na ustanowieniu określonej ustawowej kompetencji, bez określenia materialnych

przesłanek korzystania z niej. Przeciwnie, mając na względzie gwarancyjny

charakter rozważanego wzorca, odesłanie to wymaga stworzenia na poziomie

ustawy zwykłej precyzyjnej regulacji, określającej podstawy ingerencji w stabilność

urzędu sędziowskiego i wykluczającej nadmierną uznaniowość jej stosowania.

Tymczasem art. 35 § 3 u.SN normuje jedynie kompetencję do wyznaczenia

sędziego do orzekania w innej izbie Sądu Najwyższego, ale nie określa – co już

sygnalizowano – żadnych warunków ani przesłanek czynienia z niej użytku.

Dla krytycznej oceny niedostatków rozważanej regulacji nie ma przy tym

znaczenia to, że bazuje ona – z zastrzeżeniem art. 35 § 3 zdanie trzecie u.SN – na

art. 28 § 4 u.SN z 2002 r., abstrahując od praktycznego sposobu stosowania

art. 28 § 4 u.SN z 2002 r. w okresie jego obowiązywania. To, że określony przepis

obowiązuje przez dłuższy czas, nie immunizuje, co jasne, wyrażonych w nim norm

od zarzutu niekonstytucyjności lub niezgodności z umową

międzynarodową ratyfikowaną za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie.

Norma wynikająca z art. 35 § 3 u.SN może ponadto stanowić źródło nadużyć,

polegających m.in. na wielokrotnym wyznaczaniu tego samego sędziego lub tych

samych sędziów Sądu Najwyższego do rozpatrywania spraw w innej izbie przez

czas w istocie nieokreślony, skoro sędzia miałby podejmować czynności

w sprawach przydzielonych mu do orzekania w okresie wyznaczenia także

po upływie okresu wyznaczenia, o czym dalej. Przy ocenie adekwatności art. 35 § 3

u.SN z perspektywy relewantnych wzorców konstytucyjnych i traktatowych, nie ma

zarazem znaczenia, czy w konkretnym przypadku wyznaczenia do orzekania

w innej izbie Sądu Najwyższego nadużycie takie miało miejsce, chodzi natomiast

II CSKP 633/22

14

o to, że analizowany przepis in abstracto nie zawiera żadnych instrumentów, które

mogłyby ryzyko takich nadużyć łagodzić, a jego językowe ujęcie daje Pierwszemu

Prezesowi Sądu Najwyższego nieograniczoną swobodę w korzystaniu

z zastrzeżonej na jego rzecz kompetencji.

Z uwagi na deficyt treści normatywnej przepis ten nie wyklucza także

powtarzającego się wyznaczania sędziego Sądu Najwyższego do orzekania w innej

izbie po upływie sześciu miesięcy orzekania w izbie macierzystej lub nawet

w następujących po sobie okresach, skoro okres wyznaczenia nie może

przekraczać 6 miesięcy „w roku”. Ma to de facto taki sam efekt, jakby sędziemu

Sądu Najwyższego zostało powierzone bez jego zgody stanowisko orzecznicze

w innej izbie Sądu Najwyższego lub sędzia taki zostałby w istocie przeniesiony

do innej izby bez swojej zgody, do czego ani Konstytucja RP, ani przepisy ustawy

o Sądzie Najwyższym nie upoważniają Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego.

Sytuacja, w której ustawa umożliwia faktyczne zobligowanie sędziego Sądu

Najwyższego do orzekania, bez jego zgody, w innej izbie Sądu Najwyższego niż ta,

w której objął stanowisko zgodnie z przeprowadzoną procedurą konkursową,

uchwałą Krajowej Rady Sądownictwa i odpowiadającym jej aktem nominacji, łamie

zasadę nieprzenoszalności sędziów statuowaną w art. 180 ust. 2 Konstytucji RP,

przy czym jest tak bez względu na to, czy i w jakim zakresie sędzia miałby

w dalszym ciągu realizować obowiązki orzecznicze w izbie, w której pierwotnie

objął stanowisko.

Brak w art. 35 § 3 u.SN jakichkolwiek merytorycznych przesłanek

ograniczających uznaniowość korzystania z kompetencji wyrażonej w tym przepisie,

a także możliwości zakwestionowania decyzji Pierwszego Prezesa Sądu

Najwyższego przez dotkniętego nią sędziego – stwarza także ryzyko szykanowania

sędziego, który wydaje orzeczenia krytycznie oceniane przez Pierwszego Prezesa

Sądu Najwyższego, co z kolei godzi w zasadę niezawisłości sędziego określoną

w art. 178 ust. 1 Konstytucji RP. Oczywiste jest, że szykanę taką może stanowić

przykładowo, przymusowe powierzenie sędziemu cywiliście orzekania w sprawach

karnych i vice versa. Wyznaczenie sędziego Sądu Najwyższego do orzekania

w innej izbie bez jego zgody narusza tym samym zasadę niezawisłości

sędziowskiej, ponieważ może stanowić środek mający skłonić sędziego

II CSKP 633/22

15

do podejmowania takich czynności orzeczniczych, które nie spotkają się

z negatywną oceną organu, któremu zostało powierzone uprawnienie

do arbitralnego w istocie wyznaczenia sędziego do orzekania w innej izbie Sądu

Najwyższego. Na zbliżone ryzyko, choć w innym kontekście, zwrócił uwagę

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (por. wyrok z dnia 6 października

2021 r., C-487/19, W.Ż.), a także Europejski Trybunał Praw Człowieka na tle art.

6 ust. 1 EKPCz (por. wyrok z dnia 9 marca 2021 r., nr 1571/07, Bilgen przeciwko

Turcji).

W dalszej kolejności Sąd Najwyższy uwzględnił, że wyznaczenie sędziego

Sądu Najwyższego do orzekania w innej izbie, bez jego zgody, na podstawie

art. 35 § 3 u.SN, prowadzi do naruszenia prawa do sądu gwarantowanego w art.

45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 EKPCz, ponieważ w sposób nadmierny

i pozbawiony racjonalnego uzasadnienia obniża standard prawa do sądu

z perspektywy jednostki przez pominięcie aspektu kompetencyjnego.

Poza sporem być powinno, że sąd właściwy w rozumieniu art. 45 ust.

1 Konstytucji RP, to także sąd odpowiednio przygotowany, w tym również

w zakresie merytorycznych kompetencji, do orzekania w konkretnej dziedzinie

spraw (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 października 2010 r.,

P 10/10, OTK-A 2010, nr 8, poz. 78, w którym zwrócono uwagę na „specjalizację”

sądu – w kontekście wymagań stawianych sądowi na tle art. 45 ust. 1 Konstytucji

RP). Wymaganie to jest szczególnie istotne na szczeblu Sądu Najwyższego,

którego podstawową funkcją jest nadzór judykacyjny i ujednolicanie orzecznictwa

sądów powszechnych (art. 183 ust. 1 Konstytucji RP, art. 1 pkt 1 u.SN) i którego

orzeczenia nie podlegają dalszemu zaskarżeniu. Rola ta wymaga od Sądu

Najwyższego wyznaczania linii interpretacyjnych w warunkach niejednoznaczności

tekstu prawnego, kolidujących wartości i niejednolitych wypowiedzi nauki,

stosowania w szerokim zakresie reguł kolizyjnych, uzupełniania konstrukcyjnych luk

systemu prawnego z wykorzystaniem akceptowanych w kulturze prawnej metod,

a także czytelnego i przekonującego uzasadniania podejmowanych decyzji

interpretacyjnych.

II CSKP 633/22

16

Przy uwzględnieniu stopnia skomplikowania i wielości źródeł współczesnego

porządku prawnego, jasne jest, że należyte wypełnianie przez Sąd Najwyższy jego

ustrojowych funkcji jest możliwe tylko wtedy, gdy w składach orzekających Sądu

Najwyższego zasiadają wysoce wykwalifikowani prawnicy obeznani w konkretnych

gałęziach prawa. Zjawisko specjalizacji na najwyższym poziomie wiedzy, taki zaś

powinien być wymagany od sędziów Sądu Najwyższego, nie stanowi przy tym

wyłącznie domeny prawoznawstwa, lecz jest dostrzegalne – nawet w większym

stopniu – w innych obszarach ludzkiej aktywności, w których niezbędne jest

zachowanie najwyższej fachowości, a przedmiotem ochrony są konstytucyjne

dobra jednostek. W procesie sądowego stosowania prawa na poziomie Sądu

Najwyższego odpowiada temu tradycyjny podział tego Sądu na izby, których

właściwość jest skoncentrowana – odpowiednio – na sprawach z zakresu prawa

cywilnego materialnego i procesowego, prawa karnego materialnego

i procesowego oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych.

Odmienne założenie, bazujące na modelu „wszystkowiedzącego” sędziego,

który miałby być dostatecznie przygotowany do sprawnego rozstrzygania

na najwyższym szczeblu konfliktów we wszystkich dziedzinach prawa, odrywałoby

się od tradycji ustrojowej polskiego Sądu Najwyższego i stanowiłoby w istocie fikcję,

zagrażającą interesom stron, rzetelności wymiaru sprawiedliwości i jakości

orzecznictwa Sądu Najwyższego. W aspekcie prawnoporównawczym, sięgając

do bliskich polskiemu porządków prawnych, nasuwa się zresztą refleksja,

że stopień przedmiotowej specjalizacji w obrębie polskiego Sądu Najwyższego jest

relatywnie nieznaczny. Przynajmniej jednak w takim stopniu, w jakim znajduje

on de lege lata ustawowy wyraz w podziale Sądu Najwyższego na odrębne izby,

strony postępowania przed Sądem Najwyższym, realizując konstytucyjne prawo do

sądu, powinny móc liczyć na to, że ich sprawa zostanie rozpoznana przez

najbardziej doświadczonych i gruntownie przygotowanych sędziów, nie zaś

sędziów zajmujących się na co dzień innymi sprawami, a jedynie przygodnie

obciążonych rozpoznawaniem spraw pozostających poza zakresem ich

doświadczenia zawodowego.

Nie negując powinności każdego sędziego do stałego podnoszenia swoich

kwalifikacji orzeczniczych, na szczeblu Sądu Najwyższego powinność ta winna być

II CSKP 633/22

17

realizowana przez ustawiczne pogłębianie wiedzy w sprawach leżących

w granicach jurysdykcji sędziego i objętych jego kompetencjami merytorycznymi

wynikającymi z dotychczasowej drogi zawodowej, nie zaś polegać na doraźnym

dokształcaniu się, niejako ad hoc, przez kontrolowanie prawomocnych orzeczeń

sądów powszechnych zapadających w sprawach, z którymi sędzia nie był

dotychczas obeznany, ze szkodą dla stron, a także sprawności postępowania.

Nie do przyjęcia, także z punktu widzenia społecznej wiarygodności sądu

najwyższego szczebla, jakim jest Sąd Najwyższy, byłaby sytuacja, w której

prawomocne orzeczenia zapadające na poziomie sądu drugiej instancji w składach

sędziowskich dysponujących nierzadko wieloletnim doświadczeniem orzeczniczym

w sprawach cywilnych lub – odpowiednio karnych – podlegałyby weryfikacji

na szczeblu Sądu Najwyższego przez sędziów, dla których sprawy te i przepisy

prawa procesowego regulujące ich rozpoznawanie stanowią novum, przypadkowo

tylko – na skutek wyznaczenia ich do orzekania w innej izbie niż ta, w której

piastują stanowisko – mających w nich orzekać, a na co dzień rozpoznających

sprawy o zasadniczo odmiennym profilu.

Okoliczność, że kwalifikacje merytoryczne sędziego powinny być tym wyższe,

im wyższa jest pozycja konkretnego sądu w strukturze sądownictwa, podkreśla

również Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że zależność ta nie tylko

zapewnia sądowi kompetencje merytoryczne konieczne do sprawnego wymierzania

sprawiedliwości, lecz służy także niezbędnemu zaufaniu ze strony opinii publicznej

i stanowi dodatkową gwarancję niezawisłości sędziowskiej (por. wyrok

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 1 grudnia 2020 r., nr 26374/18,

Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii, p. 222, wyrok Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z dnia 4 października 2022 r., nr 37474/20, Besnik Cani

przeciwko Albanii, p. 84). Stwierdzenie to należy uznać za w pełni trafne, ponieważ

nie tylko czynniki osobowościowe, lecz także oparcie, jakie zapewnia szeroka

wiedza prawnicza, doświadczenie orzecznicze i kompetencje merytoryczne

sprawiają, że sędzia, zwłaszcza w przypadkach trudnych i niewolnych od presji

opinii publicznej lub środowiska (hard cases), potrafi zachować zdolność

do samodzielnego kształtowania własnego stanowiska, niezależność interpretacji –

także w zestawieniu z zastaną linią orzeczniczą – i odporność na naciski. Właśnie

II CSKP 633/22

18

tego rodzaju sprawy stanowią domenę sądów najwyższych. W związku z tym,

rozważanemu założeniu w sposób oczywisty przeczy rozwiązanie, w ramach

którego na szczeblu sądu ostatniej instancji, którego orzeczenie nie podlega

dalszemu zaskarżeniu, rozpoznanie sprawy miałoby być powierzone sędziemu

w pełnym oderwaniu od jego dotychczasowego doświadczenia orzeczniczego

lub zakresu praktyki, odpowiadającej sprawom rozpoznawanym w izbie Sądu

Najwyższego, w której sędzia ten zgodnie ze swoją wolą piastuje stanowisko

i z uwzględnieniem których Krajowa Rada Sądownictwa pozytywnie zweryfikowała

jego merytoryczne kompetencje.

Z tych też względów, wyznaczanie sędziów Sądu Najwyższego bez ich

zgody do orzekania w innej izbie aniżeli ta, w której piastują stanowisko, nie może

stanowić adekwatnego remedium na zjawisko systemowego i długotrwałego

nadmiernego obciążenia orzeczniczego jednej z izb tego Sądu, względnie środka

mającego przeciwdziałać liczbie długotrwale nieobsadzonych stanowisk

sędziowskich i – co się z tym wiąże – strukturalnemu kryzysowi związanemu

z wadliwością postępowań nominacyjnych na stanowiska sędziowskie toczących

się z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie przepisów

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3) (por. np. wyroki

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 listopada 2021 r., nr 49868/19

i 57511/19, Dolińska-Ficek i Ozimek i z dnia 23 listopada 2023 r., nr 50849/21,

Wałęsa). Wartość, jaką jest sprawowanie przez Sąd Najwyższy nadzoru nad

orzecznictwem sądów powszechnych w sposób prawidłowy i z zachowaniem

koniecznego standardu rzetelności, nie może być poświęcana w imię szybkości

postępowania (por. w tym kontekście np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia

2 października 2006 r., SK 34/06, OTK-A 2006, nr 9, poz. 118, z dnia 20 maja

2008 r., P 18/07, OTK-A 2008, nr 4, poz. 61, z dnia 1 lipca 2008 r., SK 40/07, OTK-

A 2008, nr 6, poz. 101, z dnia 15 kwietnia 2009 r., SK 28/08, OTK-A 2009, nr 4, poz.

48, w których stwierdzano, że szybkość postępowania nie może być wyłączną

wartością, na rzecz której można poświęcić ochronę praw podmiotowych, a przy

dążeniu do niej konieczne jest zachowanie standardów prawa do sądu), tym

bardziej jeżeli zważyć, że główne środki tego nadzoru, jakimi są skarga kasacyjna

II CSKP 633/22

19

(art. 3981 i n. k.p.c.) i kasacja (art. 518 i n. k.p.k.), wnoszone są już po uzyskaniu

przez orzeczenie sądu powszechnego waloru prawomocności.

Nie bez znaczenia dla oceny art. 35 § 3 u.SN jest również brak spójności

systemowej związany z sygnalizowanym wcześniej brakiem środka prawnego

pozwalającego zakwestionować decyzję o przymusowym wyznaczeniu

do orzekania w innej izbie Sądu Najwyższego. Zgodnie z art. 22a § 1 i § 5 ustawy

z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (jedn. tekst: Dz. U.

z 2024 r., poz. 334) przydział sędziów do wydziałów następuje w pierwszej

kolejności zgodnie z ich specjalizacją, a sędzia, któremu decyzją prezesa

zmieniono podział czynności w sposób skutkujący zmianą zakresu jego

obowiązków, może odwołać się do Krajowej Rady Sądownictwa, przy czym

odwołanie to nie przysługuje wtedy, gdy przeniesienie do innego wydziału nie jest

powiązane ze zmianą zakresu spraw rozpoznawanych przez sędziego.

Ustawodawca przewidział zatem w tym przypadku środek mogący służyć kontroli

decyzji prezesa sądu, przy czym skorzystanie z tego środka odracza w czasie

skutek decyzji prezesa (art. 22a § 6 p.u.s.p.).

Wprawdzie mechanizm ten w obecnym kształcie nie usuwa istotnych

zagrożeń dla niezawisłości sędziowskiej wiążących się z całokształtem rozwiązania

przyjętego w art. 22a p.u.s.p. i koliduje ze standardem wynikającym z 19 ust. 1

akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z dnia 6 października 2021 r., C-487/19, W.Ż., w którym

stwierdzono m.in., że środki w postaci przeniesienia sędziego do innego wydziału,

przyjmowane przez prezesa sądu, muszą podlegać zaskarżeniu na drodze sądowej

zgodnie z gwarancjami wynikającymi w art. 47 i 48 Karty; zob. też np. S. Koczur,

Dopuszczalność przenoszenia sędziego między wydziałami sądu a gwarancje

sędziowskiej niezawisłości i prawa do rzetelnego procesu, Państwo i Prawo 2024,

nr 2, s. 105, M. J. Zieliński, Niezależność…, s. 509), jednakże analizowany art. 35 §

3 u.SN nie przewiduje nawet tego rodzaju instrumentu kontrolnego. Sądzić można

natomiast, że z racji ścisłego powiązania miejsca służbowego sędziego Sądu

Najwyższego z izbą, w której sędzia zajmuje stanowisko, a także ustrojowej roli

Sądu Najwyższego, instrument taki a fortiori powinien być dostępny na poziomie

Sądu Najwyższego.

II CSKP 633/22

20

W końcu art. 35 § 3 u.SN na skutek braku precyzji koniecznej ze względu

na przedmiot regulacji oraz z powodu objęcia nim unormowań odnoszących się

do różnych i wzajemnie wykluczających się sytuacji opisanych powyżej, narusza

również standard poprawnej legislacji, a przez to art. 2 Konstytucji RP.

Argumenty przemawiające za niezgodnością art. 35 § 3 u.SN z wzorcem

konstytucyjnym i konwencyjnym wzmacnia art. 35 § 3 zdanie trzecie u.SN, jeśli

regulację tę rozumieć w ten sposób, że mimo iż do wyznaczenia sędziego Sądu

Najwyższego do orzekania w innej izbie doszło bez jego zgody, a nawet w razie

wyraźnego sprzeciwu, sędzia ten jest zobowiązany – niezależnie od upływu czasu

wyznaczenia – w dalszym ciągu rozpoznawać sprawy przydzielone w innej izbie

w czasie wyznaczenia. Przepis ten nie miał swojego odpowiednika w art. 28 § 4

u.SN z 2002 r., a jego przedstawiona wyżej wykładnia wypacza w istocie znaczenie

zastrzeżenia ograniczającego maksymalny czas wyznaczenia do orzekania w innej

izbie do 6 miesięcy w roku. Zważywszy na brak jakichkolwiek ustawowych

ograniczeń w zakresie liczby spraw, które mogą zostać przydzielone sędziemu

Sądu Najwyższego wyznaczonemu do orzekania w innej izbie, mogłoby się bowiem

okazać, że nawet bardzo krótki, choćby kilkunastodniowy czas wyznaczenia

do orzekania w innej izbie, mógłby skutkować, z racji liczby i stopnia

skomplikowania przydzielonych sędziemu spraw, de facto permanentnym

orzekaniem przez sędziego Sądu Najwyższego w sprawach należących

do właściwości rzeczowej innej izby, aniżeli izba, w której sędzia ten piastuje

stanowisko. Ewentualne ryzyko, że w związku z upływem okresu wyznaczenia

do orzekania w innej izbie sędzia Sądu Najwyższego z obiektywnych przyczyn

nie rozpozna wszystkich spraw, które zostały mu przydzielone, co skutkowałoby

koniecznością powrotnego przekazania nierozpoznanych spraw sędziom

zajmującym stanowisko w tej izbie z uszczerbkiem dla sprawności postępowania,

jedynie potwierdza konstrukcyjną wadliwość rozważanego mechanizmu.

W ocenie Sądu Najwyższego nakaz dalszego podejmowania przez sędziego

Sądu Najwyższego wyznaczonego do orzekania w innej izbie tego Sądu,

po upływie okresu wyznaczenia, czynności w sprawach przydzielonych mu w tej

izbie aż do ich zakończenia, mógłby co najwyżej odnosić się do przypadku

wyznaczenia sędziego do orzekania w innej izbie na konkretny czas za jego zgodą,

II CSKP 633/22

21

gdyby możliwość taką – z zachowaniem określonych warunków, w tym zwłaszcza

odnoszących się do kompetencyjnego aspektu prawa do sądu – uznać

za konstytucyjnie dopuszczalną, czego bliższa analiza w okolicznościach sprawy

była zbędna. Udzielenie przez sędziego Sądu Najwyższego zgody na czasowe

orzekanie w innej izbie mogłoby bowiem mieścić w sobie obowiązek dokonywania

w tych sprawach czynności aż do ich zakończenia, także upływie okresu

wyznaczenia.

In casu Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, zarówno przed, jak

i po wydaniu zarządzenia nr 25/2023, nie wystąpił do SSN Bohdana Bieńka

o wyrażenie zgody na wyznaczenie do orzekania w Izbie Cywilnej Sądu

Najwyższego. Z uwagi na kolizję art. 35 § 3 u.SN w przedstawionym wcześniej

zakresie ze standardem konstytucyjnym i traktatowym oraz konsekwencję tego

stanu rzeczy w postaci nieprawidłowości składu orzekającego wyznaczonego

do rozpoznania niniejszej sprawy, konieczne okazało się tym samym

przedstawienie akt Prezesowi Sądu Najwyższego kierującemu pracą Izby Cywilnej

w celu ukształtowania składu orzekającego w niniejszej sprawie w sposób

umożliwiający jej merytoryczne rozpoznanie w niewadliwym postępowaniu

kasacyjnym.

Z tych względów, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

Bohdan Bieniek

Paweł Grzegorczyk

Marta Romańska

(K.G.)

[r.g.]