Sędzia SN wyznaczony do innej izby bez zgody. Skład w sporze z gminą nieprawidłowy

Postanowieniem z 24 listopada 2025 r. Sąd Najwyższy stwierdził,

że w związku z upływem okresu, na który wyznaczono SSN Bohdana Bieńka

do orzekania w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego, skład tego Sądu wyznaczony

do rozpoznania niniejszej sprawy jest nieprawidłowy (pkt 1) z uwagi

na niezgodność art. 35 § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym

(Dz. U. z 2024 r. poz. 622) – w zakresie wyznaczenia sędziego do orzekania

w innej izbie bez jego zgody – z art. 178 ust. 1 w związku z art. 180 ust. 2 oraz

art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a także art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust.

3 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.,

zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2

(Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.); oraz przedstawił akta sprawy Prezesowi

Sądu Najwyższego kierującemu pracą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego celem

wystąpienia do Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z wnioskiem

o wyznaczenie SSN Bohdana Bieńka do rozpoznania sprawy II CSKP 649/22

za jego zgodą (pkt 2).

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

II CSKP 649/22

3

Podejmując rozstrzygnięcie zawarte w sentencji postanowienia, Sąd

Najwyższy w obecnym składzie kierował się oceną konstytucyjności art. 35 § 3

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622,

dalej uSN), na podstawie którego to przepisu oraz na mocy zarządzenia nr 25/2023

Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (PPSN) z 15 lutego 2023 r. SSN Bohdan

Bieniek, orzekający w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (IPiUS), został

wyznaczony do orzekania w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego (ICSN) na czas

określony od 1 kwietnia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. Zgodnie z tym przepisem

„sędzia może być wyznaczony przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego

do udziału w rozpoznaniu określonej sprawy w innej izbie oraz, za zgodą sędziego,

do orzekania na czas określony w innej izbie. Wyznaczenie sędziego do orzekania

w innej izbie, bez jego zgody, może nastąpić na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy

w roku. Po upływie okresu wyznaczenia sędziego do orzekania w innej izbie, sędzia

podejmuje czynności w sprawach przydzielonych mu w tej izbie do ich

zakończenia”.

Art. 35 § 3 uSN zawiera normy prawne dotyczące różnych sytuacji. Przepis

ten reguluje: 1) wyznaczenie sędziego do udziału w rozpoznaniu określonej sprawy

w innej izbie; 2) wyznaczenie sędziego do orzekania na czas określony w innej

izbie za zgodą sędziego; 3) wyznaczenie sędziego do orzekania w innej izbie bez

jego zgody na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy roku; 4) obowiązek podejmowania

czynności w sprawach przydzielonych mu w innej izbie do orzekania po upływie

okresu wyznaczenia. Na podstawie tego przepisu sędzia może zostać wyznaczony

do orzekania w innej izbie Sądu Najwyższego w jednej sprawie (jako członek

składu orzekającego wspierający sędziego sprawozdawcę albo jako sędzia

sprawozdawca) albo do rozpoznania nieokreślonej liczby spraw przydzielonych mu

w okresie wyznaczenia do orzekania na czas określony (zarówno za zgodą,

jak i bez zgody). Przepis nie określa żadnych przesłanek wyznaczenia do orzekania

w innej izbie ani warunków, na jakich to orzekanie ma się odbywać, jak i warunków

wykonywania dotychczasowych obowiązków w izbie macierzystej w okresie

wyznaczenia. Regulacji takich nie zawierają ani inne przepisy uSN, ani przepisy

rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca 2022 r.

- Regulamin Sądu Najwyższego (jednolity tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 806,

II CSKP 649/22

4

Regulamin SN); co więcej, zarówno przepisy uSN jak i Regulaminu SN

nie zawierają unormowania mogącego być podstawą prawną do przydzielenia

sędziemu spraw w innej Izbie Sądu Najwyższego w okresie wyznaczenia.

Dokonując analizy tego przepisu oraz biorąc pod uwagę, że SSN Bohdan

Bieniek nie wyraził przed wydaniem przez PPSN zarządzenia nr 25/2023 zgody

na orzekanie w ICSN przez czas oznaczony a PPSN nie występował o wyrażenia

takiej zgody po upływie okresu wyznaczenia samodzielnie ani w reakcji

na postanowienia Sądu Najwyższego z 14 października 2025 r. w sprawach

II CSKP 567/22, II CSKP 615/22, II CSKP 619/22, II CSKP 1588/22,

II CSKP 654/22, II CSKP 631/22, II CSKP 636/22, Sąd Najwyższy w obecnym

składzie uznał, że art. 35 § 3 uSN, w zakresie, w którym upoważnia PPSN

- bez jakichkolwiek przesłanek i warunków - do wyznaczenia sędziego Sądu

Najwyższego do orzekania w innej izbie bez jego zgody na czas określony

oraz nakłada na sędziego obowiązek podejmowania czynności w sprawach

mu przydzielonych po upływie okresu wyznaczenia, jest sprzeczny z art. 178 ust.

1 w związku z art. 180 ust. 2 oraz art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a także

art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 EKPCz.

Oceny konstytucyjności art. 35 § 3 uSN dokonano, kierując się

zapatrywaniami wyrażonymi m.in. uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego

z 17 listopada 2022 r., III PZP 2/21 oraz w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 (OSNP 2023 nr 10, poz. 104).

Uwzględniono również, że wyrok TSUE z 1 sierpnia 2025 r. w sprawach

połączonych C-422/23, C-455/23, C-459/23, C-486/23, C-493/23, Daka

(EU:C:2025:592) dotyczył jedynie wpływu zastosowania art. 35 § 3 uSN przez

Małgorzatę Manowską działającą w charakterze Pierwszego Prezesa Sądu

Najwyższego, mimo powołania na stanowisko sędziowskie w Sądzie Najwyższym

z rażącym naruszeniem prawa krajowego, na status ukształtowanego w wyniku

zarządzenia PPSN nr 25/2023 składu Sądu Najwyższego jako sądu spełniającego

wymagania określone w art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE oraz art. 47 KPP.

Zgodnie z art. 35 § 1 uSN sędzia obejmuje stanowisko w konkretnej izbie

Sądu Najwyższego, wskazanej przez niego w karcie zgłoszenia kandydata, o której

II CSKP 649/22

5

mowa w art. 31 § 3 uSN Izba ta zostaje określona już na etapie udziału

w procedurze konkursowej. Także uchwała KRS zawiera wniosek do Prezydenta

RP o powołanie danej osoby na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego

w konkretnej izbie tego Sądu. Jest to uzasadnione specyfiką Sądu Najwyższego

jako organu sprawującego nadzór nad działalnością orzeczniczą sądów

powszechnych według podziału przedmiotowego. Zakłada to specjalizację sędziów

orzekających w Sądzie Najwyższym w określonych dziedzinach prawa, gdyż

w przeciwnym razie nie jest możliwe sprawne, skuteczne i profesjonalne

wykonywanie przez Sąd Najwyższy zadań określonych w art. 183 ust. 1 Konstytucji

RP oraz art. 1 pkt 1 uSN. Dlatego art. 35 § 2 uSN pozwala na przeniesienie

sędziego do innej izby przez PPSN tylko za jego zgodą. Pamiętać przy tym należy,

że wzajemna relacja między izbami Sądu Najwyższego, chociaż wchodzą

one w skład tego samego, jednego Sądu Najwyższego, jest relacją zbliżoną do tej,

która istnieje między dwoma różnymi sądami. Świadczy o tym dobitnie utrwalona

praktyka przekazywania spraw między izbami Sądu Najwyższego na mocy

postanowienia tego Sądu w razie stwierdzenia przez skład orzekający, że sprawa

należy do właściwości innej izby Sądu Najwyższego niż izba, do której sprawa

trafiła. Postanowienie takie zapada przy zastosowaniu art. 200 § 2 k.p.c. i jako

orzeczenie Sądu Najwyższego jest wiążące dla organów tego Sądu (w tym PPSN),

eliminując przewidziany w art. 28 uSN sposób postępowania przewidziany

na wypadek sporu kompetencyjnego między Prezesami Sądu Najwyższego co do

właściwości Izb tego Sądu do załatwienia danej sprawy. Trzeba brać również pod

uwagę, że Prezesi Sądu Najwyższego kierującymi pracami jego poszczególnych

Izb, są odpowiednikami - na gruncie uSN - prezesów odrębnych Sądów, czego

potwierdzeniem jest nie tylko ustawowy zakres ich kompetencji ale także

stosowanie m.in. w stosunku do nich – w kwestiach nieuregulowanych w uSN

- z mocy art. 10 §1 uSN przepisów ustawy z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju

sądów powszechnych (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 334 ze zm.), co obejmuje

w szczególności art. 22b § 2 zdanie trzecie tej ustawy.

W rezultacie sędziowie poszczególnych Izb Sądu Najwyższego objęci

są gwarancjami ochronnymi przewidzianymi w art. 180 Konstytucji RP nie tylko

w zakresie, w jakim powierzono im prawo i obowiązek orzekania w Sądzie

II CSKP 649/22

6

Najwyższym, lecz także w zakresie, w jakim obejmują stanowisko sędziowskie

w konkretnej izbie tego Sądu Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie,

wyznaczenie sędziego do orzekania na czas określony w innej izbie Sądu

Najwyższego bez jego zgody prowadzi do naruszenia zasady niezawisłości

sędziów (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), zasady nieprzenoszalności sędziów

(art. 180 ust. 2 Konstytucji RP) oraz godności urzędu w zakresie warunków

pracy (art. 178 ust. 2 Konstytucji RP). Ryzyko takie potwierdzają postanowienie

WSA w Warszawie z 23 lutego 2023 r., VI SA/Wa 8158/22, LEX nr 3520117

oraz postanowienie NSA z 5 czerwca 2024 r., II GZ 134/23, LEX nr 3743895

oddalające zażalenie Prezydenta RP od powołanego wyżej postanowienie WSA

w Warszawie).

Wyznaczenie takie skutkuje istotną zmianą zakresu obowiązków, a także

modyfikacją zakresu jurysdykcji sprawowanej przez sędziego Sądu Najwyższego.

Ingerencję taką, dokonywaną wbrew woli sędziego, należałoby uznać a priori

za niedopuszczalną, gdyby jej źródłem miał być akt pochodzący od organu władzy

wykonawczej (art. 10 w związku z art. 173 Konstytucji RP). W przypadku, w którym

zmiana zakresu jurysdykcji i obowiązków sędziego wynika z decyzji PPSN jako

organu władzy sądowniczej, za dopuszczalne z punktu widzenia zasady stabilności

sprawowania urzędu sędziego Sądu Najwyższego można uznać wyznaczenie

– za zgodą sędziego - do orzekania w konkretnej sprawie, ewentualnie także

wyznaczenie do orzekania w konkretnej sprawie bez zgody sędziego, jeżeli sprawa

ta mieści się w zakresie jego specjalizacji zawodowej z uwagi na związki z materią

należącą do właściwości Izby, w której objął stanowisko (z zastrzeżeniem, że jak

wskazano powyżej uSN oraz Regulamin SN nie zawierają podstawy prawnej

do przydzielenia takiemu sędziemu sprawy do rozpoznania w charakterze

sprawozdawcy), wyznaczenie zachowuje w każdym przypadku charakter wyjątkowy

i nadzwyczajny oraz jest racjonalnie uzasadnione dobrem wymiaru sprawiedliwości,

a jednocześnie zapewnione są adekwatne rozwiązania pozwalające wyeliminować

ryzyko, że wyznaczenie takie prowadzić będzie do arbitralnego ukształtowania

składu orzekającego w konkretnej sprawie przez PPSN, co odnieść należy na równi

do przypadku wyznaczenia sędziego do orzekania w innej izbie w konkretnej

sprawie za jego zgodą i bez jego zgody. Zmiana zakresu obowiązków, która nie

II CSKP 649/22

7

spełnia tych warunków, stanowi nadmierną ingerencję w stabilność zawodową

sędziego Sądu Najwyższego i nie pozwala wykorzystać wiedzy i kompetencji

sędziów Sądu Najwyższego w sposób służący dobru wymiaru sprawiedliwości

i zapewnieniu stronom prawa do sądu w ujęciu merytorycznym (art. 45 ust.

1 Konstytucji RP).

Ponadto, zgodnie z art. 180 ust. 2 Konstytucji RP, przeniesienie sędziego

na inne stanowisko jest możliwe tylko w przypadkach określonych w ustawie.

Tymczasem art. 35 § 3 uSN normuje jedynie kompetencję PPSN do wyznaczenia

sędziego do orzekania w innej Izbie Sądu Najwyższego, ale nie określa żadnych

warunków ani przesłanek skorzystania z niej. Regulacja wynikająca z art. 35 § 3

uSN może prowadzić do wielokrotnego wyznaczenia tego samego sędziego Sądu

Najwyższego do rozpatrywania wielu spraw w innej izbie przez czas w istocie

nieokreślony, skoro sędzia ma podejmować czynności w sprawach przydzielonych

mu do orzekania w okresie wyznaczenia także po upływie czasu, na który wystąpiło.

Z uwagi na deficyt treści normatywnej przepis ten pozwala także na cykliczne

wyznaczanie sędziego do orzekania w innej Izbie na okres sześciu miesięcy

po upływie kolejnych sześciu miesięcy orzekania w Izbie macierzystej. Ma to taki

sam efekt, jakby sędziemu Sądu Najwyższego zostało powierzone bez jego zgody

stanowisko orzecznicze w innej izbie Sądu Najwyższego lub sędzia taki zostałby

w istocie przeniesiony do innej izby bez swojej zgody, do czego ani Konstytucja RP,

ani przepisy uSN nie upoważniają PPSN. Sytuacja, w której ustawa umożliwia

de facto zobligowanie sędziego Sądu Najwyższego do orzekania, bez jego zgody,

w innej izbie Sądu Najwyższego niż ta, w której objął stanowisko zgodnie

z przeprowadzoną procedurą konkursową i uchwałą KRS, łamie zasadę

nieprzenoszalności sędziów statuowaną w art. 180 ust. 2 Konstytucji RP bez

względu na to, czy i w jakim zakresie sędzia miałby w dalszym ciągu realizować

obowiązki orzecznicze w izbie, w której pierwotnie objął stanowisko.

Ponadto, art. 35 § 3 uSN nie ogranicza uznaniowości PPSN, co stwarza

ryzyko szykanowania sędziego, który wydaje orzeczenia krytycznie oceniane przez

PPSN, co z kolei godzi w zasadę niezawisłości sędziego określoną w art. 178 ust.

1 Konstytucji RP. Wyznaczenie do orzekania bez zgody sędziego w innej izbie

narusza tym samym zasadę niezawisłości sędziowskiej, ponieważ może stanowić

II CSKP 649/22

8

środek mający skłaniać sędziego do podejmowania takich czynności orzeczniczych,

które nie spotkają się z negatywną oceną PPSN (na ryzyko takie wskazano

w wyroku TSUE z 6 października 2021 r., C-487/19 W. Ż., EU:C:2021:798

w odniesieniu do przeniesienia między wydziałami tego samego sądu).

Marginalnie należy też wspomnieć, że aktualnie potrzeba rozpoznawania

spraw cywilnych przez sędziego z innej Izby Sądu Najwyższego nie może być

rzeczowo uzasadniona, skoro w praktyce dochodzi do przeniesienia do IPiUS sędzi

piastującej stanowisko w ICSN.

W dalszej kolejności Sąd Najwyższy w obecnym składzie uwzględnił,

że wyznaczenie do orzekania bez zgody sędziego na czas określony na podstawie

art. 35 § 3 uSN prowadzi do naruszenia prawa do sądu w rozumieniu art. 45 ust. 1

Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 EKPCz, ponieważ obniża ogólny standard prawa

do sądu z perspektywy obywatela przez pominięcie aspektu kompetencyjnego. Sąd

właściwie obsadzony to także sąd merytorycznie kompetentny w danej dziedzinie

spraw. Wymaganie to jest szczególnie istotne na szczeblu Sądu Najwyższego,

którego podstawową funkcją jest nadzór judykacyjny i ujednolicanie orzecznictwa

sądów powszechnych (art. 183 ust. 1 Konstytucji RP, art. 1 pkt 1 uSN).

Przy uwzględnieniu stopnia skomplikowania współczesnego systemu prawnego

jasne jest, że należyte wypełnianie tych funkcji jest możliwe tylko wtedy,

gdy w składach orzekających Sądu Najwyższego zasiadają wysoce

wykwalifikowani sędziowie specjalizujący się w określonych dziedzinach prawa,

czemu odpowiada podział Sądu Najwyższego na izby, których właściwość jest

skoncentrowana – odpowiednio – na sprawach z zakresu prawa cywilnego

materialnego i procesowego, prawa karnego materialnego i procesowego

oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Okoliczność, że kwalifikacje

merytoryczne sędziego powinny być tym wyższe, im wyższa jest pozycja

konkretnego sądu w strukturze sądownictwa, podkreśla również Europejski

Trybunał Praw Człowieka, gdyż służy to nie tylko zapewnieniu sądowi kompetencji

merytorycznych koniecznych do wymierzania sprawiedliwości, lecz także

niezbędnego zaufania ze strony opinii publicznej oraz stanowi dodatkową

gwarancję niezawisłości sędziowskiej (wyrok ETPC z 1 grudnia 2020 r.,

Guðmundur Andri Ástráðsson, pkt 222, wyrok ETPC z 4 października 2022 r.,

II CSKP 649/22

9

Besnick Cani, pkt 84). Założeniu temu przeczy sytuacja, w której na szczeblu

ostatniej instancji rozpoznanie sprawy miałoby być powierzone sędziemu

w oderwaniu od jego specjalizacji zawodowej, wynikającej z doświadczenia

orzeczniczego, innej praktyki prawniczej lub działalności naukowej, odpowiadającej

sprawom rozpoznawanym w izbie, w której sędzia ten objął stanowisko

i z uwzględnieniem których KRS pozytywnie zweryfikowała jego merytoryczne

kompetencje do objęcia stanowiska orzeczniczego w Sądzie Najwyższym. W końcu

art. 35 § 3 uSN w zakresie, w jakim zawiera unormowania odnoszące się

do różnych i wzajemnie wykluczających się sytuacji opisanych powyżej, narusza

zasady poprawnej legislacji a przez to art. 2 Konstytucji RP.

Odnosząc się z kolei do art. 35 § 3 zdanie trzecie 3 uSN, Sąd Najwyższy

stwierdził, że zawarty w tym fragmencie przepisu nakaz podejmowania przez

sędziego Sądu Najwyższego wyznaczonego do orzekania w innej Izbie tego Sądu

po zakończeniu wyznaczenia czynności w sprawach przydzielonych mu w tej Izbie

do ich zakończenia, odnosi się wyłącznie do wypadku, gdy wyznaczenie

to nastąpiło za zgodą sędziego, podzielając tym samym stanowisko wyrażone

już w powołanych powyżej postanowieniach Sądu Najwyższego z 14 października

2025 r. Tylko taka wykładnia omawianego przepisu spełnia bowiem gwarancje

ochronne wynikające z art. 180 Konstytucji RP, ograniczając do minimum stopień

ingerencji art. 35 uSN w zasadę niezawisłości sędziowskiej i zasadę

nieprzenoszalności sędziego. Przemawia za nią również wzgląd na znaczenie

zgody sędziego na wyznaczenie go do orzekania w innej Izbie, która sama w sobie

także stanowi przejaw takiego ograniczenia i której udzielenie przez niego

na wyznaczenie do orzekania w innej Izbie może uzasadniać również obowiązek

dokonywania, po zakończeniu wyznaczenia, czynności w sprawach przydzielonych

mu w wyznaczonej Izbie do czasu ich zakończenia. Przepis art. 35 § 3 uSN,

przewidując wyznaczenie sędziego do orzekania w innej Izbie za jego zgodą,

wskazuje, że może to nastąpić na „czas określony”, a w przypadku wyznaczenia do

orzekania w innej Izbie bez zgody sędziego stanowi o okresie nie dłuższym

niż 6 miesięcy w roku, jednak pamiętać należy, że słowo „czas” stanowi również

synonim słowa „okres”, wobec czego zdanie trzecie w art. 35 § 3 uSN posługujące

się sformułowaniem „po upływie okresu wyznaczenia” obejmuje także wypadek

II CSKP 649/22

10

upływu czasu, na który nastąpiło wyznaczenie. Jest przy tym oczywiste,

że w zdaniu pierwszym w § 3 art. 35 uSN użyte zostało słowo „czas” w znaczeniu

„okres” ze względów językowych (uniknięcie niezręcznej zbitki „określony okres”).

Odmienne podejście do wykładni art. 35 § 3 uSN - zakładające, że powinność

podejmowania czynności przez sędziego po zakończeniu wyznaczenia

go do orzekania w innej Izbie rozciąga się także na wyznaczenie go bez jego zgody

- powodowałaby, że przepis ten jawiłby się jako niezgodny z powołanymi wyżej

przepisami Konstytucji RP. Ponadto, odmienne - niż przyjął to Sąd Najwyższy

w obecnym składzie – rozumienie art. 35 § 3 zdanie trzecie uSN wypaczałoby sens

i znaczenie okresu ochronnego przewidzianego w zdaniu 2 tego przepisu,

ponieważ prowadziłoby do przekroczenia granic ochronnych maksymalnego okresu

wyznaczenia do orzekania w innej izbie Sądu Najwyższego.

Pomimo tego, że PPSN zarówno przed jak i po wydaniu zarządzenia

nr 25/2023 nie występował do SSN Bohdana Bieńka o wyrażenie zgody

na wyznaczenie do rozpoznania spraw w ICSN oraz niezależnie od tego,

czy sprawy wyznaczone w wykonaniu tego zarządzenia mieszczą się w zakresie

kompetencji merytorycznych tego sędziego, z uwagi na troskę o interes stron

oraz dobro wymiaru sprawiedliwości, SSN Bohdan Bieniek wyraził w trakcie

posiedzenia zgodę na rozpoznanie przydzielonych mu spraw. Zgoda taka

– w obliczu niekonstytucyjności art. 35 § 3 uSN w zakresie, w jakim dopuszcza

on wyznaczenie sędziego Sądu Najwyższego do orzekania w innej izbie

na określony czas – nie jest jednak wystarczająca do uznania składu sądu

ukonstytuowanego na podstawie samego zarządzenia PPSN nr 25/2023 za skład

sądu ustanowiony zgodnie z ustawą, dlatego konieczne jest według Sądu

Najwyższego w obecnym składzie zainicjowanie przez Prezesa Sądu Najwyższego

kierującego pracą Izby Cywilnej procedury wyznaczenia SSN Bohdana Bieńka

do orzekania w tej konkretnej sprawie za jego zgodą.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Bohdan Bieniek

Paweł Grzegorczyk

Marta Romańska

II CSKP 649/22

11

(M.M.)

[a.ł]