Lokal kupiony za wygraną w radiowym konkursie. SN uchylił postanowienie o majątku wspólnym

Postanowieniem wstępnym z 25 stycznia 2018 r. Sąd Rejonowy dla

Warszawy Pragi-Południe w Warszawie ustalił, że w skład majątku wspólnego

byłych małżonków S.B. i K.B. wchodzi bliżej określny lokal stanowiący odrębną

nieruchomość (pkt I), ustalił, że udziały byłych małżonków S.B. i K.B. w ich majątku

II CSKP 654/22

2

wspólnym są równe (pkt II) oraz postanowił orzec o kosztach postępowania

w postępowaniu końcowym (pkt III).

Sąd pierwszej instancji ustalił, że S.B. i K.B. zawarli związek małżeński 6

września 1997 r. w S. Rozwiązanie małżeństwa przez rozwód nastąpiło na mocy

wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z 18 czerwca 2012 r.

Między byłymi małżonkami obowiązywał ustrój wspólności majątkowej.

Sąd a quo ustalił również, że w 1999 r. w skrzynce pocztowej swojej babki

uczestniczka znalazła materiał informacyjny rozsyłany do gospodarstw domowych

przez […] sp. z o.o. zawierający tzw. książeczkę mieszkaniową z kartą

uczestnictwa i planszą zawierającą oznaczenie pól i nagród oraz zasady

poruszania na planszy w konkursie organizowanym na antenie Radia […]. Udział

w tym konkursie zależał od odesłania karty uczestnictwa (ze swoimi danymi

i oznaczonymi we wskazanym na karcie uczestnictwa miejscu według dowolnej

kolejności trzema cyframi od 1 do 3, dla oznaczenia trzech kolejnych kroków

określających kolejne ruchy zawodnika na planszy) i następnie od wylosowania

przez osobę prowadzącą rozgrywkę. Po spełnieniu tych warunków należało na

antenie radiowej odpowiedzieć na zadawane pytania, przy czym kolejny zawodnik

rozpoczynał grę od pola, na którym zakończył grę zawodnik uczestniczący

w poprzedniej rozgrywce. Odpowiedź na pytanie powodowała ruch na planszy

w kierunku określonym strzałką o liczbę pól odpowiadających cyfrze pierwszego

kroku wpisanej przez zawodnika na karcie, a na kolejne pytanie ruch w kierunku

wskazanym strzałką o liczbę pól odpowiadających cyfrom kolejnych kroków

wpisanych przez zawodnika. Zawodnik w razie odpowiedzi na pytanie nabywał

prawo do nagrody zaznaczonej na polu, na którym zakończył ruch. Według

regulaminu w konkursie można było wygrać mieszkanie, przy czym nagroda ta była

realizowana w ten sposób, że […] pokrywał koszty zawarcia umowy notarialnej

nabycia mieszkania i zapłaty ceny za lokal. Jeżeli zawodnik w określonym terminie

samemu nie wskazał takiego mieszkania, wyboru mieszkania dokonywał

organizator konkursu.

Uczestniczka odesłała wypełnioną kartę uczestnictwa, została wylosowana

przez prowadzącego audycję, po czym odpowiedziała poprawnie na jedno zadane

II CSKP 654/22

3

jej pytanie – dotyczące wieku, w którym w Polsce można uzyskać pozwolenie na

broń, na które znała odpowiedź z uwagi na bieżące wydarzenia na świecie i Polsce,

śledząc środki masowego przekazu. W ten sposób nabyła prawo do nagrody.

Dnia 26 sierpnia 1999 r. K.B. nabyła prawo własności stanowiącego odrębną

nieruchomość lokalu mieszkalnego w K. za cenę 100 000 zł. Kwota ta pochodziła

ze środków uzyskanych z wygranej w konkursie „[…]”.

Sąd pierwszej instancji uznał, że wskazany wyżej lokal należy do majątku

wspólnego. Stwierdził, że pojęcie „przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody

za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków nie jest precyzyjnie określone”,

jednak, w ocenie Sądu, z zakresu tego pojęcia należy odrzucić to, co nie jest

osobistym, wyróżniającym się osiągnięciem. Sąd a quo stanął na stanowisku, że

w realiach niniejszej sprawy nie jest nadzwyczajnym talentem, czy wybitnym

osiągnięciem wypełnienie i odesłanie karty uczestnictwa (zwłaszcza, że wymagało

to podania swoich danych i wskazania dowolnych cyfr).

Ponadto fakt wylosowania do udziału w konkursie w żaden sposób nie był

zależny od uczestniczki. W ocenie Sądu pierwszej instancji należało również

rozstrzygnąć, czy znajomość odpowiedzi na pytanie, na które odpowiedziała

uczestniczka, wiązało się z ponadprzeciętnym talentem, pracą twórczą, wymogiem

określonej wiedzy. Sąd uznał, że gdyby przeprowadzić ankietę, nie dla każdego

zapewne oczywista byłaby wiedza, od jakiego wieku można ubiegać się

o pozwolenie na broń. Dlatego też rozstrzygnięcie tej kwestii Sąd pierwszej instancji

oparł na okolicznościach sprawy, badając, skąd ową wiedzę uczestniczka

posiadała. Jak sama przyznała, odpowiedź na to pytanie znała z uwagi na bieżące

wydarzenia na świecie, tj. strzelaninę w innym państwie i związaną z tym

wydarzeniem zmianą w Polsce przepisów dotyczących podwyższenia granicy

wieku, w którym można ubiegać się o pozwolenie na broń, a które śledziła

w środkach masowego przekazu. Taki kontekst uzyskania wiedzy, w ocenie Sądu

a quo, wykluczał możliwość uznania, że mamy do czynienia z osobistym

osiągnięciem uczestniczki w rozumieniu art. 33 pkt 8 k.r.o.

Apelację od postanowienia Sądu pierwszej instancji wniosła uczestniczka,

zaskarżając je w części, tj. w zakresie punktu I. oraz formułując pod adresem tego

II CSKP 654/22

4

postanowienia zarzuty naruszenia: art. 233 § 1 k.p.c. oraz naruszenia art. 33 pkt 8

k.r.o.

Postanowieniem z 26 listopada 2019 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga

w Warszawie oddalił apelację.

Sąd odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd a quo

i przyjął je za własne. Odnosząc się do zarzutów apelacji wskazał, że zgodnie z art.

33 pkt 8 k.r.o., do majątku osobistego każdego z małżonków zalicza się przedmioty

majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia każdego

z małżonków. Są nimi przede wszystkim nagrody przyznane za szczególne

osiągnięcia twórcze, a więc literackie, artystyczne, naukowe i techniczne, a także

nagrody uzyskiwane na różnego rodzaju konkursach. Do nagród za osobiste

osiągnięcia w rozumieniu tego przepisu zalicza się również nagrody za osiągnięcia

niemające charakteru twórczego, takie jak nagrody za ratowanie życia ludzkiego,

czy nagrody sportowe. Sąd odwoławczy podkreślił również, że osobistym,

wyróżniającym się osiągnięciem może być zarówno sukces (wybitny wynik),

niezwiązany z pracą lub inną działalnością zarobkową, jak i sukces odniesiony

w ramach stosunku pracy lub działalności zarobkowej małżonka, gratyfikowany

odrębnie od podstawowego stałego wynagrodzenia.

W ocenie Sądu drugiej instancji przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu

nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków ujmować należy jednak

w sposób zawężający. W szczególności, nagroda powinna mieć charakter

nadzwyczajny, wiążąc się z „osiągnięciami”, które nie stanowią zwyczajnego

wykonywania pracy zarobkowej, ale zawierają w sobie element niedookreślony.

Winno traktować się ją jako wyróżnienie i uznanie dla osobistych osiągnięć

małżonka, które są związane z jego osobą i z tego właśnie względu nie powinny

przynależeć do majątku wspólnego małżonków. Mając na uwadze powyższe

rozważania, Sąd ad quem uznał, iż wygrana w grze organizowanej przez […] nie

wiązała się z osobistymi osiągnięciami uczestniczki. Uzyskanie określonej sumy

pieniężnej było bowiem uzależnione w znacznej mierze od przypadku, a nie od

rzeczywistych osiągnięć (umiejętności) uczestniczki i jej szerokiej wiedzy w danym

zakresie. Sąd odwoławczy podkreślił również, że w toku postępowania nie

II CSKP 654/22

5

wykazano, aby udzielenie odpowiedzi na pytanie zadane na antenie wynikało

z szerokiej wiedzy skarżącej w tym zakresie. Udzielenie zatem odpowiedzi na

zadane pytanie nie sposób, w ocenie Sądu drugiej instancji, uznać za wynik

ponadprzeciętnego talentu i nadzwyczajnych wysiłków uczestniczki.

Skargę kasacyjną od postanowienia Sadu drugiej instancji wniosła

uczestniczka, zaskarżając je w całości i formułując w skardze zarzut naruszenia

prawa materialnego, tj. art. 33 pkt 8 k.r.o. przez jego błędną wykładnię, polegającą

na uznaniu, że zakwalifikowanie wygranej w konkursie organizowanym w 1999 r.

przez radio […]. jako nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków

powinno być uzależnione od kontekstu i źródła uzyskania przez uczestniczkę

postępowania posiadanej i wykorzystanej w konkursie wiedzy oraz na przyjęciu, iż

czynnikiem decydującym o uznaniu odpowiedzi na pytanie konkursowe za osobiste

osiągnięcie jest to, czy konkurs ten skierowany był do szerszego grona odbiorców,

co miałoby wpływ na jakość zadanych w nim pytań. W oparciu o sformułowany

w skardze zarzut uczestniczka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia

w całości i orzeczenie co do istoty sprawy w sposób szczegółowo wskazany

w skardze. Ponadto, wniosła o zasądzenie od wnioskodawcy kosztów

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 33 pkt 8 k.r.o. do majątku osobistego każdego z małżonków

zalicza się m.in. przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste

osiągnięcia każdego z małżonków. Nie ulega wątpliwości, że chodzi przede

wszystkim o nagrody przyznane za szczególne osiągnięcia twórcze, a więc

literackie, artystyczne, naukowe i techniczne, a także nagrody uzyskiwane na

różnego rodzaju konkursach (zob. zachowujące aktualność postanowienie SN z 24

marca 1975 r., III CRN 3/75). Uznaje się, że do nagród za osobiste osiągnięcia

w tym znaczeniu zalicza się również nagrody za osiągnięcia niemające charakteru

twórczego, np. za ratowanie życia ludzkiego, czy nagrody sportowe.

Ze wskazanego przepisu można prima vista wywodzić, że osobiste

osiągnięcie ma polegać na wyróżniającym się charakterze zdarzenia w postaci np.

II CSKP 654/22

6

sukcesu (wybitnego wyniku), niezwiązanego z pracą lub inną działalnością

zarobkową, jak i sukcesu odniesionego w ramach stosunku pracy lub działalności

zarobkowej małżonka, gratyfikowanego odrębnie od podstawowego stałego

wynagrodzenia.

W uchwale Sądu Najwyższego z 17 lutego 1967 r., III CZP 115/66 (OSNCP

1967, nr 6, poz. 101), uznano, że przez nagrody za osobiste osiągnięcia jednego

z małżonków w rozumieniu powyższego przepisu należy uważać nagrody za pracę

twórczą, jak w szczególności nagrody artystyczne, literackie, naukowe, techniczne,

nagrody uzyskane na konkursach itp. Nie są natomiast uznawane za nagrody

w tym sensie świadczenia pieniężne w postaci specjalnego dodatkowego

wynagrodzenia, takie jak tzw. trzynasta pensja, należności za sporządzenie

bilansu, wynagrodzenie za dodatkową pracę i innego rodzaju premie, jakie może

otrzymać pracownik (np. za oszczędność paliwa, materiału, produkcję bez braków),

czyli pracownicze nagrody specjalne (zob. postanowienie SN z 24 marca 1975 r.,

III CRN 3/75). Wskazuje się, że nagroda za osobiste osiągnięcia musi być

związana ze szczególnym wysiłkiem twórczym lub uzdolnieniem. Przykładowo,

wyjątkowe i wybitne osiągnięcie, jakim jest złoty medal olimpijski zdobyty przez

sportowca, jest wynikiem jego ponadprzeciętnego talentu i nadzwyczajnych

wysiłków treningowych (wyrok SN z 23 maja 2013 r., I CSK 515/12, OSNC 2014,

nr 2, poz. 17).

Traktuje się zatem jako nagrody za osobiste osiągnięcia nie tylko nagrody za

pracę twórczą, ale także za osiągnięcia niemające charakteru twórczego, lecz

przyznane za wykazanie się specjalnymi osiągnięciami w jakiejś dziedzinie.

Natomiast nagrodą podlegającą zaliczeniu do majątku osobistego małżonka, nie

będzie nagroda za trafne rozwiązanie zadania, jeżeli o jej przyznaniu zadecydował

ostatecznie czynnik losowy, nie można, bowiem, tego rodzaju przysporzenia

majątkowego traktować jako osiągnięcia jednego z małżonków (postanowienie SN

z 5 grudnia 2016 r., I CSK 214/16).

Sąd Najwyższy podziela powyższe zapatrywania, jednak należy pogląd

wyrażany w dotychczasowym orzecznictwie uściślić, co z kolei ma istotne

znaczenie dla wniosków w niniejszej sprawie. Nie budzi bowiem wątpliwości, że

II CSKP 654/22

7

w ramach pojęcia nagrody za osobiste osiągnięcia mieszczą się wyróżnienia

o charakterze materialnym, w tym pieniężne, które mają ściśle osobisty charakter

w tym znaczeniu, iż są efektem zachowania jednego z małżonków (zdobywcy

nagrody), wymagające zatem od niego określonego zachowania

zindywidualizowanego. Osobiste osiągnięcia nie mogą być jednak rozumiane w taki

sposób, iż wymagają zachowań wynikających jedynie z nadzwyczajnych

umiejętności, które wyróżniają zdobywcę nagrody jako osobę szczególną,

o ponadprzeciętnej wiedzy czy cechach osobistych. Użyta przez ustawodawcę

w art. 33 pkt 8 k.r.o. formuła „nagroda za osobiste osiągnięcia” ma na celu nie tyle

podkreślenie wybitnych, w tym twórczych osobistych zasług, które doprowadzić

miały do zdobycia nagrody, co raczej do eliminacji nagród, które są efektem czysto

przypadkowych zachowań, przede wszystkim o charakterze losowym.

O takim zachowaniu skarżącej w niniejszej sprawie nie może być mowy,

skoro zdobycie przez nią nagrody wiązało się nie tylko z szeregiem czynności,

które skrótowo można określić jako przygotowawcze, lecz także z odpowiedzią na

zadane pytanie konkursowe. W tym zakresie natomiast, wbrew sugestiom

wypływającym z motywów Sądu odwoławczego, bez znaczenia jest stopień

trudności pytania i zakres wiedzy osoby, która udziela odpowiedzi. Nie jest zatem

cechą osobistego osiągnięcia ani wybitność, ani wyjątkowość, lecz to, że zdobywca

nagrody musi wykazać się aktywnością wykraczającą poza zachowanie

zmierzające do rezultatu zdobycia nagrody wskutek zdarzenia losowego. Nie jest

natomiast rolą judykatury i nie wynika z treści art. 33 pkt 8 k.r.o. konieczność

poszukiwania miernika osobistego zaangażowania.

Losowość, która determinuje konieczność uznania, iż nagroda nie stanowi

osobistego osiągnięcia, odnosi się do sposobu uzyskania wygranej z uwagi na

charakter zachowania gracza (np. ciągnięcia losu). W niniejszej sprawie sytuacja

tak rozumianego braku osiągnięcia nie miała miejsca, bowiem wygrana była

uzależniona nie tylko od losu, lecz również, co ostatecznie miało znaczenie

rozstrzygające, udzielenia prawidłowej odpowiedzi na pytanie konkursowe.

Wymagało to zaangażowania, choć nie wymagało ono wykazywania się przez

osobę, która uzyskała nagrodę, szczególnymi umiejętnościami bądź powstania

efektu wkładu pracy związanego z osobistymi nadzwyczajnymi zdolnościami itp.

II CSKP 654/22

8

Nie ma też znaczenia to, czy udzielanie odpowiedzi odbywa się w warunkach, które

nie wykluczają pomocy osób trzecich (np. przez podpowiedzi).

Uznanie w takiej sytuacji, że lokal mieszkalny nabyty za środki pieniężne

pochodzące z nagrody wchodzi w skład majątku wspólnego należało uznać za

nieznajdujące uzasadnienia w świetle art. 33 pkt 8 k.r.o.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c., orzekł, jak w sentencji.

Marcin Łochowski

Jacek Grela

Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

[SOP]