Protokół bez odbioru. Powódka nie odzyska 83 tys. zł za instalację wentylacji

J.G. wniosła o zasądzenie od pozwanej O. spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w W. kwoty 83 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi.

II CSKP 976/23

2

Wyrokiem z 13 stycznia 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie utrzymał w mocy

nakaz zapłaty z 11 stycznia 2019 r. w całości (pkt 1) i rozstrzygnął o kosztach procesu

(pkt 2).

Sąd Okręgowy ustalił, że na podstawie umowy z 15 maja 2017 r. powódka

zobowiązała się do wykonania prac wskazanych w załączniku do tej umowy.

Powódce przysługiwało prawo do wynagrodzenia umownego (§ 3 i § 4) na podstawie

podpisanego protokołu odbioru oraz faktur do tego protokołu. Protokół odbioru został

sporządzony 8 czerwca 2018 r. i strona pozwana podpisała go bez żadnych

zastrzeżeń, działając przez upoważnioną do tego osobę – K.O. W protokole

zamieszczono adnotację, że do wykonania pozostały czerpnia powietrza do piwnicy

oraz weryfikacja wentylacji śmietnika. W odniesieniu do pierwszego przypadku jako

przyczynę niewykonania prac podano: „w momencie frontu prac czyli w chwili

udostępnienia frontu robót”, w drugim zaś: „do uzgodnienia sposób wykonania". Oba

przypadki podpadają pod warunki wskazane w umowie,

tj. § 6, gdzie udostępnienie frontu robót zostało określone jako obowiązek

zamawiającego. Sąd Okręgowy podkreślił jednocześnie, że pozwana nie zarzucała,

aby powódka uchylała się od dokończenia robót w tym zakresie.

Na podstawie poczynionych ustaleń Sąd pierwszej instancji przyjął natomiast,

że zgodnie z postanowieniami umowy, tj. jej § 3 i § 4, powódka nabyła uprawnienie

do wystawienia faktury VAT za wykonanie przedmiotu umowy.

Wyrokiem z 19 lipca 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że uchylił nakaz zapłaty z 11 stycznia 2019 r. i oddalił

powództwo (pkt I) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt II).

Sąd Apelacyjny wywiódł, iż Sąd pierwszej instancji błędnie zakwalifikował

łączącą strony umowę jako umowę o dzieło. W ocenie Sądu drugiej instancji umowa

z 15 maja 2017 r. stanowiła określoną w art. 647 k.c. umowę o roboty budowlane,

bowiem zgodnie z § 1 umowy: „Wykonawca przyjął do wykonania roboty polegające

na wykonaniu systemu instalacji wentylacji lokali mieszkalnych, lokali usługowych,

komórek lokatorskich”, których szczegółowy opis stanowić miał załącznik nr 2 do

umowy. Jako integralną część ww. umowy, w jej § 11 pkt 5, określono również rysunki

wykonawcze. Poza obowiązkiem zapłaty wynagrodzenia, w umowie przewidziano

II CSKP 976/23

3

dla Zamawiającego dodatkowo obowiązek udostępnienia Wykonawcy frontu robót

w zakresie niezbędnym do wykonania przedmiotu umowy, dostępu do energii

elektrycznej i wody oraz dokonania odbioru końcowego wykonanego systemu

instalacji (§ 6).

W ocenie Sądu Apelacyjnego „Protokół" z 8 czerwca 2018 r. nie stanowił

protokołu odbioru, ale jedynie pismo z komisyjnego przekazania dokumentacji

i określenia prac pozostałych do wykonania bez jednoczesnego zaakceptowania już

wykonanych i dokonania ich odbioru.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie skargę kasacyjną wywiodła

powódka, która zaskarżyła orzeczenie w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu

zarzuciła:

- naruszenie przepisów, skutkujących nieważnością postępowania, tj. art. 394 pkt 4

k.p.c. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności; art. 379 pkt 5 w zw. z art. 382 i 386 § 4 k.p.c., a także art. 1561 k.p.c.

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 373 § 1 w zw. z art. 328 § 1 i 4 k.p.c.;

art. 382 k.p.c.; art. 385 k.p.c.; art. 4801 § 1 i 2 w zw. z art. 485 w zw.

z art. 201 k.p.c.; art. 386 § 1 i 4 k.p.c.; art. 99 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie; art. 102 k.p.c.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości ze

zniesieniem postępowania i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i odrzucenie apelacji

pozwanego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana wniosła o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna powódki okazała się bezzasadna.

W pierwszej kolejności należało rozpatrzyć zarzut naruszenia art. 379

pkt 4 k.p.c. wobec rozpoznania apelacji przez sędziego, który zdaniem skarżącej

został nieprawidłowo powołany, co doprowadziło do nieważności postępowania.

II CSKP 976/23

4

Na marginesie wskazać należy, że skarżąca omyłkowo i błędnie zarzuciła

naruszenie art. 394 pkt 4 k.p.c., zamiast art. 379 pkt 4 k.p.c., co wynikało z treści

uzasadnienia skargi kasacyjnej.

Skarżąca nie wskazała jednak na jakiekolwiek konkretne okoliczności (poza

powołaniem sędziego przez Krajową Radę Sądownictwa po zmianach ustawowych),

które mogłyby prowadzić do wniosku o istnieniu obiektywnie uzasadnionych

wątpliwości co do wskazanego w skardze sędziego, a tym bardziej do sformułowania

wniosku o nieważności postępowania. Powołanie sędziego sądu powszechnego na

wniosek aktualnie funkcjonującej Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej na

mocy obowiązujących przepisów ustawowych, nie jest bowiem okolicznością, która

może prowadzić do przyjęcia, że postępowanie z udziałem takiego sędziego jest

dotknięte nieważnością w rozumieniu art. 379 k.p.c. (zob. wyrok SN z 21 sierpnia

2025 r., II CSKP 899/23). W tym stanie rzeczy sformułowany w skardze kasacyjnej

zarzut (także w postaci przyczyny przyjęcia skargi do rozpoznania) w postaci

nieważności postępowania nie tylko nie został wykazany, ale nawet

uprawdopodobniony.

Ponadto podkreślenia wymaga, że zgodnie z pkt 1 uchwały składu 7 sędziów

SN z 10 października 2024 r., III CZP 44/23, żądanie sędziego lub wniosek

o wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy oparte wyłącznie na okolicznościach

towarzyszących powołaniu tego sędziego nie wywołuje skutków prawnych; w takiej

sytuacji stosuje się per analogiam art. 531 § 2 i 3 k.p.c.

Niezależnie od tego wskazać należy, że w przypadku zastrzeżeń co do

niezawisłości i bezstronności sędziów powódka mogła skorzystać z przysługujących

jej instrumentów procesowych, np. wniosku o wyłączenie sędziego

(por. postanowienie SN z 4 czerwca 2025 r., I CSK 2941/24). Zaniechanie takich

czynności w toku postępowania a powoływanie się na wątpliwości co do

bezstronności i niezawisłości sędziów dopiero w skardze kasacyjnej stanowi bez

wątpienia nadużycie prawa procesowego w rozumieniu art. 41 k.p.c.

Pozbawienie strony możności obrony praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c.

obejmuje sytuacje, w których z powodu naruszenia przepisów postępowania przez

sąd, strona, wbrew swej woli, została faktycznie pozbawiona możności działania

II CSKP 976/23

5

w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutków tego uchybienia nie można

było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji. Chodzi przy tym

o faktyczny brak możności działania (obrony), bez względu na to, czy działanie strony

mogłoby mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia. Zatem przy analizie, czy doszło do

pozbawienia strony możności obrony swych praw w sposób prowadzący do

nieważności postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. należy najpierw

rozważyć, (1) czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, następnie zbadać,

(2) czy uchybienie to wpłynęło na możność strony działania w postępowaniu (a więc

czy istniał związek przyczynowy między naruszeniem przepisu prawa

a pozbawieniem możności działania), wreszcie ocenić, (3) czy skutków tego

uchybienia nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji.

Dopiero w razie kumulatywnego spełnienia tych trzech przesłanek można uznać, że

strona została pozbawiona możności obrony (zob. postanowienie SN z 19 marca

2026 r., I CSK 220/26).

Zdaniem skarżącej nieważność postępowania miała polegać także na

odmiennej ocenie materiału dowodowego dokonanej przez Sąd drugiej instancji.

W ocenie Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym sprawę w niniejszej sprawie

nie może być mowy o pozbawieniu strony możliwości obrony swoich praw. W toku

sprawy powódka cofnęła wnioski dowodowe, tym samym sama pozbawiła się

możliwości wykazania zasadności powództwa. Ponadto twierdzenia skarżącej,

jakoby intencją cofnięcia wniosków dowodowych było nieprzedłużanie postępowania

należy uznać za lakoniczne i nieuzasadnione. Sąd drugiej instancji wprost stwierdził,

że powódka nie sprostała ciążącemu na niej obowiązkowi z art. 6 k.c.

Niewywiedzenie z przeprowadzonych dowodów wniosków zbieżnych z argumentacją

skarżącej nie świadczy o pozbawieniu jej możliwości obrony jej praw.

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie nie zaistniała nieważność

postępowania, a zarzuty skargi co do naruszenia przepisów prawa procesowego nie

mogły zostać uznane za zasadne.

W ocenie Sądu Najwyższego nie są uzasadnione również pozostałe

podniesione przez skarżącą zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

II CSKP 976/23

6

W kontekście dalszych zarzutów skargi kasacyjnej należy przypomnieć,

iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się też, że art. 382 k.p.c. tylko

wyjątkowo może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej. Sytuacja

taka ma miejsce zwłaszcza wówczas, jeżeli skarżący wykaże, że sąd drugiej instancji

bezpodstawnie pominął część zebranego w sprawie materiału, orzekając wyłącznie

na podstawie materiału zgromadzonego przed sądem pierwszej instancji albo oparł

swe merytoryczne orzeczenie na własnym materiale, z pominięciem wyników

postępowania dowodowego przeprowadzonego przez sąd pierwszej instancji,

a uchybienie to, mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Należy przy tym odróżnić

sytuację, w której sąd drugiej instancji nie uzupełnia postępowania dowodowego od

sytuacji, gdy sąd przy ferowaniu wyroku pomija materiał zgromadzony w sprawie.

Regulacja z art. 382 k.p.c. ma charakter ogólnych wytycznych, skierowanych do sądu

orzekającego w danej sprawie, wobec czego ze swej istoty nie może być

w postępowaniu apelacyjnym naruszona (samodzielnie) w sposób kwalifikowany,

widoczny "na pierwszy rzut oka". Postępowanie odwoławcze w ramach k.p.c. opiera

się na modelu apelacji pełnej, który nie ogranicza apelującego jedynie do wskazania

podstaw określonych w kodeksie, lecz na podstawie art. 382 k.p.c. przyznaje mu

także możliwość wprowadzenia nowego materiału dowodowego i faktycznego.

W obowiązującym aktualnie modelu apelacji pełnej sąd drugiej instancji powtórnie

rozpoznaje sprawę merytorycznie, w granicach zaskarżenia, co zakłada konieczność

dokonania ustaleń faktycznych, z uwzględnieniem materiału sprawy zgromadzonego

zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji. W ramach kompetencji rozpoznawczej

i kontrolnej sąd drugiej instancji może podtrzymać ustalenia faktyczne stanowiące

podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji, albo je zmienić, nawet bez

przeprowadzenia postępowania dowodowego uzasadniającego odmienne ustalenia,

chyba że szczególne okoliczności wymagają ponowienia lub uzupełnienia tego

postępowania (zob. wyrok SN z 20 sierpnia 2025 r., II CSKP 1660/22).

Sąd odwoławczy dokonał odmiennych ustaleń faktycznych na podstawie

materiału dowodowego zgormadzonego przez Sąd pierwszej instancji, co w ramach

systemu apelacji pełnej należało uznać za prawidłowe.

II CSKP 976/23

7

Potwierdzenia nie znalazł także zarzut dotyczący zasądzenia kosztów

zastępstwa procesowego. Sąd drugiej instancji szczegółowo i trafnie rozstrzygnął

o kosztach postępowania zarówno pierwszoinstancyjnego jak i drugoinstancyjnego.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c.

oddalił skargę kasacyjną powódki. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono

zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie.

Adam Doliwa

Marcin Krajewski Kamil Zaradkiewicz

(P.H.)

[r.g.]