Sąd Najwyższy wyłączył trzech sędziów z rozpoznania kasacji skazanego B.M.

Kasacja wniesiona na korzyść skazanego B.M. przez jego obrońcę została

zarejestrowana w Sądzie Najwyższym pod sygnaturą II KK 112/26 i została

przydzielona do rozpoznania Prezesowi Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby

Karnej SN Z.K. Zarządzeniem z dnia 18 marca 2026 r. sprawa została skierowana

na rozprawę oraz wyznaczono skład orzekający: SSN Z.K., SSN A.B. i SSN A.R.

Po otrzymaniu zawiadomienia o wyznaczonym składzie, skazany wniósł o

wyłączenie od udziału w sprawie wymienionych sędziów, tj. SSN Z.K., SSN A.B. i

SSN A.R. W uzasadnieniu powołał się na orzecznictwo ETPCz oraz Sądu

Najwyższego, w ocenie których sąd z udziałem sędziów powołanych w wadliwej

procedurze, co dotyczy wskazanych sędziów, narusza standardy „sądu

II KK 112/26

2

ustanowionego ustawą”, co w procedurze karnej stanowi bezwzględną przyczynę

odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. We wniosku zasygnalizowano także

wystąpienie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w orzeczeniu sądu pierwszej

instancji, bowiem – w ocenie skazanego – orzekająca w sprawie sędzia również

powołana została na swój urząd w wadliwej procedurze.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek skazanego zasługuje na uwzględnienie.

Trafnie wywiedziono w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia

2023 r. w sprawie IV KK 279/23, że „przepis art. 41 k.p.k. należy interpretować

mając w polu widzenia szczególny aspekt gwarancyjny instytucji wyłączenia

sędziego, tj. szerzej niż tylko w aspekcie istnienia obaw o stronniczość konkretnego

sędziego; mianowicie słuszne jest również baczenie na konieczność zapewnienia

stronie postępowania karnego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu. W

takim razie wykładnia wspomnianego przepisu może dopuszczać także sądową

kontrolę, czy w danej sprawie nie zachodzi obawa naruszenia standardu

niezależności i bezstronności sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz

art. 6 ust. 1 EKPC. Jak to zaznaczono w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia

12 maja 2022 r., V KO 37/22, celowe może być posłużenie się przewidzianą przez

ustawodawcę instytucją procesową minimalizującą, albo znoszącą takie zagrożenie

w sprawie, która dopiero ma zostać rozpoznana przez sąd. Podobnie jak w tym

postanowieniu, również m.in. w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, nie tracąc z pola widzenia faktu

wydania w dniu 20 kwietnia 2020 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie

U 2/20, opowiedziano się za aktualnością mającej moc zasady prawnej i wiążącej

każdy skład Sądu Najwyższego uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej

oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020

r., BSA I-4110-1/20 (zob. także postanowienia SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ

29/21, i z dnia 29 września 2021 r., V KZ 47/21). W jej pkt 1. stwierdzono, że

„nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także

wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu

II KK 112/26

3

Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.

3)”. Wspomnianą chwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 r., Sąd Najwyższy potwierdził wyrażone w uchwale połączonych Izb

Sądu Najwyższe stanowisko. Pogląd ten zyskał aprobatę także w kolejnych

orzeczeniach - m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP

1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13

października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; z dnia 14

stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia 2025 r., I KO 127/24; z dnia 17

stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r.,

II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II

KK 322/24.

W realiach rozpoznawanej sprawy odwołać należy się także do orzeczeń

sądów międzynarodowych, w tym m.in. wyroku Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga

nr 43447/19), interpretującego standard „niezależnego i bezstronnego sądu

ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności, iż udział w procesie powoływania sędziów

Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w ww. trybie (w efekcie

czego organ ten nie był niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej)

powoduje, że sąd z udziałem tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej

sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art.

6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone

także w wyroku ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek

przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego

2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20 oraz

wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce,

skarga nr 50849/21) – zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24

września 2025 r, III KK 95/95.

II KK 112/26

4

Zasadnym jest zwrócenie uwagi także na kwestię potencjalnej

odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Rozstrzygając w tej sprawie

Sąd Najwyższy miał na względzie orzecznictwo ETPCz, w którym aprobowane są

kolejne ugody zawierane ze skarżącymi wskazującymi na naruszenie ich prawa do

sądu ustanowionego ustawą na skutek wydawania orzeczeń przez Sąd Najwyższy

z udziałem wadliwie powołanych sędziów.

Wobec powyższego, orzekanie w tej sprawie przez wymienionych we

wniosku sędziów, tj. SSN Z.K., SSN A.B. oraz SSN A.R., powołanych na urząd

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. prowadziłoby do

rozpoznania sprawy przez sąd niespełniający standardów wskazanych w art. 6 ust.

1 EKPC i nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

[WB]

[a.ł]