Sędzia o wątpliwej niezależności w składzie sądu. SN uchylił wyrok wobec skazanego

Wyrokiem Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 21 marca

2023 r. (sygn. akt V K 17/22) S. W. wymierzono karę łączną. Sąd, działając na

podstawie art. 569 § 1 i § 2 k.p.k. oraz art. 85 § 1 i 2 k.k., art. 86 § 1 k.k. w zw. z art.

4 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2015 r. do dnia 24 czerwca

2020 r., połączył kary pozbawienia wolności oraz kary łączne pozbawienia wolności,

które zostały orzeczone wyrokami: Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w

Warszawie z dnia 30 czerwca 2020 roku (sygn. akt VIII K 311/20), Sądu Rejonowego

w Mińsku Mazowieckim z dnia 24 czerwca 2021 r. (sygn. akt II K 415/21), oraz Sądu

Rejonowego w Wołominie z dnia 18 grudnia 2019 roku (sygn. akt II K 909/17). W

rezultacie wymierzono mu karę łączną 9 lat pozbawienia wolności.

Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 2024 r. (sygn. akt

VIII AKa 72/24) wyrok Sądu I instancji został utrzymany w mocy.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego, zarzucając

orzeczeniu naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 4 listopada 1950 r. oraz art. 47

Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, poprzez rażące naruszenie standardu

rzetelnego procesu sądowego. Uzasadnił to wydaniem wyroku przez Sąd Apelacyjny

w Warszawie w składzie, który był nienależycie obsadzony, bowiem w składzie sądu

zasiadali sędziowie nieposiadający formalnej legitymacji do orzekania (tj. X. Y., X.1

Y.1 oraz X.2 Y.2), co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, o której mowa w

art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Prokurator wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się zasadna.

II KK 181/25

3

Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie polskiego Sądu Najwyższego,

a także w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, problem dotyczący niezależności polskich

sądów i ich odpowiedniej struktury ma charakter systemowy. Kwestia ta szczególnie

nabiera znaczenia, gdy konkretni sędziowie swoją karierę orzeczniczą zaczynali lub

kontynuowali w oparciu o decyzje Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w

trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Dotyczy to zwłaszcza

sędziów, którzy brali aktywny udział we wspieraniu tzw. „reform” wymiaru

sprawiedliwości po roku 2015 i utożsamiali się z wyrażanymi przez ówcześnie

rządzących kierunkami zmian. Problem ten nabiera dodatkowego znaczenia w

przypadku sędziów, którzy uczestniczyli w procedurze powołania przez

niekonstytucyjny organ, jakim jest wspomniana Rada, a także przyjmowali

stanowiska z rąk Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego. Działania te

prowadziły do jawnego wspierania decyzji, które były jednoznacznie uznawane przez

sądy międzynarodowe za naruszające gwarancje prawa do niezależnego sądu

ustanowionego ustawą. Ich kariery w strukturze sądownictwa powszechnego, a

nawet w Sądzie Najwyższym, były nietypowe, ponieważ awanse do sądów wyższych

instancji lub na stanowiska funkcyjne miały bezprecedensowo szybki charakter.

W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 r. (sygn. I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22) podkreślono,

że Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie określonym przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) nie jest organem tożsamym

z konstytucyjnym organem, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja

RP, w szczególności art. 187 ust. 1. W uchwale tej zaakcentowano również

konieczność uwzględnienia stopniowalności kryteriów doboru sędziów do sądów

różnych szczebli, gdzie surowsze wymagania dotyczą sędziów ubiegających się o

awans do sądów wyższej instancji.

Taka ocena dotyczy również przypadku sędziego X.2 Y.2. Kwestia

kontrowersji wokół jego osoby oraz kariery w wymiarze sprawiedliwości po 2015 roku

została kompleksowo zrekapitulowana i omówiona m.in. w sprawie o sygnaturze II

II KK 181/25

4

KK 279/24. Jego awanse oraz pełnione funkcje, w tym członkostwo w nowej Krajowej

Radzie Sądownictwa w obu kadencjach, budzą poważne wątpliwości co do

niezależności sądu, w którego składzie zasiada. Zauważalne powiązania z organami

wykonawczymi oraz akceptacja działań niezgodnych z prawem, wprowadzonych w

ramach tzw. reform sądowych po 2015 roku, podważają zaufanie do jego

obiektywizmu. Sąd, z definicji niezależny, nie może opierać swojej pozycji na bliskich

związkach z władzą wykonawczą lub ustawodawczą. Spektakularna kariera

sędziego Y.2 po 2015 r., obejmująca awans o dwa szczeble w hierarchii sądownictwa

oraz nieukończony awans do Izby Dyscyplinarnej SN, w kontekście zasiadania w

KRS, jednoznacznie wskazuje na korzyści odniesione z bezkrytycznego poparcia

decyzji politycznych związanych z tzw. reformami wymiaru sprawiedliwości.

Należy również zaznaczyć, że inny członek składu Sądu Apelacyjnego,

sędzia X. Y., była wielokrotnie uznawana przez Sąd Najwyższy za osobę, której

obecność w składzie sądu stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 §

1 pkt 2 k.p.k. (przykładowo w sprawach o sygnaturach: II KK 74/22, II KK 76/23, II

KK 296/23, II KK 506/23, II KK 37/23, II KK 297/23, II KO 26/24, II KO 20/24, II KK

168/23, II KK 527/23, II KK 368/22). Sędzia X. Y. od 2017 r. pełniła liczne funkcje

bezpośrednio związane z decyzjami Ministra Sprawiedliwości, co można uznać za

sprzeczne z orzecznictwem trybunałów europejskich w zakresie prawa do sądu

niezależnego i niezawisłego. Mimo kontrowersji, w 2018 r. przystąpiła do konkursu

na stanowisko sędziego Sądu Apelacyjnego w Warszawie, uzyskując rekomendację

KRS pomimo obecności kandydatów z wyższymi ocenami. Ostatecznie została

powołana na stanowisko postanowieniem Prezydenta RP z dnia 15 grudnia 2020 r.

Przed nominacją, decyzją Ministra Sprawiedliwości, była delegowana do pełnienia

obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie, a następnie powierzono

jej obowiązki sędziego Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w

Warszawie, którego prezesem została w 2020 r. To powołanie nastąpiło przez

Prezesa SN kierującego Izbą Dyscyplinarną, której brak niezależności został

jednoznacznie stwierdzony w orzeczeniach TSUE, ETPCz oraz w uchwałach SN.

Fakt wielokrotnego powoływania jej przez Ministra Sprawiedliwości do składów

Komisji Egzaminacyjnych dodatkowo wskazuje na ścisłe powiązania z władzą

wykonawczą i budzi wątpliwości co do jej niezawisłości. Jej karierze zawodowej

II KK 181/25

5

towarzyszyły kontrowersje dotyczące zgodności z zasadami niezależności i

niezawisłości sądownictwa, wyznaczonymi przez trybunały europejskie.

Wskazane powyżej uchybienia dotyczące obsady Sądu odwoławczego nie

wyczerpują jednak wadliwości, jakimi dotknięte jest procedowanie w niniejszej

sprawie. Analiza akt oraz przebiegu postępowania prowadzi do wniosku, że

bezwzględna przyczyna odwoławcza, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,

zaistniała już na etapie orzekania w pierwszej instancji przed Sądem Okręgowym

Warszawa-Praga w Warszawie. W składzie tego Sądu zasiadała bowiem sędzia X.3

Y.3, której status oraz ścieżka awansowa rzutują bezpośrednio na ocenę należytej

obsady sądu.

Podobnie jak w przypadku sędziów orzekających w Sądzie Apelacyjnym,

ścieżka kariery zawodowej sędzi X.3 Y.3 była przedmiotem wielokrotnej, krytycznej

oceny Sądu Najwyższego (m.in. w sprawach o sygnaturach II KK 562/24, II KK

352/24, II KK 502/24, II KK 170/25). Z ustaleń poczynionych w tych sprawach wynika,

że w latach 2008–2018 sędzia ta czternaście razy bezskutecznie ubiegała się o

awans na stanowisko sędziego sądu rejonowego w procedurach prowadzonych

przed prawidłowo ukształtowaną Krajową Radą Sądownictwa. Fundamentalna

zmiana w dynamice jej rozwoju zawodowego nastąpiła dopiero w momencie, gdy

procesy nominacyjne zaczęły być przeprowadzane przez Krajową Radę

Sądownictwa ukształtowaną w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. Sędzia Y.3, ignorując wcześniejsze niepowodzenia w konkursach na niższy

szczebel, zgłosiła swoją kandydaturę od razu na stanowisko sędziego sądu

okręgowego, uzyskując powołanie przez Prezydenta RP w dniu [...] 2020 r. (M.P. z

2020 r. poz. […]).

Z perspektywy oceny niezawisłości i bezstronności sądu w rozumieniu

standardów konstytucyjnych i konwencyjnych, kluczowe znaczenie mają dalsze

etapy jej kariery, które nierozerwalnie łączą się z działaniami władzy wykonawczej.

W dniu 5 stycznia 2023 r., posiadając zaledwie niespełna trzyletnie doświadczenie

orzecznicze, sędzia ta zgłosiła kandydaturę na delegację do Sądu Apelacyjnego w

Warszawie. Mimo wyraźnej, niejednogłośnej i negatywnej opinii Kolegium Sądu

Okręgowego oraz Wiceprezesa tego Sądu, którzy wskazywali na trudną sytuację

kadrową w jednostce macierzystej, w dniu 14 marca 2023 r. otrzymała ona

II KK 181/25

6

wspomnianą delegację. Obiektywnie rzecz biorąc, tak krótki staż pracy na

stanowisku sędziego nie pozwala na nabycie doświadczenia niezbędnego do

rzetelnego orzekania w sądzie apelacyjnym, co samo w sobie budzi wątpliwości co

do merytorycznych przesłanek tej decyzji.

Szczególnie istotny jest kontekst, w jakim doszło do wspomnianej delegacji.

Informacja o możliwości delegowania sędziów do II Wydziału Karnego Sądu

Apelacyjnego w Warszawie pojawiła się krótko po tym, jak z tego wydziału karnie

przeniesiono trzy sędzie (X.4 Y.4, X.5 Y.5 i X.6 Y.6) w odwecie za kwestionowanie

przez nie legalności KRS oraz nominacji sędziowskich dokonanych z udziałem tego

organu. Zgoda sędzi X.3 Y.3 na objęcie delegacji w takich okolicznościach musi być

oceniona jako akceptacja „wejścia na miejsce” sędziów poddanych bezprawnym

represjom przez ówczesne kierownictwo Sądu Apelacyjnego w Warszawie. Dalsze

awanse funkcyjne, w tym objęcie stanowiska przewodniczącej II Wydziału Karnego

Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 1 października 2023 r. – będąc sędzią o

znikomym stażu i jedynie delegowaną – oraz start w konkursie na stanowisko

sędziego sądu apelacyjnego bez żadnego kontrkandydata, potwierdzają tezę o

ścisłym powiązaniu jej drogi zawodowej z czynnikami politycznymi i

administracyjnymi.

Wszystkie te okoliczności, oceniane łącznie, prowadzą do wniosku, że w

przypadku sędzi X.3 Y.3 brak jest gwarancji niezależności od władzy wykonawczej,

co w świetle uchwały połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20),

prowadzi do uznania nienależytej obsady sądu. Skoro uchybienie to wystąpiło już w

pierwszej instancji, konieczne stało się uchylenie nie tylko wyroku Sądu

Apelacyjnego, ale i poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego, gdyż orzeczenie

wydane z udziałem osoby powołanej na stanowisko sędziego w opisanych wyżej

warunkach dotknięte jest nieusuwalną wadą określoną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

[J.J.]

[r.g.]

II KK 181/25

7

Małgorzata Wąsek-Wiaderek Włodzimierz Wróbel Paweł Wiliński