Obrońca chciał wyłączyć sędziego SN za udział KRS w jego powołaniu. Wniosek pozostawiony bez rozpoznania

Obrońca skazanej M. S. złożył na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o

wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Stanisława Stankiewicza od udziału w

sprawie II KK 19/26. Swoje wystąpienie umotywował tym, że procedura powołania

wyżej wskazanego sędziego przebiegała z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa w

składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Jego udział zatem w

II KK 19/26

2

rozpoznaniu sprawy M. S. może wywołać uzasadnione wątpliwości co do spełnienia

standardu konstytucyjnego gwarantującego obywatelowi bezstronności i

niezależność sądownictwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Powyższy wniosek nie mógł być przedmiotem merytorycznej oceny. Z art. 41

§ 1 k.p.k. wynika, że sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego

rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w

danej sprawie. Z kolei na podstawie art. 29 § 5 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

Sądzie Najwyższym, wprowadzonego nowelizacją z dnia 9 czerwca 2022 r. (Dz. U.

poz. 1259, dalej uSN), ustawodawca dopuścił możliwość badania spełnienia przez

sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności

sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów niezawisłości i bezstronności z

uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i postępowania po

powołaniu - na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 7 (strony postępowania

w przedmiocie rozpoznania środka zaskarżenia), jeżeli w okolicznościach danej

sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub

bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności

dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Druga z powołanych regulacji

określa szczególne postępowanie w zakresie badania spełnienia przez sędziego

Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności, a jej zakres

przedmiotowy jest węższy od przewidzianego w art. 41 § 1 k.p.k. Limitują go

wskazane w przepisie kryteria, a więc między innymi te, o których mowa we

wniosku - odnoszące się do okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego. Sąd

Najwyższy w obecnym tu składzie podziela pogląd wyrażony między innymi w

postanowieniach z dnia 14 października 2022 r., sygn. KRI 22/22 i z dnia 28

października 2022 r., sygn. II KK 375/22, że porównanie tych regulacji prowadzi do

wniosku, iż art. 29 § 5 uSN stanowi lex specialis względem art. 41 § 1 k.p.k. Po

pierwsze dlatego, że jest przepisem o charakterze mieszanym, tj. ustrojowo-

procesowym, mającym zastosowanie do sędziów Sądu Najwyższego, podczas gdy

art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter wyłącznie procesowy i odnosi się do wszystkich

II KK 19/26

3

sędziów orzekających w postępowaniu karnym, a zatem zarówno do sędziów Sądu

Najwyższego, jak i sędziów sądów powszechnych. Po drugie dlatego, że mimo

pewnego wspólnego zakresu przedmiotowego art. 29 § 5 uSN zakres ten mimo

wszystko ogranicza. Choć obie regulacje służyć mają sądowej kontroli aspektu

bezstronności sędziego, to art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter ogólny, obejmując

potencjalnie wszystkie możliwe okoliczności, podczas gdy podstawy zastosowania

art. 29 § 5 uSN zdefiniowane zostały za pomocą kryteriów wskazanych w przepisie.

Po trzecie, w ujęciu temporalnym przepis art. 29 § 5 uSN jest przepisem

późniejszym względem art. 41 § 1 k.p.k., co pozwala twierdzić, że wprowadzenie

go do porządku prawnego wywiera skutek derogujący art. 41 § 1 k.p.k. w tej części,

w której przedmioty obu regulacji się pokrywają. Większa ilość procesowych

wymogów, a tym samym gwarancji przewidzianych w art. 29 § 5 uSN, także

wspiera ten kierunek interpretacji.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego słusznie podkreśla się, że wątpliwość co

do bezstronności sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych

związanych z jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi

ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (zob.

postanowienia SN: z dnia 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19, z dnia 31 października

2023 r., V KK 358/23). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru

abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych sędziów (zob.

postanowienia SN: z dnia 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22, z dnia 4 czerwca 2025

r., IV KK 25/25). Powyższe stanowisko jest zbieżne z treścią wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, zgodnie z którym art. 41

§ 1 w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., stosowany odpowiednio na podstawie art. 741 pkt 1

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w zakresie, w jakim dopuszcza

rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania

sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa składającej się z sędziów wybranych na podstawie art. 9a ustawy z

dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U.2019.84), jest

niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej.

II KK 19/26

4

Konsekwencją zaprezentowanej wykładni jest stwierdzenie

niedopuszczalności zastosowania art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, w której z treści

wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że dotyczy okoliczności dotyczących

powołania, a dokładniej rzecz ujmując organu o to wnioskującego, tj. Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej nowelizacją z dnia 8 grudnia 2017 r. Jest to kwestia,

co do której nie można uznać opcjonalnej dopuszczalności wniosku o wyłączenie

sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Zmierzałoby to wszakże do obejścia

zawartego w art. 29 § 4 uSN bezwzględnego zakazu, który nie dopuszcza między

innymi możliwości podważenia kwestionowania niezawisłości i bezstronności

sędziego Sądu Najwyższego wyłącznie z powodu okoliczności towarzyszących

jego powołaniu.

Z uwagi na powyższe orzeczono w sentencji postanowienia.

[J.J.]

[r.g.]