Sędzia po nominacji z wadliwej procedury KRS orzekała w sprawie M.P. Wyrok uchylony

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 1 lipca 2024 roku, sygn. akt

II K 75/23, M. P. została uznana za winną popełnienia czynów z art. 148 § 1 k.k. w

zw. z art. 4 § 1 k.k. oraz art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o

przeciwdziałaniu narkomanii i na mocy art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. orzeczono w

stosunku do niej karę łączną w wymiarze 10 lat i miesiąca pozbawienia wolności.

Na skutek wniesionej przez obrońcę oskarżonej apelacji, wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Lublinie z dnia 20 listopada 2024 roku, sygn. akt II AKa 257/24,

zaskarżony wyrok utrzymano w mocy.

Od tego wyroku kasację wniósł obrońca, który rozstrzygnięciu zarzucił

naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, tj. art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw.

z art. 433 § 1 k.p.k. poprzez zaniechanie uchylenia zaskarżonego apelacją wyroku –

mimo, że Sąd I instancji był nienależycie obsadzony, albowiem orzekała w nim sędzia

X. Y., która została powołana na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w

Zamościu, na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr [...] z dnia [...] 2020

roku oraz rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami z dnia 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych ustaw, a tym samym wadliwość procesu

powołania sędziego, prowadziła do naruszenia standardów niezawisłości i

bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw

Podstawowych UE oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności.

Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu w sprawie o sygn. akt II K 75/23,

i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

II KK 200/25

3

W pisemnej odpowiedzi na kasację Prokurator Okręgowy w Zamościu wniósł

o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.

Na rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o

uwzględnienie kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna.

Na wstępie należy zaznaczyć, że Sąd Najwyższy jest związany uchwałą

trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA-I-4110-1/20 (OSNK

2020, z. 2, poz. 7). Wykładnia prawa zawarta w tej uchwale jest nadal obowiązująca

i w myśl art. 87 ust. 1 ustawy o Sądzie Najwyższym (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1093,

ze zm.) Sąd Najwyższy pozostaje nią związany jako zasadą prawną. Sąd Najwyższy

konsekwentnie staje na trafnym stanowisku, że nic w tym względzie nie zmienia

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020,

poz. 61 (por.: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2022 r., I KO

79/21 i I KO 80/21; por. także m.in.: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18

stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r.,

II KK 489/21; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2023 r., II KK 74/22). W

uchwale trzech Izb Sąd Najwyższy orzekł, że: „Nienależyta obsada sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu

bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo

wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) jeżeli wadliwość

procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia

standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.” W

uzasadnieniu opisywanej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że wadliwość

procedury nominacyjnej nie powoduje automatycznie tego, iż sąd powszechny z

udziałem sędziego powołanego w takiej procedurze jest sądem nienależycie

obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

II KK 200/25

4

Pogląd zawarty w uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego został następnie

potwierdzony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Z tego orzeczenia wynika,

iż „brak podstaw do przyjęcia a priori, że każdy sędzia sądu powszechnego, który

uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą

Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego standardu

bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka sytuacja zachodzi jedynie w stosunku do

sędziów Sądu Najwyższego, którzy otrzymali nominacje w takich warunkach”.

Jednocześnie Sąd Najwyższy uznał, że Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana

w trybie określonym przepisami ustawy nowelizującej nie jest organem tożsamym z

organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP,

w szczególności w art. 187 ust. 1.

Istotne jest także stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w

sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce. ETPCz wskazał w nim na negatywny wpływ

nowelizacji ustawy o KRS na prawo stron do „sądu ustanowionego ustawą”,

stwierdzając: „na mocy ustawy nowelizującej z 2017 r., która pozbawiła gremia

sędziowskie prawa do powoływania i wyboru sędziów zasiadających w KRS – prawa

przyznanego im przez dotychczasowe ustawodawstwo i mającego oparcie w

standardach międzynarodowych – władza ustawodawcza i wykonawcza uzyskały

decydujący wpływ na skład KRS […]. Ustawa praktycznie usunęła nie tylko

dotychczasowy system przedstawicielski, ale także gwarancje niezależności

sądownictwa w tym zakresie. W rezultacie umożliwiło to władzy wykonawczej i

ustawodawczej bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę powoływania

sędziów, z której możliwości te władze skorzystały – o czym świadczą chociażby

okoliczności towarzyszące zatwierdzaniu kandydatów na sędziów do KRS […] (pkt

274 wyroku z dnia 22 lipca 2021 r., skarga 43447/19). W późniejszym wyroku Wielkiej

Izby z dnia 15 marca 2022 r. w sprawie Grzęda przeciwko Polsce (skarga nr

43572/18) ETPCz przyjął, że „[…] cały ciąg wydarzeń w Polsce […] wyraźnie

wskazuje na to, że kolejne reformy sądownictwa miały na celu osłabienie

niezawisłości sędziowskiej, począwszy od poważnych nieprawidłowości w wyborze

sędziów Trybunału Konstytucyjnego w grudniu 2015 r., poprzez przebudowę KRS i

II KK 200/25

5

utworzenie nowych izb w Sądzie Najwyższym, po rozszerzenie kontroli Ministra

Sprawiedliwości nad sądami i zwiększenie jego roli w zakresie odpowiedzialności

dyscyplinarnej sędziów” (pkt 348). Przywołane stanowisko o statusie KRS zostało

podtrzymane także w innych orzeczeniach ETPCz (por. wyrok z dnia 8 listopada

2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19;

wyrok z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga

nr 1469/20, wyrok pilotażowy z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce,

skarga nr 50849/21).

Powodem uchylenia wyroku w tej sprawie jest orzekanie przez Sąd Okręgowy

w Zamościu z udziałem sędziego X. Y., która postanowieniem Prezydenta RP z dnia

13 marca 2023 r., 1130.[…].2023, została powołana na stanowisko sędziego Sądu

Okręgowego w Zamościu (odebranie nominacji miało miejsce w dniu 22 marca

2023 r.), co nastąpiło na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w

trybie określonym przepisami ustawy nowelizującej. Krajowa Rada Sądownictwa

uchwałą Nr [...] zarekomendowała X. Y. do powołania na stanowisko sędziego Sądu

Okręgowego w Zamościu. Jako, że ww. sędzia orzekała w tej sprawie już po

nominacji na stanowisko w sądzie wyższej instancji i przeszła pozytywnie procedurę

konkursową przed Krajową Radą Sądownictwa w kształcie nadanym ustawą

nowelizującą, konieczne było zbadanie czy Sąd z jej udziałem stanowi „sąd należycie

obsadzony” w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. oraz „sąd ustanowiony ustawą” w

rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności.

Stosując w niniejszej sprawie kryteria oceny niezależności sędziego

powołanego w nowej, wadliwej procedurze, Sąd Najwyższy uznał, że Sąd z udziałem

SSO X. Y. nie był należycie obsadzony, czego dowodzą następujące okoliczności.

Po pierwsze, sędzia zdecydowała się przystąpić do procedury awansowej

przed wadliwie obsadzoną KRS pomimo tego, że na posiedzeniu w dniu 29 stycznia

2020 r. Kolegium Sądu Apelacyjnego w Lublinie podjęło uchwałę o odstąpieniu od

opiniowania kandydatów na wolne stanowiska sędziowskie w Sądach Okręgowych

w Lublinie, Siedlcach i Zamościu. Dodatkowo Zgromadzenie Ogólne Sędziów

Apelacji Lubelskiej na posiedzeniu w dniu 31 stycznia 2020 r. podjęło uchwały

wzywające sędziów do wycofania się z procedur konkursowych prowadzonych przed

II KK 200/25

6

niekonstytucyjnym organem (treść uchwał została przywołana w postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia z dnia 5 czerwca 2024 r., II KK 629/23). Oprócz systemowej

wadliwości samej procedury nominacyjnej, w której uczestniczyła sędzia X. Y.,

należało wziąć pod uwagę sam przebieg postępowania konkursowego,

zakończonego jej rekomendowaniem na urząd sędziego Sądu Okręgowego w

Zamościu. W tym postępowaniu zespół Krajowej Rady Sądownictwa, na posiedzeniu

w dniu 6 marca 2020 r., po przeanalizowaniu dostępnych materiałów, jednogłośnie

rekomendował do powołania na dwa wolne stanowiska dwie kontrkandydatki X. Y..

Ponadto, co istotne, sędzia X. Y. otrzymała negatywną oceną kwalifikacyjną

sporządzoną przez sędziego wizytatora. Z tej opinii wynika m.in., że kandydatka

wykazuje się średnim przygotowaniem do objęcia urzędu sędziego sądu okręgowego.

Odwołując się do statystyk sędzia wizytator wskazała, że w zakresie obciążenia i

wydajności wyniki statystyczne ww. sędziego są lepsze od wyników Wydziału, w

ramach którego orzekała, jedynie w zakresie ujętego procentowo kończenia spraw i

odraczania spraw – pozostałe wskaźniki w zakresie obciążenia i wydajności są

gorsze od wyników Wydziału i okręgu. Sędzia X. Y. miała lepszą od średniej w

Wydziale i okręgu terminowość sporządzania uzasadnień, jednakże odnośnie do

sprawności postępowania sędzia wizytator wskazała, że wyniki kandydatki nie są

dobre, w ocenianym okresie nie opanowała bowiem wpływu spraw. W opinii

wskazano także, że Kandydatka wykazuje znajomość prawa materialnego na

poziomie zadowalającym. Podsumowując podkreślono, że pozytywne aspekty pracy

Pani sędzi – zdaniem wizytatora – nie mogą zniwelować poważnych uchybień

stwierdzonych w toku sporządzania opinii, jak i przez Sąd Okręgowy w Zamościu.

Dwie pozostałe osoby startujące w przedmiotowym konkursie otrzymały oceny

„bardzo pozytywne”, pomimo tego jedna z takich osób nie otrzymała ostatecznie

rekomendacji Rady, zaś otrzymała ją właśnie X. Y.. Co więcej, ostatecznie

rekomendacje Krajowej Rady Sądownictwa otrzymały dwie osoby, które udzielały

poparcia kandydatom na członków Krajowej Rady Sądownictwa, podpisując

stosowne listy poparcia (o czym szerzej poniżej). Tym samym trzeba zauważyć, że

sędzia X. Y. uzyskała rekomendację Krajowej Rady Sądownictwa pomimo braku

rekomendacji zespołu oceniającego KRS, negatywnej opinii sędziego wizytatora,

pozytywnej opinii wizytatorów o dwóch kontrkandydatkach, jak również dopiero w

II KK 200/25

7

ostatecznym głosowaniu Rady, które poprzedziło uzyskanie dodatkowych informacji

o jej kandydaturze. Udzielając rekomendacji Rada w uchwale podała, że decydujący

był najdłuższy staż orzeczniczy i doświadczenie zawodowe, zaś w kontekście

negatywnej opinii sędziego wizytatora Rada uwzględniła uwagi Kandydatki do oceny

i nie podzieliła wniosków wizytatora. Zdaniem KRS analiza treści oceny nie pozwala

na wysnucie wniosku tożsamego z końcową konkluzją wizytatora. Podniosła, że

niewątpliwie kandydatka dopuściła się pewnych uchybień, natomiast nie miały one

tak rażącego charakteru, aby miały skutkować negatywną oceną jej pracy,

uwzględniając m.in. dane statystyczne dotyczące stabilności orzecznictwa czy

kończenia spraw, jak również przedłożoną pozytywną opinię Prezesa Sądu

Rejonowego w Zamościu.

Po drugie, sędzia X. Y. dała wyraz swojej akceptacji dla tzw. reform wymiaru

sprawiedliwości poprzez dwukrotne podpisanie list poparcia dla kandydata do

Krajowej Rady Sądownictwa – sędziego Z. Ł. – co miało miejsce w 2018 r. i w 2022 r.

Każdy z takich podpisów ma istotne znaczenie z punktu widzenia rozstrzygnięcia

testu niezależności i bezstronności, jednakże w tej sprawie kluczowe jest złożenie

drugiego z wymienionych podpisów na liście poparcia. O ile wsparcie dla sędziego

Z. Ł. w 2018 r. można próbować tłumaczyć sędziowską solidarnością regionalną oraz

uwzględnić fakt, że w tamtym czasie brak było orzeczeń przesądzających status

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy nowelizującej

oraz konsekwencje tego statusu, o tyle już powyższe argumenty nie dają się

przełożyć na zachowanie SSO X. Y. w 2022 r. Złożenie drugiego z podpisów miało

bowiem miejsce już po wydaniu orzeczeń kwestionujących sposób wyboru składu

osobowego Krajowej Rady Sądownictwa i wskazujących na negatywne skutki

funkcjonowania tak ukształtowanej Rady, związane z jej powiązaniem z władzą

polityczną, które były znane powszechnie. Nastąpiło to zwłaszcza po wydaniu

opisanej w pierwszej części uzasadnienia uchwały trzech Izb Sądu Najwyższego

oraz orzeczeń trybunałów międzynarodowych: m.in. wyroku TSUE z dnia 19

listopada 2019 r., C-585/18, C-624/18 i C-625, czy powoływanego już wyroku ETPCz

w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce. Po drugie, nie można pominąć tego, że

podpisanie listy poparcia w 2022 r. miało miejsce już po uzyskaniu pozytywnej

uchwały Krajowej Rady Sądownictwa (która jest dokumentem z dnia [...] 2020 r.), a

II KK 200/25

8

przed otrzymaniem nominacji z rąk Prezydenta RP, który to okres (ostatecznie od

dnia [...] 2020 r. do dnia […] 2023 r.) był obiektywnie długotrwały. Tym samym

złożenie drugiego z podpisów niejako poprzedzało uzyskanie wyczekiwanej

nominacji.

W ocenie Sądu Najwyższego nie można również pominąć faktu wzięcia

udziału w posiedzeniu plenarnym Rady, na którym zapadła uchwała z dnia [...]

2020 r., Nr [...], sędziego Z. Ł., który nie wyłączył się od głosowania, a któremu sędzia

X. Y. udzieliła wcześniej (w 2018 r.) poparcia jako kandydatowi na członka Rady.

Wskazane okoliczności trudno interpretować inaczej jak tylko w ten sposób, że

awans zawodowy sędzi X. Y. był istotnie powiązany z podpisywaniem kolejnych list

poparcia dla kandydata do KRS, sędziego Z. Ł.

Nie bez znaczenia pozostaje także to, że Pani X. Y. kilkakrotnie już ubiegała

się o awans na urząd sędziego sądu okręgowego i do czasu awansu uzyskanego

ostatecznie w 2023 r. nie udało jej się przejść pozytywnie żadnej procedury

konkursowej. Podejmowane przez nią próby miały miejsce w latach 2005, 2007 i

2009. W tych postępowaniach konkursowych sędzia X. Y. uzyskiwała od sędziów

wizytatorów opinie „umiarkowanie pozytywne”, w pierwszej procedurze otrzymała

także negatywną opinię Kolegium Sądu Okręgowego w Zamościu. Droga awansowa

sędziego X. Y. została szczegółowo opisana w uzasadnieniu postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 5 czerwca 2024 r. wydanego w sprawie II KK 629/23. W tym

zakresie Sąd Najwyższy odsyła do zawartych w tym orzeczeniu ustaleń, ocen i

wniosków.

Zaprezentowana powyżej argumentacja prowadzi do wniosku o braku

spełnienia przez ww. sędziego standardów instytucjonalnej niezależności i

bezstronności. Udział w wadliwej procedurze konkursowej przed KRS w momencie,

gdy działalność tego organu była jawnie i przez różne organy kwestionowana,

uzyskanie rekomendacji KRS pomimo braku rekomendacji zespołu Rady i

negatywnej opinii sędziego wizytatora, uwzględnienie konsekwentnych

wcześniejszych prób ubiegania się o awans, które nie przyniosły zakładanego

rezultatu, zachowania dające wyraz poparcia dla tzw. reform wymiaru

sprawiedliwości, w rzeczywistości mających skutki destrukcyjne, muszą zostać

ocenione krytycznie i jako wystarczające dla negatywnego wyniku testu

II KK 200/25

9

niezależności i bezstronności. Dlatego też zasadne jest twierdzenie, że sąd z

udziałem SSO X. Y. (w tej sprawie orzekającej jeszcze w Sądzie Rejonowym, ale już

po uzyskaniu nominacji w wadliwej procedurze) nie był sądem należycie

obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Dodatkowo należy podkreślić, że Sądy orzekające z udziałem SSO X. Y. były

już uprzednio poddawane ocenom - testom niezależności i bezstronności składu w

innych sprawach zawisłych przed Sądem Najwyższym, prowadząc do uchylenia

orzeczeń wydawanych z udziałem tego sędziego z powodu bezwzględnej przyczyny

odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob. powołane już postanowienie z dnia 5

czerwca 2024 r., II KK 629/23, wyrok z dnia 16 stycznia 2025 r., II KK 322/24 oraz

wyrok z dnia 29 stycznia 2025 r., II KK 371/24).

Zdaniem Sądu Najwyższego zaszła konieczność uchylenia nie tylko

zaskarżonego kasacją wyroku, ale także wyroku Sądu meriti i przekazania sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Zamościu, jako właściwemu do

przeprowadzenia postępowania w pierwszej instancji.

Przeprowadzając postępowanie ponownie Sąd Okręgowy, jak również

potencjalnie następnie Sąd Apelacyjny w Lublinie jako sąd odwoławczy, będzie miał

powyższe uwagi na względzie i zagwarantuje prawo stron postępowania do

rzetelnego procesu oraz bezstronnego, niezależnego instytucjonalnie sądu.

Z tych też względów należało orzec jak w wyroku.

Jacek Błaszczyk

Jarosław Matras

Marek Pietruszyński

[WB]

[a.ł]