Sąd Najwyższy uniewinnił oskarżonego za oszustwo na aukcji internetowej

K. P. został oskarżony o to, że w dniu 18 sierpnia 2006 roku w S., powiatu l.,

województwa […] działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził do

niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem w kwocie 135 złotych T. S. w ten

II KK 213/26

2

sposób, że zaoferował na aukcji internetowej portalu […] nr […] do sprzedaży kartę

graficzną […] 128 MB, a następnie po otrzymaniu pieniędzy karty graficznej nie

dostarczył, tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.

Sąd Rejonowy w Lipsku wyrokiem z dnia 26 marca 2007 r., sygn. akt II K 23/07

uznał oskarżonego K. P. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za to na

podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1, 2 i 3 k.k. skazał go na karę 10 miesięcy

pozbawienia wolności i grzywnę w wysokości 70 stawek dziennych ustalając

wysokość jednej stawki na 10 złotych (pkt I). Sąd orzekł o zawieszeniu wykonania

orzeczonej kary pozbawienia wolności na okres próby 3 lat (pkt II) oraz oddał

oskarżonego pod dozór kuratora (pkt III). Ponadto sąd orzekł o kosztach sądowych

(pkt IV).

Żadna ze stron nie wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku, wobec

czego orzeczenie uprawomocniło się w dniu 3 kwietnia 2007 r.

Od powyższego wyroku kasację na korzyść skazanego wniósł Rzecznik Praw

Obywatelskich, który zaskarżonemu wyrokowi zarzucił rażące i mające istotny wpływ

na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 387

§ 2 k.p.k. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy

kodeks postępowania karnego, ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks

postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie

informacji niejawnych (Dz. U. Nr 17, poz. 155), polegające na niesłusznym

uwzględnieniu wniosku oskarżonego K. P. o wydanie wobec niego wyroku

skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i wymierzenie określonych w nim kar,

któremu nie sprzeciwił się prokurator i pokrzywdzony, w następstwie czego doszło

do rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisu

prawa materialnego, to jest art. 286 § 1 k.k., polegającego na skazaniu oskarżonego

za czyn, który nie zawierał wszystkich znamion przestępstwa oszustwa, które to

naruszenie było rażące oraz miało istotny wpływ na treść orzeczenia.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uniewinnienie

K. P. od zarzucanego mu czynu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

II KK 213/26

3

Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich jest oczywiście zasadna, dlatego

podlegała rozpoznaniu i uwzględnieniu na posiedzeniu bez udziału stron, zgodnie z

treścią art. 535 § 5 k.p.k.

Należy w pełni podzielić zarzut zawarty w kasacji Rzecznika Praw

Obywatelskich o rażącym naruszeniu przez Sąd Rejonowy w Lipsku przepisu prawa

karnego procesowego w postaci art. 387 § 2 k.p.k. oraz prawa materialnego w

postaci art. 286 § 1 k.k., co z uwagi na charakter tego uchybienia miało istotny wpływ

na treść wyroku.

Zgodnie z treścią art. 286 § 1 k.k. kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,

doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym

mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności

do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia

wolności od 6 miesięcy do lat 8. Przestępstwo oszustwa polega zatem na działaniu,

którego istotą jest wprowadzenie w błąd innej osoby albo wyzyskanie jej błędu lub

niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego takiego działania sprawcy.

Innymi słowy, działanie sprawcy, określone w art. 286 § 1 k.k., jako doprowadzenie

do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem, sprowadza się

zatem do trzech wymienionych w tym przepisie sposobów: wprowadzenie w błąd,

wyzyskanie błędu, wyzyskanie niezdolności do należytego pojmowania

przedsiębranego działania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że

pierwszy i drugi sposób opiera się na błędzie pokrzywdzonego, którego wyobrażenie

o rzeczywistości nie odpowiada faktom w zakresie istotnym dla podjęcia decyzji o

określonym rozporządzeniu mieniem. Sprawca albo błąd ten wywołuje,

przedstawiając pokrzywdzonemu fałszywy obraz rzeczywistości, albo wykorzystuje

fakt, że pokrzywdzony z innego powodu jest już w błędzie (zob. wyrok SN z dnia 2

grudnia 2002 r., IV KKN 135/00; wyrok SN z dnia 10 marca 2004 r., II KK 381/03;

wyrok SN z dnia 18 czerwca 2019 r., V KK 246/18). Trzeci sposób popełnienia

przestępstwa oszustwa wiąże się ze szczególnymi cechami osoby dokonującej

rozporządzenia mieniem. Jej niezdolność do należytego pojmowania

przedsiębranego działania może mieć charakter trwały, jak i przejściowy (zob. M.

Gałązka, w: A. Grześkowiak (red.), K. Wiak (red.), Kodeks karny. Komentarz,

Warszawa 2024, s. 1746). Zatem wszystkie inne sposoby wywołania skutku w

II KK 213/26

4

postaci niekorzystnego rozporządzenia mieniem pozostają poza zakresem

kryminalizacji przepisu art. 286 § 1 k.k. (zob. wyrok SN z dnia 17 czerwca 2025 r., III

KK 216/25).

W przedmiotowej sprawie opis zarzucanego K. P. czynu, zarówno zawarty w

akcie oskarżenia, jak i w sentencji wyroku, w przeciwieństwie do opisu zarzutu (k.

137 akt), poza znamionami działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz

doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, nie zawiera wskazania,

że oskarżony wprowadził w błąd T. S., wyzyskał jego błąd albo niezdolność do

należytego pojmowania przedsiębranego działania sprawcy. W opisie czynu

przypisanego skazanemu zawarto jedynie ustalenie, że K. P. działając w celu

osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia

własnym mieniem w kwocie 135 złotych T. S. w ten sposób, że zaoferował na aukcji

internetowej portalu […] nr […] do sprzedaży kartę graficzną […] 128 MB, a następnie

po otrzymaniu pieniędzy karty graficznej nie dostarczył. Stwierdzić zatem należy, że

czyn zarzucany oskarżonemu nie zawiera wszystkich znamion przestępstwa

oszustwa określonego w art. 286 § 1 k.k. Podkreślić trzeba, że brak w opisie czynu

przypisanego oskarżonemu w wyroku (art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.) jakiegokolwiek

znamienia ustawowego typu czynu zabronionego, zgodnie z treścią art. 1 § 1 k.k. i

art. 115 § 1 k.k., skutkuje niemożnością przypisania odpowiedzialności karnej za ten

czyn (zob. wyrok SN z dnia 6 kwietnia 2017 r., V KK 372/16).

Dodatkowo wskazać należy, iż sąd, rozpoznając wniosek złożony na podstawie art.

387 § 1 k.p.k., zobowiązany jest przede wszystkim sprawdzić zaistnienie wszystkich

warunków dopuszczalności takiego wniosku. Jednym z nich jest kontrola jego

zgodności z przepisami prawa karnego materialnego, obejmująca m.in. prawno-

karną ocenę czynu, jak też wymiar kary bądź środków karnych. Jeśli treść wniosku

tychże regulacji prawnych nie respektuje, niewątpliwym obowiązkiem sądu jest bądź

to uzależnienie swojej decyzji o uwzględnieniu tego wniosku od dokonania w nim

zmiany konwalidującej dostrzeżoną wadliwość (art. 387 § 3 k.p.k.), bądź też

rozpoznanie w dalszym ciągu sprawy na zasadach ogólnych (zob. wyrok SN z dnia

6 marca 2024 r., III KK 622/23; wyrok SN z dnia 26 czerwca 2024 r., III KK 73/24).

Sąd Rejonowy w Lipsku w niniejszej sprawie nie przeprowadził takiej kontroli w

sposób prawidłowy, przez co, jak słusznie wskazał skarżący, doszło do rażącego i

II KK 213/26

5

mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenia przepisów prawa karnego

procesowego, a mianowicie art. 387 § 1, 2 i 3 k.p.k. Sąd meriti nie dokonał, na

płaszczyźnie zgodności z przepisami prawa materialnego, należytej oceny wniosku

oskarżonego o wydanie wyroku w trybie art. 387 k.p.k., bowiem pominął konieczność

ustalenia, że okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, co odnosi

się do realizacji wszystkich znamion zarzucanego czynu (zob. wyrok SN z dnia 19

października 2022 r., III KK 378/22), a tym samym uwzględnił wadliwy wniosek o

dobrowolne poddanie się karze.

Nie budzi zatem wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie doszło do rażącego

naruszenia wskazanych w kasacji przepisów art. 387 § 2 k.p.k. i art. 286 § 1 k.k., a

naruszenie to miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Podkreślić również należy, że z uwagi na opis czynu oraz kierunek

zaskarżenia, Sąd Najwyższy nie mógł uchylić zaskarżonego wyroku i przekazać

sprawy do ponownego rozpoznania. W zaistniałej sytuacji koniecznym było uchylenie

zaskarżonego kasacją wyroku i uniewinnienie oskarżonego K. P. od popełnienia

zarzucanego mu czynu.

O kosztach postępowania w sprawie orzeczono na podstawie art. 632

pkt 2 k.p.k. i art. 638 k.p.k., obciążając nimi Skarb Państwa.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[J.J.]

[r.g.]

Małgorzata Bednarek Anna Dziergawka Ryszard Witkowski