Wniosek o wyłączenie sędziego SN P.K. za tryb jego powołania oddalony

Wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 12 września

2024 r., sygn. akt VI Ka 677/24, utrzymujący w mocy wyrok Sądu Rejonowego dla

Warszawy Pragi-Północ w Warszawie z dnia 19 marca 2024 r., sygn. akt III K

902/23, został zaskarżony kasacją przez obrońcę skazanego G.Ł. Sprawa ta

została zarejestrowana w Sądzie Najwyższym pod sygnaturą akt II KK 24/25, zaś

zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej

przydzielono ją do rozpoznania SSN P.K. Obrońca skazanego G.Ł. złożył wniosek

o wyłączenie SSN P.K., na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., od

rozpoznania sprawy kasacyjnej o sygn. akt II KK 24/25. W uzasadnieniu stanowiska,

II KK 24/25

2

odwołując się orzecznictwa, wskazano na uzasadnione wątpliwości co do

bezstronności ww. Sędziego SN w aspekcie instytucjonalnym, wynikające z trybu

powołania do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego, tj. na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych ustaw

(Dz.U. z 2018 r. poz. 3). Zdaniem wnioskodawcy, rozpoznanie ww. sprawy

kasacyjnej w takim składzie może świadczyć o lekceważeniu standardów

procesowych, orzecznictwa ETPCz oraz „o bezwzględnym dążeniu do utrzymania

własnego statusu kosztem praworządności oraz interesów stron postepowania”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek obrońcy skazanego nie zasługiwał na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. sędzia

ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Treść

powołanego przepisu, dla stwierdzenia podstawy wyłączenia sędziego, wymaga

istnienia określonej kategorii okoliczności, które, jeżeli zestawić je z przedmiotem

rozstrzygnięcia w określonej sprawie, prowadzi do wniosku o uzasadnionej

wątpliwości co do bezstronności sędziego, mającego ją rozstrzygnąć. Oznacza to,

że pomiędzy podnoszonymi okolicznościami, które powinny mieć charakter

rzeczywisty i obiektywny, a rozstrzygnięciem konkretnej sprawy musi zachodzić

związek, pozwalający na wyprowadzenie wniosku o istnieniu uzasadnionej

wątpliwości co do braku bezstronności w rozstrzygnięciu tej sprawy, a więc o

potencjalnie możliwym rozstrzygnięciu na korzyść jednej ze stron, bez

uzasadnionych podstaw. Uzasadniona wątpliwość co do bezstronności, w

rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., zachodzi zatem zawsze in concreto, a nie in abstracto.

Nie może więc stanowić jedynie subiektywnego przekonania określonej osoby, lecz

winna być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się zewnętrznej weryfikacji

(zob. postanowienie SN z 11 stycznia 2012 r., III KK 214/11, OSNKW 2012, z. 4,

poz. 4).

W świetle powyższych uwarunkowań, sama treść wniosku i wskazane w nim

kwestie ustrojowe (normatywne), związane z trybem powoływania sędziego nie

pozwalają na konstatację, że w odniesieniu do SSN P.K. zachodzą racjonalne

II KK 24/25

3

podstawy, określone w art. 41 § 1 k.p.k., nakazujące wyłączenie ww. od udziału in

concerto w przedmiotowej sprawie o sygn. akt II KK 24/25. Wątpliwości co do

bezstronności sędziego nie można bowiem przyjmować a priori, czyli bez

rzeczowego wykazania takiej okoliczności w realiach danej sprawy. Nie jest taką

okolicznością sytuacja publicznoprawna, wynikająca z objęcia stanowiska sędziego

Sądu Najwyższego na wniosek KRS w składzie określonym przepisami przywołanej

wyżej ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. Przede wszystkim wskazać należy, iż

Konstytucja RP przyznaje wyłącznie Prezydentowi RP kompetencję do

powoływania sędziów. Fundament tej ustrojowej pozycji Prezydenta RP wynika z

art. 179 Konstytucji RP, zgodnie z którym sędziowie są powoływani przez

Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa na czas nieoznaczony.

Normy dekodowane z art.180 Konstytucji RP dopełniają treść art. 179 Konstytucji

RP w zakresie gwarancji nieusuwalności sędziego, którymi sędzia zostaje objęty z

chwilą powołania. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 5 czerwca 2012 r. (K 18/09),

podkreślił, iż art. 179 Konstytucji RP jest „(…) normą kompletną, jeśli chodzi o

określenie kompetencji Prezydenta w zakresie powoływania sędziów, gdyż zostały

w nim uregulowane wszystkie niezbędne elementy procedury nominacyjnej.”

Charakter powołania, przez wzgląd na art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP stanowi

prezydencką prerogatywę, która pozostaje w sferze jego wyłącznej gestii i

odpowiedzialności. Konieczne jest także zaznaczenie, że procedura zaskarżenia

postanowienia Prezydenta RP o powołaniu do pełnienia urzędu sędziego nie

została w ogóle przewidziana (w ustawie zasadniczej), wobec czego nie podlega

ono żadnej formie kontroli lub weryfikacji, zaś przyjęcie odmiennego założenia

godziłoby w charakter prezydenckiej prerogatywy (zob. P. Bialic, Charakter prawny

postanowienia Prezydenta RP o powołaniu do pełnienia urzędu sędziego,

Kwartalnik KSSiP 2[54]/2024, s. 67-90). Tym samym, żaden sąd (a tym bardziej

żaden inny organ władzy publicznej) nie dysponuje, w świetle norm konstytucyjnych,

kompetencją do weryfikacji pozycji ustrojowej sędziego, czy szerzej - jakiejkolwiek

w nią ingerencji, poza trybem szczególnym, który wynika z samej Konstytucji (art.

180 Konstytucji RP). Jedną ze składowych zasad demokratycznego państwa

prawnego jest zasada zaufania obywatela do państwa wyrażająca się również w

możliwości oczekiwania przez obywatela, aby organy państwa prawidłowo

II KK 24/25

4

stosowały obowiązujące przepisy prawa, skoro zgodnie z art. 7 Konstytucji RP,

organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. W świetle

przywołanej zasady praworządności (legalizmu) organy władzy publicznej nie mogą

przypisywać sobie kompetencji, które nie zostały im przyznane w aktach prawnych

odpowiedniej rangi (zob. postanowienia NSA: z 9 października 2012 r., I OSK

1874/12; z 7 grudnia 2017 r., I OSK 857/17).

Zauważyć wypada, że istotna wadliwość postępowań nominacyjnych w

polskim wymiarze sprawiedliwości - naruszających standardy konstytucyjne - na

przestrzeni ostatnich lat nie jest żadnym novum. Trybunał Konstytucyjny już

wcześniej kilkakrotnie kwestionował odpowiednie przepisy normujące

postępowanie przed Krajową Radą Sądownictwa w przedmiocie przedstawienia

kandydatów do pełnienia urzędu sędziego. Dotyczyło to np.: braku możliwości

odwołania się od uchwał Krajowej Rady Sądownictwa (zob. wyrok TK z 27 maja

2008 r., SK 57/06, OTK ZU 2008, nr 4/A, poz. 63); ustalenia reguł postępowania

przed Krajową Radą Sądownictwa w drodze rozporządzenia (zob. wyrok TK z 19

listopada 2009 r., K 62/07, OTK ZU 2009, nr 10/A, poz. 149); zasady bezwzględnej

jawności głosowań w Krajowej Radzie Sądownictwa (zob. wyrok TK z 16 kwietnia

2008 r., K 40/07, OTK ZU 2008, nr 3, poz. 44); czy też kryteriów oceny kandydatów

na sędziów (zob. wyrok TK z 29 listopada 2007 r., SK 43/06, OTK ZU 2007, nr 10/A,

poz. 130). Co więcej, jak wynika z ugruntowanego stanowiska Trybunału

Konstytucyjnego, nawet stwierdzenie niekonstytucyjności badanych unormowań,

nie uzasadnia kwestionowania legalności aktów powołania sędziów wydanych z

zastosowaniem owych niekonstytucyjnych przepisów. Stwierdzenie bowiem

niekonstytucyjności określonych przepisów, powinno zawsze prowadzić do

zapewnienia lepszej realizacji norm konstytucyjnych, natomiast w żadnym wypadku

nie może implikować skutków, które powodują poważniejsze naruszenie norm

konstytucyjnych niż samo naruszenie Konstytucji RP poprzez uchwalenie badanych

przepisów. Co istotne, przedstawione wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego,

wskazujące wprost na wadliwość procedury nominacyjnej przed Krajową Radą

Sądownictwa, nie skutkowały nigdy podważaniem skuteczności powołań

sędziowskich. Ponadto, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 25 marca 2019 r. (K

12/18) przesądził, że wybór sędziów - członków Krajowej Rady Sądownictwa przez

II KK 24/25

5

władzę ustawodawczą jest zgodny z ustawą zasadniczą. Skoro w świetle art.190

ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i mają moc

powszechnie obowiązującą, to należy stanąć na stanowisku, że sędziowie powołani

przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej

ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw, posiadają w pełni ten sam status co sędziowie

powołani przed rokiem 2018 i przysługuje im taka sama władza sądownicza. Brak

jest też - co do zasady - racjonalnych podstaw do kwestionowania ich niezawisłości

i bezstronności, a tym bardziej ważności i skuteczności powołania. W orzecznictwie

wskazuje się, że badanie ważności lub skuteczności aktu ustrojowego Prezydenta

RP powołania sędziego oraz wynikającego z niego stosunku ustrojowego

łączącego sędziego z Rzeczpospolitą Polską przez Prezydenta RP - odrębnego od

stosunku służbowego - nie jest dopuszczalne w jakimkolwiek postępowaniu przed

sądem lub innym organem państwowym. Nie jest w szczególności dopuszczalne

ustalenie istnienia albo nieistnienia tego stosunku na drodze sądowej (zob.

postanowienie SN z 5 listopada 2009 r., I CSK 16/09). Z kolei celem kontroli i

stosowania kryteriów określonych w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 19 listopada 2019 r., wydanym w połączonych sprawach C-585/18,

C-624/18 i C-625/18 jest zapewnienie rozpoznania sprawy przez sąd spełniający

kryteria niezależności i bezstronności, a nie następcza kontrola aktu powołania

sędziego. Kontrola ta ma charakter wstępny i następuje na etapie uchwał KRS o

rekomendowaniu sędziego, wyłącznie w sytuacji ich zaskarżenia do Sądu

Najwyższego. Inaczej, wobec niedopuszczalności kontroli sądowej aktów

ustrojowych Prezydenta RP, prowadziłoby to do naruszenia prerogatywy

Prezydenta RP do powoływania sędziów. Nie sposób także pominąć, że z

przywołanego wyżej wyroku TSUE wynika, że do naruszenia standardu

niezawisłości i bezstronności może dojść jedynie wówczas, jeśli w konkretnej

sprawie i konkretnych okolicznościach zachodzi zespół szczególnych okoliczności,

związanych nie tylko z procesem powołania, ale i powstałych po powołaniu na

stanowisku sędziego. Zauważyć przy tym należy, że TSUE w wyroku z dnia 9 lipca

2020 r. (C-272/19, VQ przeciwko Land Hessen, pkt 54) wskazał, że sam fakt, że

władze wykonawcze lub ustawodawcze uczestniczą w procesie mianowania

II KK 24/25

6

sędziego nie może prowadzić do powstania zależności sędziego od tych władz, ani

do wzbudzenia wątpliwości co do jego bezstronności, jeżeli po mianowaniu

zainteresowany nie podlega żadnej presji i nie otrzymuje instrukcji w ramach

wykonywania swoich obowiązków (zob. postanowienie SN z 10 sierpnia 2023 r., V

KK 162/22).

Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20

kwietnia 2020 r. (U 2/20), stwierdzający, że uchwała składu połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, jest niezgodna z: a) art. 179, art. 144 ust. 3 pkt

17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP, b) art. 2 i

art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, c) art. 6 ust. 1 EKPCz. Mając na uwadze

treść powyższego wyroku TK podkreślić należy, iż Konstytucja jest najwyższym

prawem Rzeczypospolitej Polskiej (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP), zaś w świetle art.

190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc

powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec tego żaden sąd nie jest

uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego do wzruszenia

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego podważania

obowiązywania wyroku tego Trybunału. W konsekwencji należy uznać, że Sąd

Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w świetle treści art. 190 ust. 1

Konstytucji RP, nie był formalnie związany uchwałą składu połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, skoro przestała być ona elementem porządku

prawnego (została uznana przez TK jako niezgodna z Konstytucją RP), natomiast

przedstawiona w niej argumentacja może być rzecz jasna wykorzystywana w

praktyce orzeczniczej, w granicach normalnych sposobów wykładni prawa (zob.

postanowienia SN: z 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; z 28 lutego 2023 r., III KK

23/23; z 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23). Nadanie przez Konstytucję RP mocy

powszechnie obowiązującej orzeczeniom Trybunału Konstytucyjnego oznacza, iż

jest nimi związany także Sąd Najwyższy. Odnosi się to również do uchwały z 23

stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20). W świetle ostatecznych i mających moc

powszechnie obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1

Konstytucji RP), brak jest zatem normatywnych podstaw do podważania

II KK 24/25

7

konstytucyjnego umocowania KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. oraz jej uprawnień do wykonywania zadań z

zakresu wymiaru sprawiedliwości, a także kwestionowania ważności i skuteczności

powołań sędziowskich dokonanych przez Prezydenta RP w ramach przysługującej

mu wyłącznej i nie podlegającej weryfikacji prerogatywy, na podstawie

rekomendacji udzielonej przez ten organ (zob. postanowienie TK z 3 czerwca 2008,

Kpt 1/08; wyroki TK: z 25 czerwca 2012 r., K 18/09; z 11 września 2017 r., K 10/17).

Nie ulega także wątpliwości, że sędziowie są niezawiśli i nieusuwalni (art.

178 i 180 Konstytucji RP), dlatego też wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy

nie może być dowolne. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4

marca 2020 r., P 22/19, OTK-A 2020/31 - art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.

w zakresie w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z

powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą

sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej

Radzie Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji RP (por. wyrok TK z dnia 25 listopada 2025 r., P 7/23). Zatem wniosek

złożony w trybie art. 41 § 1 k.p.k., który został oparty jedynie na okolicznościach

towarzyszących powołaniu na stanowisko sędziego, jest niedopuszczalny z mocy

ustawy. Mając na względzie powyższe, wątpliwość co do bezstronności sędziego

określona w art. 41 § 1 k.p.k., musi zatem wynikać z pewnych okoliczności

faktycznych, nie zaś jedynie z regulacji prawnych konstytuujących ustrój

sądownictwa. Instytucja określona w art. 41 § 1 k.p.k. nie stanowi bowiem

narzędzia kontroli procesu powołania na stanowisko sędziego. W świetle aktualnie

obowiązujących unormowań nie ma możliwości kwestionowania prawidłowości

powołania sędziego przez Prezydenta RP, albowiem rozstrzyga ono w sposób

definitywny kto jest sędzią. Tak powołany sędzia jest prawidłowo umocowany do

wykonywania czynności orzeczniczych. Natomiast kwestie ustrojowe (normatywne),

związane z trybem powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone

unormowania ustawowe regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie

szeroko rozumianego trybu i zasad powoływania sędziów), nie mogą stanowić

podstawy wniosku o wyłączenie sędziego. Wnioski, składane w oparciu o podstawę

II KK 24/25

8

z art. 41 § 1 k.p.k., mogą zatem dotyczyć określonych kwestii faktycznych, nie zaś

prawno-ustrojowych. Słowem, w regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności

natury faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać

wątpliwości co do obiektywnego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy przez

konkretnego sędziego. Do okoliczności tych nie należą natomiast rozwiązania

legislacyjne dotyczące ustroju sądownictwa (postanowienia SN: z 21 czerwca 2023

r., IV KK 460/19; z 22 listopada 2023 r., II KK 7/23; z 24 stycznia 2025 r., III KS

87/22; z 26 lutego 2025 r., III KZ 1/25).

Brak jest również racjonalnych przesłanek do zaaprobowania stanowiska

obrońcy, że rozpoznanie niniejszej sprawy kasacyjnej przez SSN P.K. będzie

wiązało się z „bezwzględnym dążeniem do utrzymania własnego statusu kosztem

praworządności oraz interesów stron postępowania”. Zauważyć należy, że akta

niniejszej sprawy kasacyjnej II KK 24/25 nie pozwoliły ujawnić tego rodzaju

okoliczności z urzędu, natomiast zawarte w art. 40 § 1 k.p.k. wyliczenie przyczyn

wyłączenia sędziego z mocy samego prawa ma charakter zamknięty. Przepis ten

nie może zatem podlegać wykładni rozszerzającej, zaś zawarte w nim przesłanki

nie mogą być uzupełniane w drodze wykładni (zob. postanowienia SN: z 11 grudnia

2002 r., V KK 135/02, OSNKW 2003, z. 3-4, poz. 36; z 27 stycznia 2005 r.; z 13

czerwca 2007 r., V KK 15/07; z 14 stycznia 2009 r., V KK 285/08; z 11 października

2024 r., II KO 110/24; A. R. Światłowski, Glosa do wyroku SN z 5 lutego 1997 r., V

KKN 180/96, OSP 1998/2, s. 40; A. Murzynowski, Glosa do postanowienia SN z 11

grudnia 2002 r., V KK 135/02, OSP 2004/2, s. 25; K. Dudka [red.], Kodeks

postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2023, s. 126; D. Świecki [red.],

Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Tom I., Warszawa 2024, s. 236; S.

Steinborn [w:] J. Grajewski, P. Rogoziński, S. Steinborn, Kodeks postępowania

karnego. Komentarz LEX/el. 2016, art. 40, teza 7; T. Grzegorczyk [red.], Kodeks

postępowania karnego. Tom I. Komentarz, Warszawa 2014, s. 218).

Od dawna w literaturze i orzecznictwie wskazuje się, że przesłanka z art. 40

§ 1 pkt 1 k.p.k., dotyczy takiej sprawy, której przedmiotem jest rozstrzygnięcie o

prawach i obowiązkach, także w sferze cywilnoprawnej, sędziego wyznaczonego

do składu sądu, ale ma to miejsce wówczas, gdy sędzia uczestniczy w procesie

karnym w charakterze strony (zarówno biernej, jak i czynnej) albo quasi strony.

II KK 24/25

9

Tylko w tych bowiem przypadkach ma on ex definitione interes prawny w

korzystnym dla siebie rozstrzygnięciu w przedmiocie procesu. Chodzi tu o sprawę,

która ma wprost związek z osobą sędziego i którą sędzia jest osobiście

zainteresowany. Związek sędziego ze sprawą, zgodnie z treścią ww. unormowania

(art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.), musi mieć charakter bezpośredni. Oznacza to, że

pomiędzy sprawą określonego sędziego, a jego osobą, nie ma ogniw pośrednich.

Wskazuje się, że konieczne jest także ustalenie, czy rozstrzygnięcie w danej

sprawie karnej wywiera bezpośredni wpływ na sferę uprawnień lub obowiązków

prawnych sędziego, tudzież czy rozstrzygnięcie przedmiotu procesu, a szczególnie

winy oskarżonego wywiera bezpośredni wpływ na sferę uprawnień i interesów

sędziego np. w kategoriach ekonomicznych na odniesienie korzyści majątkowej

albo poniesienie straty (zob. E. Skrętowicz, Iudex inhabilis i Iudex suspectus w

polskim procesie karnym, Lublin 1994, s. 21-23; E. Skrętowicz, Wyłączenie

sędziego na podstawie art. 37 k.p.k., NP. 1968/7-8, s. 1176 i n.; S. Śliwiński, Polski

proces karny przed sądem powszechnym. Zasady ogólne, Warszawa 1961, s. 156;

K. Papke-Olszauskas, Wyłączenie uczestników procesu karnego, Gdańsk 2007, s.

108–114; M. Jankowski, Instytucja wyłączenia sędziego w polskim procesie karnym,

NP. 1986/9, s. 68-70; M. Jankowski, Wyłączenie sędziego w polskiej procedurze

karnej, Warszawa 1986, s. 7 i n.; J. Zagrodnik [red.], Kodeks postępowania karnego.

Komentarz, warszawa 2024 , s. 209; D. Świecki [red.], Kodeks postępowania

karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, Komentarz do art. 40 k.p.k. teza 7,

LEX/el 2025 r.; J. Kosonoga [w:] R. A. Stefański, S. Zabłocki [red.], Kodeks

postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, Warszawa 2017, s. 550; K.

Dudka [red.], Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2023, s. 127;

T. Grzegorczyk [red.], Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz,

Warszawa 2014, s. 218; postanowienia SN: z 10 stycznia 2002 r., IV KZ 83/01: z 5

października 2022 r., V KK 329/22; z 28 czerwca 2024 r., I ZO 95/24; z 30 stycznia

2025 r., I ZO 114/24; z 22 maja 2025 r., V KS 16/25; wyrok SA w Gdańsku z 15

grudnia 2016 r., II AKa 361/16; wyrok SA w Szczecinie z 22 listopada 2017 r., II

AKa 34/17).

Nie ulega wątpliwości, że problematyka wyłączenia sędziego pozostaje w

ścisłym związku przede wszystkim z dwiema zasadami procesu karnego -

II KK 24/25

10

ogólnoustrojową zasada niezawisłości sędziowskiej i związaną z postępowaniem

dowodowym zasadą obiektywizmu. Potrzeba zachowania obiektywizmu jest

przecież tak samo istotna w postępowaniu rozpoznawczym (głównym,

odwoławczym), jak i w postępowaniu kasacyjnym, wykonawczym, czy też o

wznowienie postępowania. Rzecz jednak w tym, że wyliczenie zawarte w art. 40 § 1

k.p.k. (a zatem i sytuacji z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., objętej łacińską sentencją

prawniczą nemo iudex in causa sua), ma charakter zamknięty, co wyklucza

możliwość wyłączenia sędziego z mocy prawa z innych - niż w tym przepisie

wskazane - powodów. Wymienione w tym unormowaniu przesłanki nie mogą być

zatem uzupełniane w drodze wykładni, nie można stosować tu interpretacji

rozszerzającej lub analogii. Art. 40 k.p.k. jako przepis ustanawiający wyjątki od tej

ogólnej zasady, że każdy sędzia właściwego sądu jest uprawniony do rozpoznania

sprawy, podlega bowiem wykładni ścisłej (zob. R. A. Stefański, S. Zabłocki [red.],

Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz, WKP 2017; postanowienia SN:

z 14 stycznia 2009 r., V KK 285/08; z 13 czerwca 2007 r., V KK 15/07; z 27 stycznia

2005 r., IV KK 385/04; z 11 grudnia 2002 r., V KK 135/02, OSNKW 2003, z. 3-4,

poz. 36).

W świetle zaprezentowanych powyżej uwarunkowań, w realiach niniejszej

sprawy (sygn. akt II KK 24/25), z racjonalnych względów nie mogłoby dojść do

złamania zasady nemo iudex in causa sua, skoro SSN P.K., nie będzie wszakże

orzekał „we własnej sprawie”, ponieważ przedmiot postępowania kasacyjnego nie

stanowi „jego sprawy", a udział w wydaniu orzeczenia w żaden sposób nie będzie

miał wpływu na sferę jego własnych uprawnień lub obowiązków prawnych (zob.

postanowienia SN: z 30 listopada 2023 r., I ZO 75/23; z 4 września 2024 r., I ZO

144/24; z 2 października 2024 r., V KK 282/24; z 15 maja 2025 r., II KO 66/24; z 5

grudnia 2025 r., III KK 482/24; z 17 grudnia 2025 r., II KO 146/24). Nie sposób

również racjonalnie przyjąć, że sprawa II KK 24/25 ma wprost bezpośredni związek

z ww. Sędzią, skoro SSN P.K. nie uczestniczy przecież w tej sprawie w charakterze

strony (albo quasi-strony) i nie ma ex definitione interesu prawnego w korzystnym

dla siebie rozstrzygnięciu w przedmiocie postępowania kasacyjnego. Natomiast

odmienne (szerokie) rozumienie omawianej przesłanki mogłoby doprowadzić do

II KK 24/25

11

odsunięcia od orzekania znacznej liczby sędziów (w skrajnych wypadkach

wszystkich), a tym samym do wpływania na skład sądu.

Wbrew odmiennym sugestiom obrońcy, żadne z dotychczasowych orzeczeń

ETPC, tudzież TSUE nie podważyło statusu sędziów powołanych na wniosek KRS

po 2017 r. i nie stwierdziło nieistnienia powołań sędziowskich (po 2017 r.), czy też

wydanych przez tych sędziów orzeczeń. Zatem sam fakt powołania sędziego na

wniosek KRS (ukształtowanej przepisami cyt. wyżej ustawy), nie powoduje, że

każdy wyrok wydany z udziałem takiego sędziego automatycznie narusza prawo do

sądu ustanowionego ustawą, a zatem narusza prawo europejskie, czy też

Europejską Konwencję Praw Człowieka. Żaden z Trybunałów nie stwierdził także,

iż tak ukształtowana KRS to organ nieistniejący. Zresztą takiego judykatu nie

przywołano także i we wniosku. Warto również odnotować, że zakres związania

konkretnym orzeczeniem ETPC określa sama Konwencja w art. 46 ust. 1, przy

czym orzeczenia te nie mają mocy powszechnie obowiązującej, obejmują jedynie

strony postępowania tj. stronę skarżącą i państwo-stronę. Także w opinii wydanej

przez Komisję Wenecką we współpracy z Dyrekcją Generalną Praw Człowieka i

Rządów Prawa (DGI) na temat sędziów (CDL-AD(2024/029) z 14 października

2024 r. podkreślono, że wyroki ETPC nie mają bezpośredniego skutku w systemie

prawnym państw członkowskich, są wiążące na mocy art. 46 Konwencji i muszą

być wdrożone przez pozwane Państwo (pkt 24 Opinii). Poza tym w tej samej opinii

Komisja Wenecka wyraziła jednoznaczne stanowisko, że ani wyroki ETPC i TSUE,

ani orzeczenia sądów polskich nie unieważniły ex tunc uchwał KRS dotyczących

powołań sędziowskich (pkt 28 Opinii). Zresztą tożsame konstatacje, poparte

zresztą gruntowną analizą dotychczasowego orzecznictwa europejskiego,

prezentowane były już wielokrotnie zarówno w orzecznictwie (np. postanowienie

SN z 18 września 2025 r., I ZO 88/25), jak i dyskursie publicznym (vide opinia

prawna Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 30 października 2025 r.

[VII.510.8.2025.JRO]; opinia Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka z dnia 25

listopada 2025 r. [310/2025/MPL], i in.).

Nie sposób wreszcie pominąć, że konstytucyjna zasada prawa do sądu (art.

45 ust. 1 Konstytucji RP) realizowana jest przez prawo, ale i obowiązek zarazem,

rozpoznania sprawy przez właściwy sąd, określony przepisami prawa (por.

II KK 24/25

12

postanowienia SN: z 10 maja 2000 r., II KO 90/00, OSNKW 2000, z. 5-6, poz. 48; z

12 marca 2008 r., II KO 7/08, OSNKW 2008, poz. 599, z 5 grudnia 2012 r., III KO

102/12; z 10 maja 2018 r., III KO 43/18; z 8 lipca 2010 r., IV KO 69/10, OSNwSK

2010/1/1424). Zauważyć należy, że jednostka nie posiada jednak prawa wyboru

sądu, który orzekałby w jej sprawie, gdyż właściwość sądu określa ustawa. Termin

„ustanowiony ustawą" wskazany w art. 6 ust. 1 EKPC dotyczy nie tylko podstawy

prawnej istnienia sądu, ale również jego składu w każdej sprawie i ma na celu

zapewnienie, aby organizacja wymiaru sprawiedliwości w demokratycznym

społeczeństwie nie była uzależniona od czyjejkolwiek uznaniowości, lecz podlegała

przepisom prawa stanowionego przez parlament (zob. wyroki ETPC: z dnia 4

marca 2003 r., Posochow p-ko Rosji, skarga nr 63486/00; z dnia 25 października

2011 r., Richert p-ko Polsce, skarga nr 54809/07). Zasada ta, dotyczy również

każdego podmiotu mogącego zainicjować postępowanie w przedmiocie wyłączenia

sędziego.

Jedynie na marginesie przypomnieć należy, że w art. 29 § 5 ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, został ustanowiony instrument procesowy,

który ma umożliwić ocenę indywidualnych okoliczności dotyczących powołania

konkretnego sędziego Sądu Najwyższego oraz jego zachowania po powołaniu,

przy czym również ta ocena powinna nastąpić w kontekście realiów konkretnej

sprawy („jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do

naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik

sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy”). Ten instrument procesowy funkcjonuje w polskim porządku prawnym od

dnia 15 lipca 2022 r. i wszystkie strony są informowane o uprawnieniu do

skorzystania z niego.

Reasumując, przedmiotowa inicjatywa obrońcy została zasadniczo oparta na

krytyce ustrojowych rozwiązań normatywnych, przyjętych przez ustawodawcę, w

zakresie trybu powoływania sędziów. Wykładnia art. 41 k.p.k. nie może być jednak

dowolnie szeroka i nie może prowadzić do wyłączenia sędziego w każdej sytuacji i

w każdej sprawie (Iudex suspectus), albowiem tego nie przewiduje nawet

wyłączenie na podstawie art. 40 k.p.k. (z mocy prawa Iudex inhabilis). Nie

wystarczy zatem jedynie odwołanie się do ustrojowych rozwiązań normatywnych

II KK 24/25

13

(instytucjonalnych), przyjętych przez ustawodawcę, w zakresie trybu powołania na

urząd sędziego, natomiast konieczne jest wykazanie in concreto, że sędzia nie

gwarantuje chociażby minimalnego standardu bezstronności w danej sprawie.

Zatem brak racjonalnego uargumentowania jakie to konkretne zaszłości i

okoliczności faktyczne, związane z przedmiotową sprawą kasacyjną skazanego

G.Ł. (sygn. akt II KK 24/25), miałyby rzutować na brak bezstronności SSN P.K. i

określony stosunek do stron lub sprawy, implikował konstatację, iż wniosek obrońcy

nie zasługiwał na uwzględnienie.

Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy, orzekł jak na wstępie.

SSN Stanisław Stankiewicz

[WB]

[r.g.]