Sąd Najwyższy uchylił wyrok za narkotyki, bo sentencja nie podała kwalifikacji czynu

II KK 303/26

2

Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie wyrokiem z dnia 28 marca 2023 r.

(sygn. akt III K 97/23) w pkt I uznał oskarżonego M. M. za winnego popełnienia

„zarzucanego mu w punkcie 1 aktu oskarżenia czynu” i za to „na mocy wszystkich

zbiegających się przepisów, przyjmując zgodnie z treścią art. 11 § 3 kk. za podstawę

wymiaru kary art. 56 ust. ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii” wymierzył mu karę

3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 200 stawek dziennych grzywny,

ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 100 zł, a także orzekł przepadek

dowodów rzeczowych na podstawie art. 70 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o

przeciwdziałaniu narkomanii. Czyn ten opisano w części wstępnej wyroku jako

posiadanie w dniu 4 kwietnia 2022 r. w Ł., wspólnie i w porozumieniu z ustalonym

sprawcą, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, znacznej ilości substancji

psychotropowej w postaci 4-CMC o masie 8995,55 g oraz ziela konopi innych niż

włókniste o masie 860,75 g, w ramach przygotowania do uczestnictwa w obrocie,

zakwalifikowany przez oskarżyciela z art. 57 ust. 2 w zw. z art. 56 ust. 3 tej ustawy w

zw. z art. 11 § 2 k.k. W pkt II Sąd uznał oskarżonego za winnego „zarzucanego mu

w punkcie 2 aktu oskarżenia czynu” (posiadanie 2,82 g ziela konopi) i na podstawie

art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii przy zastosowaniu art. 37a § 1

k.k. wymierzył mu 100 stawek dziennych grzywny po 100 zł, orzekając nadto

przepadek dowodów rzeczowych. W pkt III uznał go za winnego „zarzucanego mu w

punkcie 3 aktu oskarżenia czynu” (przechowywanie wyrobów akcyzowych bez

polskich znaków akcyzy, zakwalifikowane przez oskarżyciela z art. 65 § 3 k.k.s. w

zw. z art. 65 § 1 k.k.s.) i na podstawie art. 65 § 3 k.k.s. wymierzył mu 90 stawek

dziennych grzywny po 100 zł, orzekając przepadek na podstawie art. 29 pkt 2 k.k.s.

W pkt IV, na podstawie art. 39 § 1 i 2 k.k.s., wymierzył karę łączną 300 stawek

dziennych grzywny po 100 zł, a w pkt V zwolnił oskarżonego od kosztów sądowych.

Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2023 r. Sąd Rejonowy, powołując się na

tryb sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej, „uzupełnił” kwalifikację prawną czynu

z pkt I o art. 62 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, przyjmując, że czyn ten

wyczerpał znamiona art. 57 ust. 2 w zw. z art. 56 ust. 3 w zb. z art. 62 ust. 2 tej ustawy

w zw. z art. 11 § 2 k.k. Apelację oskarżonego, cofniętą następnie pismem z dnia 14

sierpnia 2023 r., pozostawiono bez rozpoznania, a wyrok uprawomocnił się w dniu

27 września 2023 r.

Kasację od tego prawomocnego wyroku wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich,

zaskarżając go w całości na korzyść skazanego. Na podstawie art. 523 § 1 k.p.k.

II KK 303/26

3

zarzucił „rażące i mogące mieć istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów

prawa procesowego, to jest art. 413 § 2 pkt 1 oraz pkt 2 k.p.k., poprzez brak

wskazania w pkt I, pkt II, oraz w pkt III sentencji wyroku czynów, które zostały

skazanemu przypisane, ich kwalifikacji prawnej, a ponadto, poprzez brak wskazania

w pkt I sentencji wyroku podstawy prawnej wymierzonej kary”. W konkluzji skarżący

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie skazanego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym, co pozwoliło na jej

uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., choć nie w zakresie

wniosku o uniewinnienie skazanego.

Zgodnie z art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. wyrok skazujący powinien zawierać

dokładne określenie przypisanego oskarżonemu czynu oraz jego kwalifikację prawną,

a w myśl art. 413 § 2 pkt 2 k.p.k. – rozstrzygnięcia co do kary i środków karnych, co

obejmuje wskazanie przepisu, na podstawie którego karę wymierzono. Wskazać

należy, że w orzecznictwie dopuszcza się posłużenie się w części dyspozytywnej

formułą odsyłającą do opisu czynu zarzucanego, zamieszczonego w części wstępnej

wyroku, o ile sąd tego opisu nie modyfikuje. Formuła ta nie zwalnia jednak sądu z

obowiązku samodzielnego określenia w sentencji kwalifikacji prawnej czynu

przypisanego. Kwalifikacja przyjęta w akcie oskarżenia jest bowiem jedynie

propozycją oskarżyciela, która nie wiąże sądu (art. 399 § 1 k.p.k.), a o tym, jakie

przestępstwo zostało popełnione, przesądza wyłącznie rozstrzygnięcie sądu. Na ten

aspekt wymogu z art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. zwraca uwagę utrwalone orzecznictwo

Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 6 kwietnia 2017 r., V KK 372/16, OSNKW 2017,

z. 9, poz. 51; postanowienie z dnia 6 lutego 2019 r., II KK 179/18, OSNKW 2019, z.

5, poz. 26; wyrok z dnia 5 października 2021 r., IV KK 207/21).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić

trzeba, że żaden z punktów I–III sentencji zaskarżonego wyroku nie zawiera

kwalifikacji prawnej czynu przypisanego skazanemu. Wskazane w nich przepisy („na

mocy art. 62 ust. 1”, „na mocy art. 65 § 3 kks”) stanowią podstawę wymiaru kary, a

nie ustalenie, jakie znamiona przestępstwa zostały przez skazanego zrealizowane;

dotyczy to w szczególności pkt III, w którym pominięto przyjęty w zarzucie art. 65 §

1 k.k.s. Najdalej idąca jest jednak wadliwość rozstrzygnięcia w pkt I. Sąd Rejonowy

orzekł tam „na mocy wszystkich zbiegających się przepisów” z powołaniem art. 11 §

3 k.k., nie wskazując, jakie przepisy uznał za zbiegające się, a jako podstawę

II KK 303/26

4

wymiaru kary podał „art. 56 ust.” ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, bez

oznaczenia ustępu. Przepis ten obejmuje zaś odrębne typy przestępstw o istotnie

zróżnicowanych granicach ustawowego zagrożenia. Z samej sentencji nie sposób

zatem ustalić ani tego, za jakie przestępstwo skazany został skazany w pkt I, ani

tego, w jakich granicach ustawowego zagrożenia wymierzono mu karę. Wymaga

podkreślenia, że kwalifikacja zamieszczona w opisie zarzutu, do którego odsyła

sentencja (art. 57 ust. 2 w zw. z art. 56 ust. 3 ustawy w zw. z art. 11 § 2 k.k.), nie

tylko nie usuwa tej niejasności, ale ją pogłębia: sam Sąd Rejonowy wskazał w

uzasadnieniu, że art. 57 ust. 2 ustawy przewiduje karę pozbawienia wolności do lat

3, tymczasem skazanemu wymierzono 3 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Wadliwości sentencji nie mogło usunąć postanowienie z dnia 6 kwietnia 2023

r. Rozszerzenie kwalifikacji prawnej czynu z pkt I o art. 62 ust. 2 ustawy o

przeciwdziałaniu narkomanii nie jest sprostowaniem oczywistej omyłki, lecz

ingerencją w merytoryczną treść rozstrzygnięcia o winie. Przepis art. 105 k.p.k. nie

daje zaś podstawy do ingerowania w materialną treść orzeczenia, w tym

rozstrzygnięcia co do winy i kary, które może być weryfikowane jedynie w trybie

kontroli instancyjnej (por. wyrok SN z dnia 10 grudnia 2020 r., III KK 340/20). Takie

postanowienie nie mogło zatem zmienić treści wyroku. Z tych samych względów

wadliwości sentencji nie może sanować uzasadnienie wyroku, w którym Sąd

Rejonowy przytoczył pełniejszą kwalifikację i omówił znamiona przestępstw.

Uzasadnienie wyjaśnia motywy rozstrzygnięcia, ale go nie tworzy; o treści orzeczenia,

które podlega wykonaniu i które wyznacza zakres powagi rzeczy osądzonej,

decyduje wyłącznie jego sentencja.

Naruszenie art. 413 § 2 pkt 1 i 2 k.p.k. miało charakter rażący. Nie chodzi

bowiem o niedokładność redakcyjną, lecz o pominięcie obligatoryjnych,

konstytutywnych elementów wyroku skazującego we wszystkich trzech

rozstrzygnięciach o winie, a w odniesieniu do czynu z pkt I także o brak czytelnej

podstawy wymiaru najsurowszej z orzeczonych kar. Uchybienie to miało również

istotny wpływ na treść orzeczenia. Skoro z sentencji nie wynika, jakie przestępstwa

przypisano skazanemu i na podstawie jakiego przepisu określającego granice

zagrożenia wymierzono mu karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, to nie

można zweryfikować, czy kara ta mieści się w ustawowych granicach, a sam wyrok

nie daje pewnej podstawy do wykonania kary ani do oceny powagi rzeczy osądzonej.

II KK 303/26

5

Nie było natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku o uniewinnienie

skazanego. W myśl art. 537 § 2 k.p.k. Sąd Najwyższy, uchylając zaskarżony wyrok,

może uniewinnić oskarżonego tylko wówczas, gdy skazanie jest oczywiście

niesłuszne. Stwierdzone uchybienia mają charakter wyłącznie formalny i dotyczą

redakcji sentencji, a nie trafności ustaleń faktycznych. Skarżący nie podważył ustaleń

co do samego zachowania skazanego ani nie wskazał żadnej okoliczności, która

świadczyłaby o jego niewinności; z akt wynika przy tym, że skazany częściowo

przyznał się do popełnienia zarzucanych mu czynów. Sam kierunek kasacji na

korzyść nie uzasadnia uniewinnienia, lecz jedynie wyznacza granice ponownego

orzekania. W konsekwencji jedynym właściwym rozstrzygnięciem było uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Rejonowemu Lublin-Zachód w Lublinie.

W ponownym postępowaniu Sąd Rejonowy zobowiązany będzie

przeprowadzić postępowanie dowodowe i – w razie uznania winy oskarżonego –

sporządzić sentencję wyroku odpowiadającą wymaganiom art. 413 § 2 pkt 1 i 2 k.p.k.,

w tym precyzyjnie określić czyny przypisane oskarżonemu, ich kwalifikację prawną

oraz podstawę wymiaru każdej z kar, ze szczególnym uwzględnieniem reguł

kumulatywnej kwalifikacji z art. 11 § 2 i 3 k.k. w odniesieniu do czynu z pkt 1 aktu

oskarżenia. Sąd ten będzie przy tym związany zakazem wynikającym z art. 443 k.p.k.,

skoro wyrok uchylono w wyniku kasacji wniesionej wyłącznie na korzyść

oskarżonego.

Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.

[J.J.]

[r.g.]

Jarosław Matras

Michał Laskowski

Włodzimierz Wróbel